Woensdag 01/12/2021

'In hoofdzaak brieven van Nederlandse schrijvers'

Angèle Manteau heeft haar literair archief geschonken aan de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag. Bij het Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven (AMVC) in Antwerpen reageert men teleurgesteld. 'Het gaat om mijn archief van 1971 tot 1978, mijn periode bij Elsevier in Amsterdam, dat in hoofdzaak brieven van Nederlandse schrijvers bevat,' zegt Manteau. Daarom, vindt ze, hoort het in Nederland thuis. Tegelijk heeft ze echter nog weinig vertrouwen in het AMVC.

De inmiddels 87-jarige Angèle barones Manteau was een van de belangrijkste Vlaamse uitgevers. Ze nam in 1932 de Brusselse vestiging van A.A.M. Stols over en richtte in 1938 haar eigen Uitgeversmaatschappij A. Manteau op. In 1971 trad zij in dienst van Elsevier. Aan het hoofd van uitgeverij Manteau werd zij toen opgevolgd door Julien Weverbergh. In 1987 werd Manteau in de adelstand verheven. Ze is uitgeefster geweest van Gerard Walschap, Willem Elsschot, de jonge Hugo Claus en Louis Paul Boon, van Hubert Lampo en later van Jeroen Brouwers.

Het vroegste deel van het Manteau-archief - correspondentie en contracten met auteurs uit haar 'Vlaamse jaren' tot 1971 - berust in het AMVC in Antwerpen. Daar had men het logisch gevonden dat het archief van na 1971 ook naar Antwerpen zou zijn gekomen. "Het archief van Angèle Manteau is van het grootste belang voor de Vlaamse uitgeverswereld," zegt Leen Van Dijck van het AMVC. "Het is vreemd dat het nu naar de KB in Den Haag gaat. Die hebben toch vooral historisch gegroeide archieven." Van Dijck begrijpt de stappen van Manteau niet. "Wij hebben nooit iets gemerkt van een gebrek aan vertrouwen. Angèle Manteau komt naar onze vernissages en we hebben voor haar zelfs archiefdocumenten opgehaald bij Greta Seghers, nadat Manteau met haar biografe gebrouilleerd was geraakt. Het is voor ons een totale verrassing, anders hadden we toch pogingen ondernomen om de breuk te lijmen."

Bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag vond men het aanbod van Angèle Manteau ook "vreemd". Angèle Manteau is begin dit jaar verhuisd en kleiner gaan wonen, legt Reinder Storm van de KB uit. "Haar verzameling gesigneerde boeken ging naar antiquariaat Aioloz in Leiden, dat ook een oplossing zocht voor haar archief. Voor Manteau moest dat als één geheel bewaard blijven. In Nederland waren er drie mogelijkheden: het Letterkundig Museum, de KB en de universiteit van Amsterdam. Manteau heeft ons in mei als eerste benaderd." De KB was bijzonder verheugd over het aanbod maar suggereerde zelf aan Manteau dat het AMVC eigenlijk de beste plek was. "Manteau was niet tevreden over het AMVC. Ik kon toch moeilijk zeggen: 'Nou dan doen wij het maar niet.' Ik wil ook niet roomser dan de paus zijn."

Volgens Reinder Storm berust het belangrijkste voor Vlaanderen al in het AMVC. "Dat zit in het archief tot 1971. Boon, Claus, Elsschot en Teirlinck zijn in het door ons verworven materiaal minimaal aanwezig. Wat wij hebben gekregen omvat de Nederlandse jaren van Manteau na 1971, hoewel de scheidingslijn niet zo strikt is. Het gaat om twintig ordners met telkens een 500 brieven, en 30 à 40 kartonnen mappen met correspondentie, knipsels en contracten. Het archief zit nu in één kantoorkast, om een idee te geven van de omvang. Manteau had alles zelf netjes per auteur geordend: Reve, Roland Holst, Bomans en Meinkema. En Jeroen Brouwers: alleen al dat deel bevat voldoende stof voor een belangrijk boek. Er zitten ook nogal wat fotokopies tussen: brieven van Elsschot en Claus bijvoorbeeld." Toestemming voor publicatie is er niet. Zolang Manteau leeft, is het archief trouwens alleen met haar toestemming te raadplegen. De KB werkt wel aan de elektronische ontsluiting van het brievenarchief.

"Wij werken ook aan een brief voor het AMVC," zegt Storm. "Ik begrijp dat zij dit niet leuk vinden en ik heb daar geen plezier in. Angèle Manteau heeft niet met het AMVC overlegd. Maar het is haar goed recht om zo te handelen, ze is oud en wijs genoeg."

In een reactie zei Angèle Manteau aan De Morgen dat ze niet begrijpt waarom het AMVC er een punt van maakt: "Dit dossier slaat op een archief van 1971 tot 1978, de periode waarin ik bij Elsevier in Amsterdam werkte. Het bevat in hoofdzaak brieven van Nederlandse schrijvers." Manteau, die zegt door de KB te zijn benaderd - "en niet omgkeerd" - voegde er nog aan toe dat De Morgen mede verantwoordelijk is voor haar beslissing. Ze verwijst daarbij naar een "hatelijk stuk" van Jeroen Brouwers dat in 1992 in deze krant is verschenen. "Daarin heeft Brouwers het over 'het pakhuis van het Vlaamse Cultuurleven' en insinueert dat er diefstallen in het AMVC gebeuren. Ik heb dat toen gesignaleerd, maar het AMVC heeft daar nooit op gereageerd. Toen dacht ik: voor wat ik verder nog heb bewaard, moet ik een andere plaats zoeken."

De Vlaamse minister van Cultuur, Luc Martens, die officieel betreurt dat Manteau haar archief heeft overgedragen aan de KB in Den Haag, zal ernstig werk moeten gaan maken van een archiefbeleid. Op de Staten-Generaal over de Toekomst van ons Literair Verleden, afgelopen februari in Gent, werd de schrijnende toestand van de Vlaamse archieven gesignaleerd. Leen Van Dijck zei toen dat het vertrouwen van schenkers in het AMVC stilaan in het gedrang komt. Profetische woorden, zo blijkt.

Eric Rinckhout

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234