Maandag 28/11/2022

AchtergrondOost-Azië

In Oost-Azië oefenen de grootste legers ter wereld op oorlog met elkaar: wat is er aan de hand?

Chinese soldaten marcheren aan de oostkust van Rusland, waar ze deelnemen aan gezamenlijke militaire oefeningen. Beeld AFP / Russische ministerie van Defensie
Chinese soldaten marcheren aan de oostkust van Rusland, waar ze deelnemen aan gezamenlijke militaire oefeningen.Beeld AFP / Russische ministerie van Defensie

De ene militaire oefening in Oost-Azië is nog niet afgelopen, of de volgende begint al. Russen, Chinezen, Amerikanen, Zuid-Koreanen, Taiwanezen: allemaal tonen ze hun macht in een gebied dat al barst van de spanningen. Wie oefent met wie, en waarom?

Marije Vlaskamp

Gevechtsvliegtuigen, oorlogsschepen, tanks: alles wat kan schieten, wordt ingezet bij Ulchi Freedom Shield. Deze gezamenlijke oefeningen van Zuid-Korea en de Verenigde Staten duren tot 1 september. Ze leiden elk jaar tot verhoogde spanningen met Noord-Korea, omdat Pyongyang ze als generale repetitie voor een invasie opvat. Tot dusver heeft Pyongyang uit woede twee raketten afgeschoten, maar Noord-Korea zou op het punt staan opnieuw kernwapens te testen.

Hopend op betere betrekkingen met de noorderburen beperkte Seoul de afgelopen jaren de schaal van de oefeningen, maar na die vruchteloze inspanningen kiest de nieuwe Zuid-Koreaanse president Yoon Suk-yeol voor zwaardere militaire druk. Vandaar dat er voor het eerst sinds 2017 weer met in Zuid-Korea gestationeerde Amerikaanse grondtroepen wordt geoefend. Yoon versterkt ook de krijgsmacht om onafhankelijk van de VS een Noord-Koreaanse aanval af te kunnen slaan.

Grootste legers ter wereld

Vanaf dinsdag houdt het Russische leger met troepen uit Wit-Rusland en verschillende Aziatische landen de vierjaarlijkse militaire oefening genaamd Vostok (Oosten, red.). Het doel is te oefenen met troepenverplaatsingen en de coördinatie tussen verschillende legeronderdelen te verbeteren. Al heeft Rusland door de oorlog in Oekraïne niet de 300.000 man beschikbaar die bij de vorige editie in 2018 werden ingezet, het gaat om de uitstraling. Vostok moet de indruk wekken dat de oorlog in Oekraïne het andere werk van het Russische leger niet negatief beïnvloedt. Bovendien wekt buitenlandse deelname de suggestie van internationale steun voor Rusland.

In Siberië komen vertegenwoordigers van de grootste legers ter wereld samen. Het Chinese Volksbevrijdingsleger, met twee miljoen manschappen de grootste krijgsmacht ter wereld, is sinds 2018 present bij Vostok. Bovendien heeft Beijing sinds vorige zomer de militaire samenwerking met Rusland geïntensiveerd, met gezamenlijke patrouilles rond Japan en in het westen van de Stille Zuidzee. Japan klaagt daar regelmatig over, Zuid-Korea stuurde zijn straaljagers in november af op Chinese en Russische gevechtsvliegtuigen die rakelings langs het Zuid-Koreaanse luchtruim scheerden.

Lees ook

Het is riskant druk in het luchtruim boven Oost-Azië: wie vliegt waar en waarom, en kan dat fout gaan?

Ook Vostok-deelnemer India, dat zich als afnemer van Russische olie en wapens neutraal opstelt inzake Oekraïne, heeft een formidabel leger van in totaal 1,4 miljoen militairen. India doet vaker mee met oefeningen onder Russische regie, maar is ook lid van de Quad, een groep landen die met de VS de militaire samenwerking versterkt om China af te schrikken. Daarom houden Indiase en Amerikaanse commando’s dit najaar hun jaarlijkse oefening op nog geen 100 kilometer van de grens met China, waar grensconflicten met China regelmatig voor militaire spanningen zorgen.

