Maandag 06/07/2020

In Schoten 'heeft den Harrie overschot van gelijk'

De burgemeester van Schoten wil desnoods in zijn eentje het cordon sanitair opblazen. Uit bekommernis om de bestuurbaarheid van zijn gemeente, en als remedie tegen het algemene ongenoegen. Nu al stemt een op de drie inwoners van deze welvarende en groene gemeente voor het Vlaams Belang. Waarom, luidt de eeuwige vraag. We vonden verschillende antwoorden aan de rand van de biljarttafel. Onzichtbare Marokkanen en ijverige politieagenten, de misnoegdheid heeft vele gezichten.

Erik Raspoet

In Den Breughel op de markt van Schoten weerklinkt het zachte klossen van biljartballen. We beseffen het nog niet, maar we hebben de rode draad van deze reportage ontdekt. Ballen, het is een onderdeel dat cafébaas Raoul pijnlijk ontbeert. Hij komt er trouwens recht voor uit: dat hij ze knijpt als hij naar Antwerpen gaat. Vroeger, in de tijd dat de dieren nog praatten en de gastarbeiders hun plaats in de marge nog kenden, zakte hij voor zijn plezier naar de Groenplaats af. "Maar tegenwoordig ga ik nog zelden naar 't Stad", zegt hij. "Alleen als het echt moet, wanneer ik iets nodig heb van de biljartwinkel." Vanwaar toch die angsthazigheid waar een rechtgeaarde vent zich voor moest schamen? Hij kijkt ons verongelijkt aan. Alsof we dat zelf niet weten. En of wij ons misschien op ons gemak voelen tussen al die bruine mannen?

Maar dat was de vraag niet. De zaak die we aan de toog van Den Breughel hebben aangekaart, is heel simpel. Wat denken ze hier van het initiatief waarmee hun CD&V-burgemeester de voorpagina's van alle kranten heeft gehaald? Harrie Hendrickx verwekte opschudding met de mededeling dat hij eigenhandig het cordon sanitaire wil opblazen. De Schotense burgemeester eist de vrijheid op om na de gemeenteraadsverkiezingen coalitiebesprekingen te voeren met het Vlaams Belang mocht uit de stemresultaten blijken dat de kiezer dat wenst. Nu is de kans groot dat de kiezer een dergelijk signaal geeft. Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen werd het Blok de grootste partij van Schoten, met 24,5 procent van de stemmen en negen zetels op 31. Dat er nog groei in dat resultaat zit, blijkt uit de 34 procent die extreem rechts bij de Vlaamse verkiezingen van 2004 in het kanton Schoten-Kapellen liet optekenen. De strategen van het Belang hebben Schoten tot speerpuntgemeente uitgeroepen. Niet toevallig hebben de kopstukken Marie-Rose Morel en Koen Dillen zich recent in Schoten gevestigd.

Er komt ei zo na ruzie van. Over de burgemeester zijn Raoul, Godfried en Roger het nochtans roerend eens: den Harrie heeft overschot van gelijk. Van cafébaas Raoul en stamgast Godfried, zelfverklaarde Belangstemmers, hoeft die stelling niet te verbazen. Maar Roger is naar eigen zeggen een socialist die ook al eens liberaal durft te stemmen. "Toch steun ik de burgemeester", zegt hij. "Laat het Belang maar eens aan de macht komen. Laat ze maar eens proberen om hun slogans in de praktijk te brengen. Dat zal tegenvallen, want besturen is veel moeilijker dan een grote mond opzetten. Trek ze mee in bad, en je zult zien wat er gebeurt. Binnen vijf jaar is er geen Vlaams Belang meer." Zoveel eensgezindheid er over de burgemeester en het cordon sanitaire bestaat, zoveel controverse er is over de onderliggende kwestie. Vanwaar het succes van het Belang in deze welvarende gemeente? Schoten is groen van aanzien en blank van bevolking, de criminaliteitscijfers liggen geruststellend laag en zelfs volgens kritische waarnemers wordt er behoorlijk bestuurd.

