Zondag 20/06/2021

In Londen was het er al woelig aan toegegaan, Parijs zou niet onderdoen. De 30 kilometer lange tocht van de olympische vlam door de straten van de Franse hoofdstad, gisteren, oogde bijwijlen als een lijdensweg. Er werd voor en tegen China geschreeuwd, voo

Tocht olympische toorts ook in Parijs gehinderd door protestacties

Vlam gooit olie op het vuur

Vierhonderd manschappen in concentrische cirkels eromheen, onder wie leden van de CRS-oproerpolitie, de rollerbrigade, agenten in burger en de brandweer. Of nog, patrouilleboten, helikopters en ruiters te paard, drieduizend veiligheidsverantwoordelijken in totaal: een geruststellend onthaal bleek niet weggelegd voor het symbool van vrede, broederlijkheid en gelijkheid dat de olympische vlam geacht wordt te zijn.

Natuurlijk: Londen had de toon zondag al gezet. In de stad die in 2012 de Spelen organiseert, hadden de ordediensten niets aan het toeval overgelaten, maar konden ze niettemin maar op de valreep vermijden dat het olympische vuur door pro-Tibetbetogers gestolen werd, of zelfs geblust.

Parijs, dat eveneens de gooi naar 2012 gewaagd had maar zijn ambitie door het perfide Albion gefnuikt zag, wou nog beter doen. In de stad van Pierre de Coubertin, die de Spelen ruim een eeuw geleden uit hun aloude slaap wakker maakte, in een Frankrijk ook dat zich al sinds de Revolutie als de bakermat van de mensenrechten opwerpt, zou grootmacht China niet zonder blikken of blozen wegkomen. Had in een recente peiling in de linkse krant Libération niet liefst 62 procent van onze zuiderburen zich voor een boycot van de aankomende openingsceremonie in Peking uitgesproken?

De sfeer in de straten en lanen van de Franse hoofdstad was er gisteren naar. Toen de vlam om 12.35 uur van de eerste verdieping van de Eiffeltoren naar beneden gelopen werd en atleet Stéphane Diagana haar als eerste in de geheven rechterarm mocht torsen, kwam hij na minder dan 15 meter al tot stilstand. Het was anders niet dat Diagana geen goodwill had betoond: ook hij droeg de subtiele protestbadge van het Franse Olympisch Comité, waarop vier woorden uit het olympisch charter te lezen vielen: 'Pour un monde meilleur'.

Het was de manier waarop het Franse atletendom beslist had zijn stem te verheffen. "De sport moet aan een betere wereld bijdragen", stelde Diagana eergisteravond nog op het Franse tv-journaal. "Welnu, wat China betreft zijn er twijfels. We hebben niet de indruk dat Peking er alles aan gelegen is de mensenrechten te eerbiedigen."

Voor de vele duizenden pro-Tibetbetogers langs het parcours, aangevoerd door een bepaald militant Reporters sans Frontières, was de geraffineerde contestatie van Diagana en zijn collega's too little too late. "Li-ber-té pour le Ti-bet", klonk het luidkeels, soms doorsneden door awoertgeroep. Unisono met het blauw-rood-gele Tibetaanse vaandel werd de zwarte vlag van RSF gevendeld. Daarop stonden vijf handboeien, als vijf aangeschroefde ringen waarmee China het Tibetaanse volk in de tang houdt.

"Dit is een geknipte gelegenheid om de wereld te laten zien hoe het er in China aan toegaat", meent een folderbedelend RSF-lid. "Ik heb niets tegen de Spelen en natuurlijk moeten ze doorgaan, maar die openingsceremonie moeten ze boycotten."