Omsingeling van Taiwan

Zijn dit reguliere, lang van tevoren geplande oefeningen in gebieden met sluimerende spanningen, de Chinese militaire activiteit rond de heetste hotspot Taiwan is van een andere orde. Daar is na het recente bezoek van de Amerikaanse politicus Nancy Pelosi een nieuwe situatie van semi-permanente Chinese legeroefeningen ontstaan.

Beijing ziet visites van buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders als verkapte erkenning van de onafhankelijke status van Taiwan, dat volgens Beijing Chinees grondgebied is. Zodra Pelosi vertrok, hield China de grootste militaire oefeningen ooit, onder meer om verschillende legeronderdelen klaar te stomen voor een toekomstige omsingeling van Taiwan. Na afronding van die zevendaagse oefening zijn de Chinezen echter gewoon blijven hangen rond de Straat van Taiwan, en nu wordt hun militaire aanwezigheid rond een van de drukste scheepvaartroutes ter wereld in sneltempo “het nieuwe normaal”.

Bij elke buitenlandse delegatie die op Taiwan aankomt, verhoogt China de militaire druk, bijvoorbeeld met schietoefeningen op het vasteland in de provincie Fujian, vlak bij Taiwan. Nog verontrustender voor Taiwan is het ‘uitgommen’ van de middenlijn, de officieuze grens met het Chinese vasteland. Deze fictieve scheidslijn hield Taiwan en China zeventig jaar uit elkaar, maar nu vliegen Chinese straaljagers er vrijwel dagelijks overheen, al dan niet vergezeld van marineschepen.

Oefening van het Volksbevrijdingsleger in China op 4 augustus. Beeld AP
Oefening van het Volksbevrijdingsleger in China op 4 augustus.Beeld AP

Waakzaamheid verslappen

Tactisch stellen deze manoeuvres niet veel voor. Ze dienen vooral een politiek doel: Taiwan murw beuken met een dagelijkse uitputtingsslag op zee en in de lucht, tot Taiwan gewend is geraakt aan de aanwezigheid van Chinese troepen vlak bij het eiland, en de Taiwanese waakzaamheid verslapt. Dat werkt bij een eventuele aanval in het voordeel van Beijing. Vandaar dat Taiwan zijn defensiebudget fors opschroeft, met ruim 13 procent. De extra 19 miljard dollar gaat op aan nieuwe gevechtsvliegtuigen, maar vooral aan brandstof en andere operationele kosten om de Chinese straaljagers en marineschepen weg te jagen.

De VS zitten als wapenleverancier en informele bondgenoot van Taiwan met de handen in het haar. Niet reageren op het ‘nieuwe normaal’ betekent dat het Chinese leger rond Taiwan zijn speelruimte aanzienlijk heeft weten te vergroten. Taiwan helpen met de verdediging van de middenlijn leidt tot een nieuwe ronde van escalatie, terwijl Washington juist terug wil naar de militaire status quo van voor Pelosi’s bezoek.

Vandaar dat de Zevende Vloot zich na een oefening met de Japanse marine zondag wel liet zien in de Straat van Taiwan, maar het hield op het gebruikelijke vaarrondje dat de Amerikanen onder het motto ‘vrijheid van navigatie’ vaker houden. Of Washington daarmee de geest in de fles krijgt, valt te bezien.

Een torpedobootjager (Arleigh Burkeklasse) van de Amerikaanse marine vaart afgelopen zaterdag door de Straat van Taiwan. Beeld AFP / Amerikaanse marine
Een torpedobootjager (Arleigh Burkeklasse) van de Amerikaanse marine vaart afgelopen zaterdag door de Straat van Taiwan.Beeld AFP / Amerikaanse marine

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234