"Behoorlijk bestuurd, behoorlijk bestuurd", bromt Raoul. "De politie van Schoten schrijft drie keer meer pv's uit dan eender welk korps. Parkeerschijf vergeten, gordel niet aan, ze hebben alles gezien, ze liggen overal op de loer." Dat is het moment waarop Roger uit zijn slof schiet. "En is dat dan een reden om op het Belang te stemmen?", vraagt hij sarcastisch. Waarop een gepikeerde Raoul prompt van register verandert. Oké, in Schoten valt het misschien allemaal nog mee. Maar wat te zeggen van Antwerpen dan, daar krioelt het van de vreemdelingen. Ook in Schoten is de invasie begonnen, vanuit de buurgemeenten Merksem en Deurne. "Ga maar eens naar den Deuzeld kijken," raadt hij ons aan, "daar zit het er vol van, bijna allemaal moslims. Jullie willen het niet zien, maar die mannen proberen hier de macht over te nemen."

Hernieuwd hoongelach van Roger, maar de besnorde kastelein laat zich niet van de wijs brengen. Of we het dan niet gehoord hebben van dat meisje uit Schoten dat onlangs in de Lange Nieuwstraat door vier met messen bewapende Marokkanen werd overvallen? "Neen," zegt hij schamper, "dat hebben jullie natuurlijk niet gehoord, want daar schrijven de media niet over. Maar ik ken de familie van dat meisje. En ik weet ook voor welke partij die de volgende keer zal stemmen." Godfried, een kale, bebrilde zestiger die zo uit de rangen van de Strangers lijkt geplukt, vat in twee zinnen de hele tijdgeest samen. "Het is de algemene misnoegdheid", zegt hij lijzig. "De mensen zijn het beu."

Wat zijn de mensen precies beu? Het is een vraag die men zich niet alleen in Schoten maar in heel Vlaanderen stelt. Menig politicoloog heeft er zich sinds de doorbraak van extreem rechts, nu bijna twintig jaar geleden, het hoofd over gebroken. In de sporthal van voetbalclub Simikos is het ongenoegen gelukkig welomschreven. In de zaal zit een veertigtal bewoners van de villawijken Elshout en - we hebben de naam heus niet zelf verzonnen - De Zeurt. Hun grieven: overlast door jagers in een aanpalend privébos van 52 hectaren. Drie volgelingen van Sint-Hubertus proberen het kritische gehoor van hun gelijk te overtuigen. Dat de jacht een essentieel onderdeel is van een duurzaam wild- en milieubeheer. Hun boodschap wordt niet gesmaakt, de zaal blijft moeilijk doen over het lawaai van knallende jachtgeweren en de risico's van verdwaalde hagelbollen. Burgemeester Hendrickx neemt zwijgend akte van de over en weer vliegende argumenten. Hij mag in het oog van een mediastorm staan, de wereldproblemen van Schoten vergen zijn blijvende aandacht. Deze gewezen verzekeringsmakelaar promoveerde pas drie jaar geleden van schepen van Financiën tot burgemeester. Hij blijft opvallend rustig onder de heisa, ondanks de publieke bolwassing van CD&V-voorzitter Jo Vandeurzen.

Het ziet er overigens naar uit dat de CD&V een probleem heeft met de partijtucht van lokale mandatarissen, want Hendrickx heeft school gemaakt. Hij kreeg deze week de openlijke steun van zestien Vlaamse burgemeesters, voornamelijk CD&V'ers aangevuld met enkele VLD'ers en onafhankelijken. "Ik voel me gesteund door de burgers", zegt Hendrickx. "Mijn mailbox wordt overspoeld. Allemaal positieve reacties, op drie schrijvers na die ik alledrie een persoonlijk antwoord heb gestuurd om mijn motieven toe te lichten." Waarna hij die motieven nog maar eens op een rijtje zet.

Het is hem niet om het slopen van het cordon te doen, maar om de bestuurbaarheid van zijn gemeente. Hij wil in Schoten geen regenboogcoalitie, zoals in Antwerpen waar links en rechts, blauw en groen, voortdurend liggen te kibbelen. Klinkt best redelijk, maar bij coalitiepartner sp.a gaven ze een andere interpretatie. Hendrickx speelt electorale blufpoker, hij wil af van de socialisten. Bij de sp.a werd vooral gewezen op de duizelingwekkende bocht die de burgemeester heeft genomen. Tot vorige week leefde hij op voet van oorlog met de lokale Belangfractie. Ook op de nieuwjaarsreceptie heeft hij het nog eens goed gezegd: met het Vlaams Belang valt niet te besturen. En nu gooit hij ineens de deur open voor datzelfde Belang. Electorale spelletjes? "Ik heb vooral duidelijkheid willen scheppen", reageert Hendrickx. "De kiezers weten nu waar ze aan toe zijn. Als ze op het Belang stemmen, moeten ze daar de gevolgen van onder ogen zien."

