Zaterdag 07/12/2019

Reportage

In het ziekenhuis van Nobelprijs-winnaar Mukwege: “Alle mannen zijn hetzelfde, hij is de uitzondering”

Denis Mukwege, Nobelprijswinnaar voor de vrede, poseert in zijn Panzi-ziekenhuis. Beeld AFP

Wanneer Denis Mukwege, Nobelprijswinnaar voor de vrede, vandaag de wereld toespreekt vanuit Oslo, volgt iedereen uit zijn Panzi-ziekenhuis mee. Het is daar dat hij verkrachte, kapotgemaakte vrouwen een nieuw leven schonk met zijn chirurgische ingrepen.

Grace van 16 werd op haar akker ontvoerd door gewapende mannen, meegenomen naar het woud en vier maanden lang meerdere keren per dag verkracht. Ze wist te ontsnappen en vond haar weg naar het Panzi-ziekenhuis van gynaecoloog Denis Mukwege. Ze was ondervoed en had een bloedtekort, en infecties in haar vagina. En ze was zwanger.

Grace probeert het leven terug te vinden bij het Panzi-ziekenhuis in Bukavu, een stadje op de heuvelachtige oevers van het Kivumeer, in het oosten van Congo. Ze zit in een speciale vleugel voor herstellende vrouwen. Vrouwen en meisjes slapen er en leren er overdag kleren maken zodat ze na hun terugkeer naar de buitenwereld misschien wat geld kunnen verdienen.

Denis Mukwege kwam op 5 oktober naar deze opvangruimte toe, vanuit zijn operatiezaal. Mukwege was net uitgeroepen tot laureaat van de Nobelprijs voor de vrede, als eerbetoon voor zijn duizenden chirurgische ingrepen bij verkrachte, kapotgemaakte vrouwen in Oost-Congo. Grace leeft gehavend verder maar looft Mukwege’s werk. “Op 5 oktober zei hij meteen tegen ons vrouwen: ‘De prijs is niet voor mij maar voor jullie.’ We hebben het gevierd.”

Veilige enclave

Nu doen Grace en de andere vrouwen wat terug. In hun naaiatelier zijn ze, daags voor de uitreiking van de Nobelprijs, in de weer met scharen, meetlinten en strijkijzers. Uit groene en blauwe lappen van de Congolese kledingstof kitenge maken de vrouwen jurken die ze vandaag zullen dragen. De jurken hebben de beeltenis van Denis Mukwege en de woorden ‘Prix Nobel de la paix 2018’.

De uitreiking van de Nobelprijs zal hier rechtstreeks worden vertoond op een projectiescherm. Als Denis Mukwege straks vanuit Oslo de wereld toespreekt, zitten de vrouwen in zijn ziekenhuis in Congo toch nog op de eerste rij, met hun trotse klederdracht.

In 1999 opende Denis Mukwege het Panzi­-ziekenhuis. Panzi, zo heet ook de dichtbevolkte wijk met huisjes van baksteen en golfplaat op de steile heuvel naast het hospitaal. De weg naar het ziekenhuis is een modderpoel. Rondom het ­complex staan metalen hekken met rollen prikkeldraad erop.

Het Panzi-ziekenhuis is een veilige enclave in een regio waar sinds een kwarteeuw geweld heerst. Vanuit het stadje Bukavu valt Rwanda te zien. De genocide daar in 1994 ontwrichtte ook Oost-Congo. Er braken conflicten uit die tot de dag van vandaag dooretteren. In Oost-Congo wordt op immense schaal verkracht. Meer dan 50.000 slachtoffers van seksueel geweld heeft het Panzi-ziekenhuis geholpen.

Denis Mukwege valt vandaag niet te interviewen, hij is op reis voor de uitreiking van de Nobelprijs. Wel aanwezig is Antoine Nfundiko. Deze 50-jarige arts stond met Mukwege aan de wieg van het ziekenhuis. Nfundiko verzucht: “Verkrachting is hier in Oost-Congo ‘normaal’ geworden.”