Dat is wat ook Marielle de Sarnez denkt. De Sarnez, die luttele weken geleden nog Parijs kandidaat-burgemeester was voor het centristische MoDem van François Bayrou, had overduidelijk besloten het spel hard te spelen. De met knuppels gewapende politie moest haar en haar medestanders hardhandig op het trottoir terugmanoeuvreren. "De Franse regering heeft zich in het hele dossier ronduit repressief opgesteld", zegt De Sarnez, nauwelijks bekomen van het onzachte rendez-vous met de ordehandhavers, aan De Morgen. "Kijk om u heen. Als Sarkozy hier al aanwezig is, dan hooguit met zijn repressieapparaat. We kregen niet eens de toestemming om officieel te manifesteren."

Volgens De Sarnez, die even als premier getipt werd, gesteld dat derde man Bayrou vorig jaar tot staatshoofd verkozen was, "speelt de regering dubbel spel. Ze wil de kool en de geit sparen. Wanneer de Spelen plaatsvinden is Frankrijk EU-voorzitter. Helaas, het is niet eens in staat stevige mensenrechtentaal te spreken aan het adres van China, een groot land dat zoiets zou moeten begrijpen."

Het voorbije weekend hadden de Franse autoriteiten inderdaad allerminst aan een sereen klimaat bijgedragen. Het begon met staatssecretaris voor Mensenrechten Rama Yade, die in Le Monde te verstaan gegeven had dat Nicolas Sarkozy weleens zijn kat zou kunnen sturen naar de openingsceremonie van de Spelen.

Yade, die vanwege haar onverbloemdheid al nadrukkelijk in Parijs was moeten blijven toen Sarkozy enkele maanden geleden in Peking een industrieel-commerciële miljardenhandel ging beklinken, had in een interview met het gezaghebbende middagblad drie voorwaarden gesteld waaraan China moest voldoen als het zich in Sarkozy's aanwezigheid wou verheugen. Er moest, zei Yade, in de eerste plaats een eind komen aan het geweld tegen bepaalde bevolkingsgroepen in China, en aan de celstraffen voor dissidenten. Vervolgens, zo ging de staatssecretaris verder, moest er volledige opheldering komen over de feiten die zich de jongste weken in Tibet afspeelden. Ten slotte, en als derde voorwaarde, stelde Yade dat de Chinese regering de dialoog met de dalai lama moest aangaan.

Haar woorden waren nog niet koud, de inkt van Le Monde nog niet droog of daar ontkende de staatssecretaris dat ze ook maar over 'voorwaarden' had gerept. Zaterdagavond stelde minister van Buitenlandse Zaken Bernard Kouchner dat het belangrijk was te dreigen met een boycot, zonder die dreiging later per se hard te maken. Op het Elysée klonk intussen oorverdovende stilte.

"Je reinste kakofonie", vindt De Sarnez, daarin bijgetreden door socialisten en groenen. "Opgezet spel ook, bedoeld om verwarring te zaaien. De regering is niet eerlijk in haar standpunt."

Een vrouw met rood Chinees vlagje op haar wang gestickerd, rukt een RSF'er zijn vaandeltje uit de hand en vertrapt het. "Ta gueule", roept ze hem woest toe. Een RSF'er komt voorbijgehold terwijl we met een jonge Chinese praten. Hij zwiept haar de vlag van de Volksrepubliek uit de vingers. "Zo grof!" roept de rechtenstudente uit Peking. "Wie heeft die mensen eigenlijk zo gek gekregen? Ik heb echt de indruk dat de meeste Fransen geen jota kennen van onze mentaliteit en cultuur. Echt, volgens mij is de situatie van de mensenrechten in China de jongste jaren verbeterd. We maken er werk van, maar het vergt tijd."

Heel veel Peking verdedigende Han-Chinezen aan de Eiffeltoren, nog meer Tibet en de persvrijheid verdedigende blanken, maar al bij al weinig Tibetanen. "Hoezo verbeterd?" vraagt Tenzin, een jonge Tibetaanse, luidop. "Hebben ze de repressiegolf van de voorbije weken dan niet gezien? Hoe blind kunnen mensen soms zijn?"

