Dinsdag 30/11/2021

ReportageRusland

In Moskou kun je nu betalen voor de metro via gezichtsherkenning, maar daar hebben velen geen zin in

Spitsuur in metrostation Kievskaja in Moskou. Beeld Vyacheslav Prokofyev /T ASS
Spitsuur in metrostation Kievskaja in Moskou.Beeld Vyacheslav Prokofyev /T ASS

Een wereldprimeur in Moskou: Face Pay, betalen voor de metro met een scan van je gezicht. De gemeente is trots, maar inwoners vrezen misbruik door veiligheidsdiensten en corrupte ambtenaren.

Een jonge vrouw die maandagochtend de Moskouse ondergrondse inloopt zet haar zonnebril niet af, maar op. Met grote zwarte glazen voor de bovenste helft van haar gezicht en een mondkapje voor de onderste helft beent ze door de poortjes van het Loebjanka-metrostation. Ze behoort duidelijk niet tot de voorstanders van het nieuwe betalingssysteem in de Moskouse metro: Face Pay. Oftewel: betalen met je gezicht.

Het systeem werkt met gezichtsherkenningscamera’s die geïnstalleerd zijn boven de poortjes van alle 241 metrostations. Upload een pasfoto in de app van de metro, vul je bankgegevens in en je hoeft voortaan alleen nog even in een camera te kijken om de toegangspoortjes te openen. De ritprijs van 60 roebel (0,75 euro) wordt automatisch afgeschreven.

Moskou is trots op zijn mondiale primeur. Maar drie dagen na de lancering staart er maandagochtend nog niemand in de camera’s van het Loebjanka-station. “Elke dag beginnen door op de foto te gaan voor Russische regering? Liever niet”, zegt Anastasia, een economiestudent die met een ouderwetse chipkaart op weg is naar haar universiteit. “Ik kijk altijd naar de grond als ik door de poortjes ga, maar ik ben bang dat ze mijn gezicht alsnog scannen.”

Met ‘ze’ bedoelt ze de medewerkers van het gebouw recht boven het metrostation: het hoofdkwartier van de FSB, de Russische veiligheidsdienst. Veel Moskovieten denken dat Face Pay niet bedoeld is voor hun betaalgemak, maar voor het gemak van de veiligheidsdiensten in de bespieding van de bevolking.

Oppositieprotesten

De Russische autoriteiten investeren de laatste jaren stevig in surveillance. Met een groot netwerk aan gezichtsherkenningscamera’s spoorden ze onder meer deelnemers op van oppositieprotesten. Ook deelden ze boetes uit aan mensen die quarantaineplicht hadden in verband met het coronavirus, maar in het openbaar vervoer werden gespot door camera’s. Daarbij staat de kwaliteit van de camera’s ter discussie: meerdere mensen zeggen dat ze ten onrechte zijn geïdentificeerd.

Volgens de autoriteiten zijn de privacyzorgen over Face Pay onterecht. Alle biometrische data van reizigers worden “veilig versleuteld”, aldus Maxim Liksoetov, de viceburgemeester van Moskou.

Zulke garanties wekken weinig vertrouwen bij een bevolking met een chronisch wantrouwen in de overheid. “Face Pay is een upgrade van bestaande surveillancesystemen”, stelt activist Artjom Kozljoek op de site van Roskomsvoboda, een organisatie die opkomt voor privacyrechten van Russen. “Het kan handig zijn, maar levert in Rusland meer gevaren op dan voordelen.” Hij vreest ook dat corrupte ambtenaren de verzamelde gegevens verkopen op de zwarte markt.

Zijn organisatie bewees vorig jaar dat dat al gebeurt bij andere systemen die werken met gezichtsherkenningscamera’s. Een medewerker van Roskomsvoboda kocht op internet een heel dossier met haar eigen biometrische data. In het dossier stond dat ze in de voorgaande maand op 79 plekken vastgelegd was door bewakingscamera’s van de gemeente. De camera’s bleken nauwkeurig in 71 procent van de gevallen.

Zwarte markt

Op de zwarte markt ligt de prijs voor een dergelijk dossier rond 15.000 roebel (180 euro), volgens Roskomsvoboda. De dossiers bestaan gewoonlijk uit een pdf-document met alle adressen waar de persoon in kwestie is gespot en de beelden zelf. Ze zijn verkrijgbaar over vrijwel alle inwoners van de stad.

Handel in vertrouwelijke persoonsgegevens door ambtenaren is niets nieuws in Rusland. Onderzoekscollectieven Bellingcat en The Insider kwamen er via telecom- en reisgegevens achter dat oppositieleider Aleksej Navalny gevolgd werd door de Russische veiligheidsdiensten toen hij vorig jaar vergiftigd werd met zenuwgif. Passagierslijsten met de namen en informatie over het telefoonverkeer van de agenten waren gewoon te koop.

Maar de Moskouse autoriteiten hebben al besloten dat Face Pay een succes is. Ze verwachten dat 15 procent van de reizigers binnen een jaar met het gezicht betaalt in de metro en hebben een uitbreiding aangekondigd: binnenkort moeten de gezichtsherkenningscamera’s ook in alle stadsbussen hangen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234