Nfundiko zit op een stoel voor een bakstenen muur met daarop een wit zeil met in blauwe en groene letters de tekst: ‘Congolezen, vertel de waarheid. Dat is het begin van verandering.’ Denis Mukwege zegt al jaren waar het op staat, in 2012 riep hij in New York de VN-Veiligheidsraad op om niet weg te kijken van de gruwelen in Oost-Congo. Hij kritiseerde de Congolese regering, die het Panzi-ziekenhuis tegenwerkt met zware geldbelastingen en weigert om de stroomvoorziening te verbeteren – generatoren kosten het ziekenhuis elke maand meer dan 10.000 dollar. Mukwege werd kort na zijn kritische speech van 2012 aangevallen in zijn huis. Nu woont hij pal naast zijn ziekenhuis, voor zijn deur staan blauwhelmen.

Veel verandering is er verder niet gekomen in Oost-Congo, constateert Mukwege’s collega-arts Nfundiko. “Ambassadeurs van over de hele wereld zijn bij Panzi langsgeweest, iedereen weet wat er hier gebeurt”, zegt hij. Nfundiko grimlacht om de vraag waarom stabilisering van Oost-Congo dan geen prioriteit krijgt. “Grondstoffen”, oppert hij, doelend op de bodemrijkdom in de regio. Volgens Nfundiko willen “internationale spelers allemaal een deel van de taart”.

Nfundiko prijst donoren wel om hun financiële bijstand. Het Panzi-ziekenhuis opereert vrouwen die geen geld hebben gratis. Denis Mukwege en het ziekenhuis maken intussen – naast hun medische en psychische hulpverlening – werk van gerechtigheid. Er worden fondsen bijeengebracht voor juridisch adviseurs in rechtszaken van slachtoffers tegen verkrachters. Vervolging van militanten of regeringssoldaten is in Congo’s corrupte rechtssysteem een zaak van de lange adem. Vorig jaar werd wel de vice-gouverneur van de provincie Zuid-Kivu veroordeeld tot levenslang. Frédéric Batumike had leiding gegeven aan militanten die meer dan 40 kinderen verkrachtten. De verkrachters maakten met het bloed van de kinderen magische tatoeages. “Zo’n veroordeling schrikt hopelijk anderen af”, zegt Nfundiko, al is de veroordeelde Batumike gewoon weer kandidaat bij Congo’s komende verkiezingen.

Beeld Photo News

Berthe Misabiko (42) heeft de hoop op vooruitgang allang opgegeven. “Het verkrachten in Oost-Congo houdt nooit op”, zegt ze hoofdschuddend naast een zaal met veertig bedden voor verkrachte vrouwen die wachten op hun operaties.

Geweerloop

Misabiko werkt als anesthesist bij het Panzi-ziekenhuis, een baan die ze zag als roeping nadat ze zelf bruut misbruikt was. “Een man stopte een geweerloop in mijn vagina en schoot. Alles in me was verwoest.” Ze ontwikkelde fistula, ze kon niet meer normaal lopen of plassen. Ze werd door Denis Mukwege meerdere keren geopereerd. “Hij deed er alles aan om me er weer als een vrouw te laten uitzien.”

Misabiko’s verkrachting was al in het jaar 2000, ze was een van de eerste patiënten van Mukwege. Misabiko ging na haar operaties verpleegkunde studeren. In 2010 ging ze werken bij het Panzi-ziekenhuis. “Bijna 20 jaar na mijn eigen verkrachting zie ik nog steeds vrouwen binnenkomen hier, dat doet me pijn, het herinnert me aan mijn eigen verhaal”, zegt ze. Haar baan geeft Misabiko het gevoel “dat ik nog ergens goed voor ben”. Kinderen krijgen zou voor haar fysiek nog steeds mogelijk moeten zijn maar ze kan niet langer mannen vertrouwen. “Mannen zijn allemaal hetzelfde. Denis Mukwege is de uitzondering.”

Tegenover de ingang van het Panzi-ziekenhuis zijn woningen en kiosks volgeplakt met posters van politici. Congo’s verkiezingen zijn op 23 december. “Politici vermoorden Congo”, zegt Misabiko. Corruptie is nog één ding maar sommige politici sturen gewapende groepen aan. Ze zetten Congo in de hens voor eigengewin, ze tonen zo hun macht. Binnen de muren van het Panzi-ziekenhuis mag men de ellendige gevolgen herstellen. Tegenover de vele posters van de politici, aan de andere kant van de ­modderweg bij het Panzi-ziekenhuis, hangt een eenzame poster. Met de beeltenis van Denis Mukwege erop, en een vermelding van zijn Nobelprijs. “Een prijs van het Congolese volk”, staat er.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234