Maandag 09/12/2019

In München staat een ufo klaar voor het WK

Nog twee weken en gastland Duitsland speelt tegen Costa Rica de openingswedstrijd van het WK voetbal. Plaats van het treffen is de Allianz Arena in München, het adembenemende voetbalstadion van de Zwitserse toparchitecten Herzog & de Meuron. Volgens Karl-Heinz Rummenigge is de Arena 'das schönste, vielleicht das geilste Stadion der Welt' en Chris Dercon noemt het 'een perfecte kijkmachine die televisie in het niets doet verdwijnen'. Spreek de Bayernvoorzitter en de museumdirecteur van het Haus der Kunst maar eens tegen.

Door Ward Daenen

27 september 2005, Club Brugge speelt zijn Champions Leaguewedstrijd uit tegen Bayern München. In de nagelnieuwe Allianz Arena. Een reusachtige autoband, noemen velen het stadion tussen luchthaven en stadscentrum. "De rode gloed gaf het iets van een ufo", herinnert Clubspeler Gert Verheyen zich.

De façade van de Allianz Arena is een stevig staaltje van hedendaagse ornamentiek. Ze is opgebouwd uit 2.760 ruitvormige luchtkussens, die onder een constante druk van 350 pascal door ventilatoren bol worden geblazen. Onder die doorzichtige kussens schuilen 25.344 rode, blauwe en witte lampen. Bij thuismatchen van Bayern kleurt de voetbalarena rood, bij die van TSV 1860 München blauw en straks, als het nationale elftal er speelt, zal de buitenkant van wit licht zijn.

Als de gloeiende huid van de Allianz Arena al imponeert, wat moet dat binnenin dan niet zijn? Daar kom je in een gesloten gebied terecht, met tribunes die meteen om het veld heen liggen en drie verdiepingen hoog oprijzen. De onderste ring heeft een hellingsgraad van 24 procent, die van de bovenste ring bedraagt liefst 34 procent. Bedoeling van de architecten was om de 69.000 toeschouwers zo dicht mogelijk bij het spel te brengen. De loges boven de tribunes (kostprijs: 90.000 tot 240.000 euro huur per jaar) vormen de kroon van het stadion.

Gaan je knieën niet knikken als je op het veld staat, ingesloten door een rood-witte zee van fans die boven je uit torenen? "Het publiek zit opvallend dicht", moet Verheyen toegeven. "Maar zodra je het veld betreedt, sluit je je van die buitenwereld af en concentreer je je alleen nog op het spelletje met 21 anderen. Dat leer je met de jaren wel."

Je moet ook rekenen dat Bayern veeleer een kijkerspubliek heeft, zegt Verheyen. "Ik vond het decor indrukwekkend, maar nu ook weer niet intimiderend. Al weet ik ook wel dat wij in hun ogen maar een kleine ploeg zijn. Als AC Milan op bezoek komt, zal het publiek wel meer van zich laten horen."

Kennelijk was Verheyen nog het meest geïmponeerd door de binnenhuisarchitectuur. "De kleedkamer was grand luxe, het bad extra large. Het budget zal ook wel navenant zijn geweest, neem ik aan?" Zo is het maar net. De Arena, die tussen 2002 en 2005 werd gebouwd, kostte 340 miljoen euro.

"De Allianz Arena is ronduit imposant", besluit ploegmaat Sven Vermant. "Nog chiquer dan de Veltins Arena van Schalke 04, waar ik vier jaar heb gevoetbald. Ach, in München willen ze altijd alle anderen overtreffen."

Na een jaar heeft de Allianz Arena de status van een monument in München. Het heeft een uitstekend vergelijkingspunt in de stad: het Olympiastadion. Dat werd voor de Olympische Spelen van 1972 gebouwd naar de plannen van architecten Behnisch en Frei. Tot 2005 speelden Bayern en TSV 1860 daar hun thuiswedstrijden. Door het dak, dat als een moderne bedoeïnentent over de tribunes zweeft, herken je het Olympiastadion uit de duizenden.