Tenzin, die nog maar twee jaar in Frankrijk verblijft en nog niet vlot uit haar Frans komt, vertelt hoe ze destijds bij nacht de Himalaya is overgetrokken - "overdag vonden de Chinezen je en rekenden ze je in" - richting Dharamsala, de ballingenstad in India waar ook de dalai lama resideert. "In Tibet zelf viel niet meer te leven", verzekert ze, zonder duidelijk te maken of ze om politieke dan wel economische redenen naar Europa is afgereisd. "Maar ook in Frankrijk is het moeilijk. Twee Chinezen hebben me hier zo-even nog voor 'hond' uitgemaakt, zo zie je maar."

Symmetrisch geprangd tussen de politiek aan de ene kant en het grote geld van hoofdsponsoren Samsung en Coca-Cola aan de andere zat gisteren, als hadden sport en Olympische Spelen al lang niets meer met de zaak te maken, de vlam. Het parcours dat ze in Parijs aflegde, was 30 kilometer lang, werd door 80 estafettelopers afgelegd en had vierenhalf uur zullen duren. Had, want her en der liep de stoet forse vertraging op. Zo raakte het heilige vuur aan de Pont de l'Alma zowaar even gedoofd, moest de politie om de haverklap in Tibetaanse kleuren gehulde vuurdieven inrekenen, en werden hele delen van het traject, onder meer ter hoogte van het Hôtel de Ville, noodgedwongen per bus afgelegd.

Meer dan een pro-Tibetbetoger gaf toe dat hij Tibet niet echt kende, maar dat hij met zijn komst gehoor gegeven had aan de oproep van de oppositie, Tibetaanse verenigingen, Reporters sans Frontières of nog, Libération. Ook het Parijse stadsbestuur van socialistisch burgemeester Bertrand Delanoë had, door een tot meer respect voor de mensenrechten oproepende banner op de voorgevel van het stadhuis, zijn burgers tot gulheid jegens Tibet aangespoord. Zelfs uit Litouwen ontvingen de Tibetanen steun. "Toen wij van het Sovjetjuk bevrijd werden, kwam de dalai lama twee keer naar Vilnius", roept de draagster van de Litouwse driekleur. "President Landsbergis heeft hem toen allerhartelijkst ontvangen. Dat Sarkozy daar eens een voorbeeld aan neemt."

Op de Champs-Elysées staan intussen twee verdwaalde Argentijnen met hún blauw-witte vlag in de aanslag. "Om te protesteren tegen (hun voor een officieel bezoek in Parijs aanwezige president) Cristina Fernández. We dachten wel dat al die veiligheidsmaatregelen niet voor haar konden zijn. Maar echt, komt hier straks de olympische vlam voorbij?" Op hun gezicht staat de verrassing te lezen die eerder op de dag toeristen bij de Eiffeltoren, die in het ongewisse gebleven, voor een voldongen feit gesteld had.

"Ik vind het allemaal maar niets", oordeelt één bejaarde man over het geroep en geduw. "Het zijn vijgen na Pasen om nu te protesteren. Dat hadden we enkele jaren geleden moeten doen, toen de Spelen aan Peking werden toegekend, toen er nog tijd was om iets te ondernemen. Maar verontwaardigd doen terwijl al onze bedrijven hier geld uitslaan? Neen, het ligt me niet. Ergens is de internationale gemeenschap niet eerlijk geweest: niet met de Tibetanen, niet met de Chinezen en niet met zichzelf." En die boycot? "Tja, vroeg of laat komt het moment waarop de knoop zal moeten worden doorgehakt."

Het zijn vijgen na Pasen om nu te protesteren. Dat hadden we enkele jaren geleden moeten doen, toen de Spelen aan Peking werden toegekend. Maar verontwaardigd doen terwijl onze bedrijven hier geld uitslaan? Neen

n Een agent houdt een betoger met Tibetaanse vlag op afstand.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234