Dinsdag 17/09/2019

In het teken van het vaderland

n Amerika vraagt zich een jaar later af of het nu veranderd is of niet

Een vrije dag is het nog niet, president Bush heeft 9/11 enkel uitgeroepen tot Patriot Day, een dag van herinnering. Maar of er morgen veel gewerkt zal worden in New York City valt te betwijfelen. Vanaf één uur 's ochtends tot een stuk in de nacht is de dag van 11 september volgepropt met activiteiten omtrent de eerste verjaardag van de terreuraanslagen. En wie die dag liever binnenblijft, kan zich verwachten aan een totale 9/11-saturatie op alle televisiezenders.

Van onze correspondent in New York Gert Van Langendonck

Het begint al midden in de nacht. Om één uur 's ochtends vertrekken vanuit alle vijf de boroughs van New York City doedelzak- en percussiemarsen ter ere van de brandweermannen en politieagenten die vorig jaar zijn gesneuveld. In de vroege ochtend komen ze allemaal aan op ground zero en zullen ze als één processie afdalen in de pit, het gapende gat waar ooit het World Trade Center stond. Ze zullen daar blijven tot de officiële ceremonie begint met een moment van stilte in heel de stad om 8.46 uur, het precieze uur waarop het eerste vliegtuig tegen de noordertoren vloog.

Het officiële gedeelte op ground zero is heel sober gehouden. Er komen geen speeches van politici, maar gouverneur George Pataki van New York zal de Gettysburg Address voorlezen, de toespraak die president Abraham Lincoln in 1863 hield op de plaats in Pennsylvania waar 25.000 doden vielen tijdens een veldslag van de Amerikaanse Burgeroorlog. Vervolgens zal burgemeester Mike Bloomberg zijn voorganger Rudolph Giuliani inleiden, die de volledige lijst van de namen van de slachtoffers zal voorlezen. De lijst wordt onderbroken om 9.03 uur, het tijdstip van impact van het tweede vliegtuig, en om 9.59 uur, wanneer de zuidertoren is ingestort. Ondertussen dalen de families in de pit af om er bloemen neer te leggen. Na Giuliani mag gouverneur James McGreevey van New Jersey uit de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring voorlezen, en ten slotte zullen om 10.29 uur alle bellen in de stad luiden om het instorten van de noordertoren in herinnering te brengen. Om 16.30 uur legt president Bush een krans neer op ground zero. Daarna vaart Bush aan boord van een brandweerboot naar Ellis Island, waar hij 's avonds in prime time de natie rechtstreeks zal toespreken.

Dezelfde avond is er ook een aparte plechtigheid in Battery Park, de zuidelijke tip van Manhattan. Daar is een voorlopig WTC-gedenkteken ingericht rond The Sphere, het kunstwerk dat zich op de WTC-plaza bevond en dat gered kon worden. Om 7 uur 's avonds zal daar, in aanwezigheid van tal van staatshoofden die in New York zijn voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 12 september, een eeuwige vlam worden aangestoken. De plechtigheid wordt live doorgestraald naar vijf parken in elk van de boroughs waar aan het publiek is gevraagd om met zoveel mogelijk kaarsen op te dagen. De bedoeling is dat op alle plaatsen samen 'America the Beautiful' wordt gezongen. Om 9 uur beginnen in elk van de vijf parken muziekconcerten.

Alle zes de nationale tv-netwerken (ABC, NBC, CBS, FOX, UPN, WB) schrappen op 11 september hun normale programma's voor non-stop 9/11-berichtgeving. Er zal die dag zo goed als geen reclame te zien zijn, omdat de meeste adverteerders nog altijd bang zijn dat ze beschuldigd zullen worden van geld te willen verdienen over de rug van 9/11. Een terugkeer dus naar de historische dagen na 11 september toen de Amerikaanse tv-zenders hun langste ononderbroken en reclamevrije berichtgeving ooit verzorgden. Maar volgens Robert Thompson, hoofd van het Center for the Study of Popular Television van de universiteit van Syracuse, is het eerder een herinnering aan hoe snel Amerika na 9/11 naar de normaliteit is teruggekeerd.

"Zes maanden na 9/11 was op televisie de celebrity-boksmatch tussen Paula Jones en Tonya Harding te zien", aldus Thompson tegen Reuters. "En precies omdat we zo snel naar de normaliteit zijn teruggekeerd, is het wel nuttig om ons te herinneren hoe we ons die dag voelden, wat we toen dachten, welke voorspellingen over de toekomst we maakten, en om dat te vergelijken met wat er in werkelijkheid is gebeurd in het afgelopen jaar."