De Allianz Arena is het spiegelbeeld van het Olympia. Het ene is een open en multifunctioneel sportcomplex, het andere een gedrongen voetbaltempel. In Olympia is mede door de ronde vorm en zacht hellende tribunes de afstand tot het speelveld immens, in de Allianz Arena is die net zo minimaal mogelijk gehouden.

Je mag het stadion van Herzog & de Meuron rustig on-Duits noemen. Kijk naar de overige elf WK-arena's. Het Gottlieb Daimler Stadion in Stuttgart, de Commerzbank-Arena in Frankfurt, de easyCredit-Stadion in Neurenberg of het roemruchte Olympisch Stadion in Berlijn. Duitsland heeft overwegend grote, open stadions, vaak met atletiekpiste, een of twee ringen met een dak erboven. Stefan Van Loock, VTM-voetbalverslaggever en stadionkenner, heeft een verklaring voor die overheersende typologie: "Zoals je wellicht weet, was Duitsland ooit een land van parades."

Welja. Het merendeel van WK-stadions is oorspronkelijk in de jaren twintig en dertig gebouwd, en ademt nog de duistere geschiedenis van het Derde Rijk. Het Berlijnse Olympiastadion, waar straks de finale van het WK wordt gespeeld, is in opdracht van Adolf Hitler gebouwd voor de Olympische Spelen van 1936 als propagandamiddel voor zijn nationaalsocialisme. Het stadion in Neurenberg deed tijdens de naziperiode dienst als Reichsparteitaggelände, waar massamanifestaties werden georganiseerd ter meerdere eer en glorie van de partij.

Maar laten we niet naïef zijn. De ene ideologie is door een andere vervangen. Op een uitzondering na zijn de stadions waar volgende maand het WK van start gaat naar een bank, een mediagroep of een andere sponsor genoemd. Allianz is een investeringsgroep met hoofdzetel in München.

Als de Allianz Arena niet Duits is, wat dan wel? Het antwoord luidt: Brits. De architecten Herzog & de Meuron, zelf amateurvoetballers en fanatieke supporters van FC Basel, tonen zich schatplichtig aan de ontwerpen van de Schotse ingenieur Archibald Leitch (1865-1939).

Leitch is ongeveer in zijn eentje verantwoordelijk voor de look van het Britse voetbal. Zijn gepatenteerde, enkel- of dubbellagige tribunes bepaalden het karakter van de fiere football grounds van Arsenal, Aston Villa, Chelsea, Everton, Manchester United, Glasgow Rangers en Liverpool. Ze werden in de eerste helft van de twintigste eeuw gebouwd volgens specifieke afmetingen, rekening houdend met veiligheid en optimale zichtlijnen. Herzog & de Meuron hebben Leitch' basisregels naar vandaag vertaald.

In zijn prachtig mooie boekje Engineering Archie schrijft de Britse stadionkenner Simon Inglis: "Ik heb ontdekt waarom het oorspronkelijke Wembleystadion zo'n povere plek was voor toeschouwers. De arrogante architect had moedwillig de expertise van Leitch genegeerd."

Met Wembley raken we niettemin aan een massieve brok voetbalgeschiedenis. Die geschiedenis, die ook aan Bernabeu, San Siro of Nou Camp kleeft, ontbreekt vooralsnog in het nieuwe stadion in München. Al behaalde Bayern er het voorbije seizoen wel al de dubbel, titel en beker. Op de website allianz-arena.de heet het stadion nu al een Meistermacher, een kampioenenmaker te zijn.

Zo ontstaat de mythe van onoverwinnelijkheid. En zo wordt mettertijd de Allianz Arena de tempel waar de Britse zoöloog Desmond Morris in zijn klassieker The Soccer Tribe over schrijft: "Wat iedere stam na aan het hart ligt is zijn grote tempel, het stadion. De magie die ervan uitgaat is zo sterk dat ieder stamlid die daar in de buurt komt een eigenaardig gevoel van stijgende opwinding en verwachting krijgt."

Met dank aan Stefan Van Loock

Het stadion imponeert, en het budget was dan ook navenant. De Arena, die tussen 2002 en 2005 werd gebouwd, kostte 340 miljoen euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234