Dinsdag 07/12/2021

In oorlogstijd zwijgt de wet

Uitgangspunt van het gerechtsdrama The Conspirator is de moordaanslag op de Amerikaanse president Abraham Lincoln, die op 14 april 1865 tijdens een theatervoorstelling in Washington, D.C. doodgeschoten werd door acteur John Wilkes Booth.

Met veel aandacht voor historisch detail reconstrueert de film deze gebeurtenissen, maar spitst zich dan toch vooral toe op het proces waarbij Booth en zijn medeplichtigen veroordeeld werden. Binnen dit bekende kader concentreert het verhaal zich op een minder vertrouwd, maar zeker niet minder interessant aspect van die rechtsgang.

In dit verband is de titel The Conspirator misleidend, omdat in het Engels het M/V-onderscheid wegvalt. Het titelpersonage is hier namelijk een samenzweerster of toch in ieder geval een vrouw die van samenzwering beschuldigd wordt. Tussen de verdachten zat toen ook weduwe Mary Surratt (intense, maar tegelijk ingehouden vertolking van Robin Wright), die vervolgd werd omdat zij in Washington een pension uitbaatte waar John Wilkes Booth en zijn handlangers, waaronder de zoon van Mary Surratt, af en toe samenkwamen om hun complot te beramen.

De film had dus eigenlijk ook The Conspirators kunnen heten, want het ging wel degelijk om een complot van meerdere samenzweerders, waarbij niet alleen president Lincoln, maar ook vicepresident Andrew Johnson en Secretary of State William Seward geviseerd werden, met de uitdrukkelijke bedoeling de hele regering te onthoofden.

De verdediging van Mary Surratt werd, duidelijk tegen zijn zin, opgedragen aan advocaat Frederick Aiken (rol van James McAvoy), een jonge oorlogsheld die tijdens de Civil War zelf nog tegen de Confederacy gestreden had en die zich dus absoluut niet geroepen voelde om de moordenaars van zijn president te verdedigen. Maar de grondwet voorziet nu eenmaal dat iedereen recht heeft op een eerlijk proces en dat ideaal wil advocaat Aiken in ere houden.

Snel proces

Uiteindelijk is dit de kern van dit historisch en politiek gerechtsdrama geworden. Defensieminister Edwin M. Stanton (rol van Kevin Kline) wil een snel proces, waarvan de uitspraak wat hem betreft reeds op voorhand vaststaat. Maar advocaat Aiken vindt het niet kunnen dat zijn cliënte als burger voor een militair tribunaal moet verschijnen, want zoiets is immers ongrondwettelijk. In die discussie komt ook de beroemde uitspraak van Cicero letterlijk ter sprake, namelijk: 'Inter arma silent leges'. Vrij vertaald: in tijden van oorlog zwijgt de wet.

Scenarist James Solomon was reeds in 1993 aan het verhaal van deze film beginnen schrijven, maar in zowat elke Amerikaanse filmrecensie wordt nu toch (en terecht) de link gelegd met de Patriot Act, de reactie op de samenzwering van het 9/11-drama. Maar voor alle duidelijkheid: men hoeft dat verband niet eens te herkennen of te erkennen om The Conspirator te kunnen bekijken als een intelligente, integere en interessante rechtbankthriller.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234