Maandag 27/09/2021

In het vizier van de speculant

M

oeten we ons zorgen maken om een speculatieve aanval op Belgisch staatspapier? Voorlopig niet, zeggen de meeste beurskenners. De barometer staat op half bewolkt en niet op storm. Maar dat kan snel veranderen, voegen ze er haastig aan toe.

De veelbesproken ‘spread’, het renteverschil tussen Belgisch en Duits tienjarig staatspapier, is de belangrijkste graadmeter voor het vertrouwen in de Belgische staat. Ze staat vandaag op 90 basispunten. Ter vergelijking: het Nederlandse renteverschil met Duitsland bedraagt slechts 21 basispunten.

De Duitse rente is de bodemrente voor de eurolanden, een uiting van het enorme vertrouwen in Standort Deutschland. Het vertrouwen in België is af te lezen uit het verschil tussen de Belgische en Duitse rente. Hoe groter die kloof, hoe lager het vertrouwen in ons land.

“De Belgisch-Duitse spread staat nu al een enkele weken rond 90 basispunten. Dat is toch hoger dan normaal”, zegt econoom Philippe Ledent (ING België). “Er zijn twee redenen. De recente kredietratingverlagingen voor Ierland en Spanje hebben ook druk gezet op België. Er is een fly to quality en België wordt niet tot de veilige, kwaliteitsvolle staatsobligaties gerekend. En er is een kleine impact van de politieke crisis. Want de spread staat op een hoog peil sinds Elio Di Rupo (PS) gestopt is met zijn preformateursopdracht.”

België heeft bij elk van de drie gezaghebbende ratingbureaus (Standard & Poor’s, Moody’s en Fitch) de op een na hoogste kredietscore. Maar dat is geen garantie op stabiliteit. De buurlanden Duitsland, Frankrijk en Nederland hebben de allerhoogste score (triple A). Bij nieuwe turbulentie in de eurozone zullen beleggers België links laten liggen en kiezen voor de veiliger geachte buurlanden.

Aan de politieke onzekerheid hangt een prijskaartje, zo weten ze goed bij het Agentschap van de Schuld, beter bekend als de Schatkist. De overheidsinstelling is komende maandag van plan tussen 1,8 en 2,8 miljard euro op te halen op de financiële markten, via diverse staatsobligaties.

Een direct gevolg van het machtsvacuüm in de Wetstraat is dat de beloofde rentevergoeding iets hoger ligt dan normaal. De Schatkist moet de grote internationale beleggers, die zich vragen kunnen stellen over Belgiës reputatie, iets extra’s toestoppen vooraleer ze toehappen. Een uitgifte zoals die van komende maandag kost de Schatkist daardoor naar schatting 2 à 3 miljoen euro per jaar extra aan rentelasten.

De Schatkist ziet de ‘impasseboete’ niet meteen wegsmelten. De geschonden reputatie van België kan alleen maar hersteld worden door de installatie van een volwaardige regering. “Het valt niet te verwachten dat het renteverschil met Duitsland zal dalen, vooraleer er een nieuwe regering is”, zegt Jean Deboutte, de directeur strategie van het Agentschap van de Schuld.

Speculatiegolf

Vooral Angelsaksische vermogensbeheerders maken er geen geheim van dat het rode lampje van België nu al hevig op hun radarscherm knippert. “België is momenteel niet in staat zijn begrotingstekorten terug te dringen. Als gevolg van zijn schuldniveau behoort België bijna tot de zwakke eurolanden”, klinkt het bij de Britse vermogensbeheerder Ignis.

“De grote internationale beleggers focussen op Griekenland, Ierland, Spanje en Portugal. Maar België komt daarbij als de politieke crisis niet snel opgelost wordt”, schrijven Susanne Mundschenk en Raphael Cottin van de denktank Eurointelligence.

Speculatieve hedgefondsen en andere grote beleggers wachten als sluipschutters op een eerste vonk. Dat kan gaan om een uitspraak van een politieke hoofdrolspeler, plotse twijfel over de staatsboekhouding of een ongunstig ratingrapport over de kredietwaardigheid van het land.

“Een speculatiegolf komt nooit vanzelf op gang. Het begint altijd met een teken van zwakte van het land zelf”, zegt een Belgische kenner van de grote, internationale speculanten. “De impact van de huidige politieke toestand op het Belgisch staatspapier moet vandaag niet overschat worden. De hoge Belgische schuld is wat ze is, maar de regering heeft de beleggers geen rad voor de ogen gedraaid zoals Griekenland dat wel deed.”

Zolang de markten ervan overtuigd blijven dat de Belgische staatsobligaties correct terugbetaald zullen worden, is er weinig aan de hand. ING-econoom Ledent: “Als de markten echt zouden denken dat het land gesplitst wordt, dan zou de spread veel meer stijgen dan nu het geval is. Er is daar voorlopig weinig schrik voor. Maar eens de twijfel komt, dan gaat het snel en schiet de spread meteen omhoog.”

Short selling

Stel dat de bal aan het rollen gaat en Belgisch staatspapier een doelwit wordt voor speculanten. Hoe gaan ze dan te werk? Hun wapenarsenaal is alvast gevarieerd. Short selling en het gebruik van ‘credit default swaps’ (CDS) zijn de meest geciteerde.