Stem wijs, stem voor de burgemeester. Het is een beredeneerde maar gevaarlijke gok in een gemeente waar het taboe op extreem rechts stemmen allang verdwenen is. Een op de drie Schotenaren stemde in 2004 op het Belang. Mogen we Schoten uitroepen tot bastion van de verzuurde Vlaming? De burgemeester zucht. Hij heeft zich de voorbije dagen blauw geërgerd aan het etiket dat de media zijn gemeente opkleefden. "Ze rijden met hun camera's altijd door dezelfde villawijken", klaagt hij. "Schoten als heimat van verzuurde miljonairs. Maar het is hier helemaal geen Beverly Hills. Tachtig procent van de Schotenaren woont in appartementen of rijhuizen." Geen bastion van miljonairs dus. Maar dat de verzuring wild om zich heen grijpt en in de kaart van het Belang speelt, kan noch wil de burgemeester ontkennen. "Het is erg geworden", beaamt hij. "Als mensen twee Marokkanen in hun straat zien, denken ze meteen dat het dak van hun huis gaat instorten. Ze bellen als er in de zomer een ijskar met een bel door de straat rijdt. Dat ik een einde moet maken aan dat lawaai, anders weten ze wel voor wie ze de volgende keer zullen stemmen. Neem nu de mensen in deze zaal, verenigd in de strijd tegen de jacht. Maar verkijk je niet op die solidariteit. Als iemand in de zomer een tuinfeest geeft, dan regent het bij de politie klachten van de buren. Weet je, als burgmeester voel ik me soms machteloos. Iedereen erkent dat Schoten goed bestuurd wordt. Vraag het maar aan het Belang. Als Marie-Rose Morel kritiek wil geven, sleept ze er altijd voorbeelden uit Antwerpen bij. Ze moet wel, want zelfs met een vergrootglas vind je hier geen wantoestanden. En toch blijft de misnoegdheid toenemen. Dat gevoel heeft niets met Schoten te maken, het zijn bovenlokale toestanden die ons parten spelen."

Hoe zou de jeugd van Schoten erover denken? Opgroeien in de eerste gemeente met een extreem rechts bestuur, het lijkt geen aantrekkelijk vooruitzicht. In jeugdhuis Kaddish - niemand kan me vertellen waar die geladen naam vandaan komt - ben ik aan het verkeerde adres. Heeft de burgemeester iets gezegd? Over het cordon sanitaire? De aanwezigen vallen uit de lucht of kijken verveeld de andere kant op. "Politiek leeft hier niet", zegt een blond meisje. "In 2000 hebben we aan de vooravond van de verkiezingen een debat georganiseerd. Er was weinig volk, vooral ouders dan nog. Maar het ging er wel woelig aan toe. Een aantal aanwezigen pikte het niet dat het Vlaams Blok niet mee aan tafel zat. Een verkeerde indruk: we hadden het Blok wel uitgenodigd maar hun lijsttrekker was niet komen opdagen. Dat wilden sommigen niet geloven. We hebben er zelfs een aantal aan de deur moeten zetten."

Uiteindelijk wil er toch iemand commentaar geven. Echt jeugdig is Clem Buys niet. De penningmeester van Kaddish moet zowat tegen de zestig lopen. Ook hij borrelt over van begrip voor de burgemeester. "Je kunt een derde van de burgers niet blijven negeren", zegt hij. "Het cordon was een flater. Ze hebben het Blok alle kans gegeven om zich in te nestelen. Nu is het te laat. De partij is zo diep geworteld dat je ze niet meer kapot krijgt."