En hoe staat het met Amerika, een jaar na de dag waarop 'alles veranderde'? Het blijkt dat het met veel van die zogenaamde veranderingen nogal meevalt. First lady Laura Bush zei kort na 9/11 dat "echtscheidingsprocedures worden afgebroken en meer mensen verlovingsringen kopen en huwelijken plannen". Ze citeerde toen cijfers die achteraf niet bleken te kloppen, meer zelfs, niet bestonden omdat statistieken over echtscheidingen en huwelijken niet worden bijgehouden op het federale niveau. Maar een onderzoek van het persbureau AP op het county-niveau in januari leek eerder op het tegendeel te wijzen: er zijn meer echtscheidingen sinds 9/11. En hoewel niemand het wil geloven - haast elke New Yorker zweert dat hij de voorbije maand nog nooit zoveel hoogzwangere vrouwen heeft gezien -, wijzen de harde cijfers erop dat ook de 9/11-babyboom wellicht een stadslegende is.

In november 2001 zei 78 procent van de Amerikanen dat het belang van religie was toegenomen sinds 9/11, in vergelijking met 37 procent in maart vorig jaar. Maar gingen mensen ook vaker naar de kerk? Nauwelijks: het kerkbezoek steeg van 42 naar 43 procent.

Nog zo'n mythe is de golf van patriottisme. Er zijn in Chinese fabrieken het afgelopen jaar heel veel Amerikaanse vlaggen gestikt, en sinds Kellog's een red, white & blue-verpakking heeft uitgebracht, is zelfs cornflakes eten een daad van vaderlandsliefde geworden. Maar als Colin Powell zegt dat "mensen zich in veel grotere aantallen aanmelden voor militaire dienst", dan spreken de cijfers hem tegen. Er zijn meer aanvragen voor informatie geweest, dat wel, maar zodra de potentiële rekruten hoorden hoeveel ze gingen verdienen, hebben er velen afgehaakt. De feitelijke rekruteringscijfers, zo moet zelfs het leger toegeven, zijn vrijwel onveranderd gebleven sinds het pre-9/11-tijdperk.

Vinden de Amerikanen zelf dat hun levens zijn veranderd door 9/11? Volgens een Time/CNN-opiniepeiling vindt 31 procent dat 9/11 helemaal geen impact heeft gehad op hun levens, maar 20 procent zei dat hun levens nog helemaal niet weer normaal zijn. Gevraagd of alles weer normaal was voor het land in zijn geheel antwoordde 52 procent nee. Dertig procent van de Amerikanen denkt nog elke dag aan 9/11, 35 procent doet dat nog één keer per week, en 27 procent één keer per maand. Slechts 8 procent denkt 'nooit' of 'bijna nooit' meer aan 9/11.

Maar dat de meeste Amerikanen nog regelmatig aan 9/11 denken, wil nog niet zeggen ze dat ze er voortdurend om de oren mee willen geslagen worden. Toen USA Today enkele weken geleden aan zijn lezers vroeg hoe 9/11 het best herdacht kon worden in de media, zei meer dan de helft van de respondenten dat ze het allemaal niet wilden lezen. En bijna iedereen vroeg de tv-zenders om vooral geen eindeloze herhalingen van de 9/11-beelden te geven. First lady Laura Bush heeft de tv-zenders gevraagd om spaarzaam om te springen met de beelden van 9/11, en ook in de therapeutische sector is men bezorgd om de effecten van een stortvloed van beelden van de instortende torens. Omdat de media vooralsnog niet zijn ingegaan op die verzoeken, hebben tal van organisaties 'richtlijnen' opgesteld voor wie op 9/11 tv kijkt, vooral dan voor kinderen.

Wie alvast niet zal kijken, is Robin Sweeney: hij en zijn vrouw hebben met opzet een vakantie naar Europa gepland in een (mogelijk futiele) poging om aan het 9/11-mediabombardement te ontsnappen. "We kunnen er gewoon niet meer tegen", zei Sweeney tegen de New York Post, "wij hebben goeie vrienden verloren in het WTC en het idee van die vliegtuigen opnieuw keer op keer tegen de torens te zien vliegen is er te veel aan."

Zoals gewoonlijk zei het satirische weekblad The Onion het weer het best. De krant citeerde de (hopelijk imaginaire) 9/11-weduwe Diane Blauvelt, die haar man verloor in het Pentagon. "Het is een ongelooflijk hard jaar geweest. Soms was het verdriet ondraaglijk. Maar ik bleef tegen mijzelf zeggen: 'Diane, je moet het volhouden tot 11 september 2002, wanneer de tv-zenders het allemaal beter gaan maken. Het zal een ongelooflijk helend effect op mij hebben om opnieuw de beelden te zien van het smeulende Pentagon, waar mijn Randy is gestorven."

Eerste verjaardag is ook herinnering aan hoe snel Amerika na 9/11 naar de normaliteit is teruggekeerd

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234