Bij short selling verkoop je geleende effecten, zoals staatsobligaties, in de hoop dat je ze later tegen een lagere prijs kunt terugkopen. Het prijsverschil steek je op zak. De extreemste vorm is ‘naked short selling’. Je verkoopt dan staatsobligaties die je zelfs niet eens geleend hebt. Dat is mogelijk omdat sommige handelsplatformen zo’n computerverstuurd verkooporder accepteren.

De Duitse toezichthouder heeft naked short selling van Europese staatsobligaties verboden. “Het effect van die regelgeving valt echter zeer te betwijfelen”, zegt een Belgische obligatiehandelaar. “Het verbod kan immers makkelijk omzeild worden met CDS’en.”

Een CDS is een bijzonder beestje onder de beleggingsproducten. Het komt neer op een verzekeringspolis tegen een wanbetaling van (in dit geval) een land. De koper verzekert zich tegen een mogelijk verlies bij een bankroet van het land. Maar het gekke is dat je niet per se de onderliggende obligatie in handen moet hebben om CDS’en te verhandelen.

“Courant is de praktijk om een CDS-protectie te kopen op bijvoorbeeld België, zonder onderliggende Belgische obligaties te bezitten”, legt de obligatiehandelaar uit. “De bedoeling is dan de CDS-koers omhoog te krijgen en dan weer door te verkopen. Eventueel kan men deze positie indekken tegen algemene schommelingen in de CDS-markt door een mandje van West-Europese landen te verkopen. Dan ga je ‘short’ in België en ‘long’ in andere landen. Zo staat de speculant minder bloot aan de algemene risico’s van alle landen.”

CDS-beleggingen zijn niet beursgenoteerd, maar worden door de grote banken, genre Goldman Sachs of Deutsche Bank, ‘over de toonbank’ verhandeld. Dat betekent dat de CDS’en gekocht en verkocht worden op hun onderlinge handelsplatformen, buiten het zicht van beurstoezichthouder. De speculatieve hedgefondsen zijn goede klanten van dat selecte clubje topbanken en geven per computer hun CDS-orders door. Dat gaat doorgaans om pakketten van 10 tot 50 miljoen euro.

Zelfvoedende spiraal

Nu is het niet zo dat de CDS-schommelingen volledig onzichtbaar zijn voor het grote beleggerspubliek. Ze worden nauwlettend in de gaten gehouden door gespecialiseerde bureaus als Markit en CMA, die de bewegingen doorseinen naar persbureaus als Bloomberg, Dow Jones of Reuters. En zo komen ze op het scherm van de wereldwijde financiële media.

De CDS-verzekeringen worden door sommige beleggers zelfs als een barometer van de kredietwaardigheid van een land beschouwd. Het richtinggevende karakter van de CDS-koers maakt de over-de-toonbankhandel een speeltuin voor opportunistische beleggers. De speculant die erin slaagt de CDS-koers van België fors omhoog te jagen, kan immers voor algemene onrust over Belgisch staatspapier zorgen. Zo ontstaat een zelfvoedende spiraal: de Belgisch-Duitse spread zou in dat scenario groter worden, wat de minder ingewijde beleggers nog meer argwanend tegenover België zou bezorgen.

Opportunistische fondsen die vooraf weten dat een land onder vuur komt te staan, kunnen op korte tijd schatrijk worden. Een andere gangbare techniek, naast short selling en CDS, is het vooraf inslaan van ‘putopties’. Zulke verkoopopties geven je het recht om een Belgische staatsobligatie te verkopen aan een vooraf afgesproken koers.

Putopties zijn uitgevonden om beleggers bescherming te bieden tegen forse koersdalingen, maar kunnen ook als speculatiewapen gebruikt worden. Eerst koop je de putopties in. Daarna wacht je tot de de koers van de staatsobligatie crasht. Op het dieptepunt koop je massaal de effecten om ze daarna, via de uitoefening van de putopties, meteen weer te verkopen aan de hogere afgesproken koers. De winst strijkt de speculant meteen op zak.

Het speculatievuur kan nog verder opgepookt worden door de massamedia als wapen te gebruiken. Een vals maar geloofwaardig gerucht kan zich in het huidige Twittertijdperk als een lopend vuurtje verspreiden via het internet en paniek veroorzaken.

Of toch niet? Enkele ongenuanceerde analistenrapporten, beleggerssites als Business Insider of Marketwatch en zelfs een blog van de invloedrijke Financial Times hebben België de voorbije weken scherp onder vuur genomen, maar zonder noemenswaardig effect. “Een gerucht in de media op zich is niet voldoende”, beklemtoont onze kenner van grote speculanten. “Nogmaals: er moet ook iets aan de basis van de staatsfinanciën fout zitten.”

En met die basis is volgens de uittredende regering-Leterme niets aan de hand. De Schatkist heeft de voorbije maanden de nodige financiering probleemloos opgehaald op de kapitaalmarkten, zo beklemtoont minister van Financiën Reynders, en het begrotingstekort ligt de helft lager dan pakweg het Verenigd Koninkrijk.

Het komt er in deze onzekere politiek tijden voor beleidsmakers op aan elke twijfel over de Belgische betaalkracht in de kiem te smoren, besluiten financiële specialisten in koor. Want eens het hek van de dam is, ontstaat een moeilijk af te stoppen olievlek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234