Is politiek bij de jongeren geen thema, Marokkanen zijn dat des te meer. Niet dat ze die hier vaak zien, de frequentie is zelden of nooit. Maar iedereen herinnert zich nog de vechtpartij van drie jaar geleden tussen voornamelijk allochtone jongeren uit de Deuzeld en jongeren van 't centrum. Het meisje van de bar woont op de Deuzeld. "Het wordt daar erg", zegt ze. "Den Deuzeld gaat dezelfde weg op als Merksem." De parallel met het discours in Den Breughel is opvallend. Marokkanen, ze zijn nauwelijks zichtbaar, maar toch zitten ze de Schotenaren op hun lip. 's Anderendaags krijg ik telefoon van de coördinator van Kaddish. Dat ik niet moet aandringen, want de statuten schrijven het jeugdhuis politieke neutraliteit voor. Ik probeer hem uit zijn tent te lokken. Twintig jaar geleden zou een jeugdhuis als vanzelfsprekend op de barricade zijn geklommen om de opmars van een extreem rechtse en racistische partij te stuiten. De coördinator gaat er niet op in. "Zelfs daar mag ik geen commentaar op geven", klinkt het.

Als de jeugd geen stelling neemt, moeten de senioren het maar doen. Ze hebben niet te klagen, de gepensioneerden van Schoten. Verspreid over de gemeente staan vijf ontspanningslokalen ter beschikking van de naar verstrooiing hunkerende zestigplusser. We zetten koers naar de Lariksdreef, dicht bij de grens met 's Gravenwezel. Een marmeren gedenksteen herinnert aan de plechtige opening in 1973, een lang vervlogen tijdperk waarin de socialistische burgemeester Marcel Imler de plak zwaaide over Schoten. Van de volstrekte meerderheid die de BSP toen genoot, schieten vandaag nog vier sp.a-zetels over. Ook hier wordt gebiljart, driebanden nog wel. Tussen twee stoten door ventileert Joseph Verloy zijn misnoegdheid. Hij woont in Merksem, een gemeente waar hij sommige straten volledig zwart heeft zien kleuren. En zal hij eens vertellen wat hij te horen kreeg toen hij als Belg bij het OCMW ging aankloppen om de rusthuisfactuur van zijn moeder te helpen dragen?

Aan de kaarttafel sorteert mijn vraag het effect van een bom. "De burgemeester heeft groot gelijk", klinkt het meerstemmig. "Ze hadden het cordon al veel langer moeten afschaffen." De klanten van dit ontspanningscentrum komen hoofdzakelijk uit Schotenhof en Koningshof, twee van de oudste villawijken in Schoten. Vijftig jaar geleden was het nog een wildernis waar niemand wilde wonen, de pioniers hebben hier voor een appel en een ei fortuin gemaakt. Volgens alle bronnen scoort het Belang heel goed in deze poepchique buurt. Waarom heerst er in dit paradijs zoveel misnoegdheid? Een van de kaartspelers loopt rood aan van drift. "Omdat het zo niet verder kan", roept hij met schorre stem. Daarop volgt een warrig betoog. Over allochtonen, over de energiecheques van Freya Van den Bossche, en over de ziekenkas die hem nu al voor de derde keer in één maand een overschrijvingsformulier van tien euro heeft gestuurd. "Het is toch waar zeker", besluit hij zijn tirade.

We kunnen niet vertrekken zonder een bezoek aan de wijk Deuzeld. Het verwachte getto blijkt alleen in onze verhitte fantasie te bestaan. De sociale woonwijk ligt er netjes bij, zonder uitgebrande autowrakken of ander sluikafval. Na drie rondjes geven we het op. Schoten mag dan 55 geregistreerde Marokkanen plus nog wat allochtonen tellen, ze lijken vandaag van de aardbodem verdwenen. Misschien zitten ze wel in het Cogelshof, ook al een gemeentelijk ontspanningscentrum. De uitbaatster kan het niet genoeg benadrukken. Iedereen is welkom, jong en oud, Belg en allochtoon. "Als ze zich maar aan de regels houden", voegt ze eraan toe. In het Cogelshof staan niet minder dan drie biljarttafels. We hebben pech, het zijn alweer Belgische gepensioneerden die hier de keu hanteren. Allochtonen hebben in Schoten de weg naar de biljarttafel nog niet gevonden. Maar dat komt nog, zeker weten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234