Zondag 13/06/2021

In oorlog met de waarheid

Donald Trump heeft het zelf al gezegd: 'Ik ben in oorlog met de media.' Amerikaanse journalisten vrezen dat zelfs dat een leugen is. Volgens hen is hun president in oorlog met de waarheid zelf, en heeft hij daar zo zijn redenen voor.

Volgens Kellyanne Conway, een adviseur van de president, heeft Witte Huis-woordvoerder Sean Spicer niet gelogen. Die stelde dat de inauguratie van Trump het grootste publiek ooit had, terwijl media dat net weerlegd hadden met verschillende feiten, gaande van luchtfoto's tot kijkcijfers van Nielsen Media Research. In een interview op NBC stelt Conway met uitgestreken gezicht dat de woordvoerder niet heeft gelogen, maar "alternatieve feiten" heeft aangehaald. De reporter kan zijn oren niet geloven. "Alternatieve feiten zijn geen feiten," reageert hij, "maar leugens." Merriam-Webster, een uitgeverij van woordenboeken, voelde zich geroepen om de verklaring van het woord 'feit' nog even te geven.

Professor en Amerika-specialist Bart Kerremans (KU Leuven): "Bij feiten die makkelijk te weerleggen zijn, zoals de opkomst bij de inhuldiging, kun je onmogelijk spreken van alternatieve feiten. Dan ben je gewoon aan het liegen. In bepaalde politieke thema's een interpretatie gangbaar maken, is dan weer niet zo nieuw. Maar dat kan niet bij dit soort feitelijke waarheden."

Waar ging deze uitval van zijn woordvoerder dan over? Is Trump, die beter dan wie ook de media kan bespelen en daar zichtbaar van geniet, echt in oorlog met diezelfde media? Of is hij gekrenkt in zijn ego, omdat zijn voorganger meer fans en minder betogers op de been bracht bij zijn inhuldiging? "Ik wil niet naïef zijn," zegt Kerremans, "maar voor mij maakt het deel uit van het karakter van Trump. Hij is narcistisch, zelfingenomen en heeft een kort lontje tegenover iedereen die hem in vraag stelt."

De analyse van een aantal Amerikaanse topjournalisten gaat een heel eind verder. Voor Pulitzerprijs-winnaar en Washington-kenner David Maraniss zijn de uitspraken van woordvoerder Spicer de meest "onverantwoorde, boze en beangstigende" die hij al gehoord heeft in het Witte Huis. "Dit is niet gewoon een oorlog met de pers. Dit is een aanval op de democratie en op de zoektocht naar waarheid." In deze redenering is de campagne van Trump gebouwd op voortdurende aanvallen op de pers, om haar geloofwaardigheid te ondermijnen. "Zo kan hij ongestraft de werkelijkheid naar zijn hand zetten", zegt John Cassidy van The New Yorker. "Wie dacht dat zijn campagne zou eindigen na zijn aanstelling, komt bedrogen uit."

Onhaalbare beloftes

Het geruzie over het aantal toehoorders bij de inhuldiging is een verwaarloosbaar kleine, bijna komische discussie, maar leidt tot belangrijker debatten over wat nu wel en niet de waarheid is. Ezra Klein, hoofdredacteur bij nieuwswebsite Vox, stelt dat Trumps administratie er alles aan doet om instellingen in twijfel te trekken die ongemakkelijke of zelfs schadelijke feiten over de president bekendmaken. De reden? "Ze hebben een resem onhaalbare verkiezingsbeloftes gemaakt en starten in een schandaalsfeer", zegt Klein.

Trump heeft tijdens zijn campagne een sterke groei van de werkgelegenheid beloofd door een protectionistisch beleid. Hij heeft gezegd dat hij twee tot drie miljoen illegale immigranten wil deporteren. En Trump wil Obamacare vervangen door een verzekering die meer burgers dekt en tegelijkertijd minder kost. Door dit soort beloftes zal zijn administratie volgens Klein in de toekomst nog vaak journalisten moeten delegitimeren die negatieve cijfers brengen. "Je hebt weinig verbeelding nodig om te voorspellen dat Trump in de toekomst slechte werkloosheidscijfers zal betwisten."

Als de redenering klopt, kunnen we niet alleen uithalen naar de pers verwachten, maar ook naar onderzoeksinstellingen en overheidsadministraties die bepaalde cijfers en analyses publiceren.

Spindoctors

Onrealistische verkiezingsbeloftes zijn niet nieuw, de hyperbolen waarmee Trump aan de slag is gegaan, zijn dat wel. Dan is het handig als je met "alternatieve feiten" kunt komen. Toch wijst Kerremans op een belangrijk verschil tussen cijfers over politieke beloftes en die over de opkomst bij de inhuldiging. "Het beleid van een administratie is minder makkelijk te becijferen," stelt Kerremans. "En dat is werk voor de spindoctors, die aan de slag gaan met grafieken en bewoordingen. Ze zullen de feiten altijd zo voorstellen dat de Amerikaanse regering er beter uitkomt. Of de werkloosheid toegenomen is tijdens de Obama-periode, daarover zul je niet snel eensgezindheid vinden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234