Woensdag 16/06/2021

In het spoor van Marco Polo

Als laatste test voor de lancering van de hybride Range Rover maakten drie van deze auto's een tocht van 15.000 kilometer langs de Zijderoute. DM magazine reed vier dagen mee in de voormalige Sovjetrepubliek Kirgizië.

Nu stoppen en morgen verder gaan?" Teamleider Hans kijkt ons geïrriteerd aan. "Geen sprake van. We rijden door." Het begint al te schemeren, en we hebben nog zeventig kilometer bergweg te gaan tot onze geplande kampeerplaats. Maar Hans is geen man die makkelijk van zijn draaiboek afwijkt. Na een korte peptalk springt hij achter het stuur en verdwijnt hij in een wolk van stof.

Vanochtend zijn we met ons konvooi de Tian Shan-bergen in Kirgizië ingetrokken. De route blijkt moeilijker begaanbaar dan gedacht. De meeste tijd rijden we stapvoets over rotsige bergpaden. Alleen op de lager gelegen zandwegen kun je meer snelheid maken. Het uitzicht is adembenemend. Ruige massieven met besneeuwde toppen worden afgewisseld met groene dalen, waar schapen, paarden en jaks grazen. Her en der staan joerts, de ronde witte tenten waarin Centraal-Aziatische volkeren sinds duizenden jaren wonen. Mensen zien we niet, een enkele herder te paard uitgezonderd.

De tocht door de voormalige Sovjetrepubliek vormt de laatste test voor Land Rovers nieuwste paradepaardje: een hybride Range Rover. Drie van deze auto's begonnen eind augustus aan een trip van 15.000 kilometer van Engeland naar de Indiase stad Mumbai. De tocht voert door twaalf landen langs de Zijderoute, een van de belangrijkste handelswegen uit de geschiedenis van de mensheid.

Drie dagen eerder worden we in een hotellobby in de Kirgizische hoofdstad Bisjkek verwelkomd door Hans, de Duitse leider van het hoofdzakelijk Britse team. Zestiger Hans heeft spierwit haar, een rechte rug, en straalt gezag uit. Volgens zijn oorspronkelijke reisschema had het konvooi Kirgizië snel moeten doorkruisen, legt hij uit. Maar omdat China tijdelijk de grenzen heeft gesloten, is besloten om vier dagen te blijven. Deze zullen worden gebruikt om de auto's off road te testen, en om alvast te wennen aan de hoogte voor als men straks de Himalaya ingaat.

Anarchie op de weg

Na een lunch die bestaat uit vlees, vlees en nog eens vlees, staat er een middag sightseeing op het programma. Lokale gids Sergej zal ons per auto zijn woonplaats laten zien. Dat blijkt een avontuur op zich. Bisjkek is een drukke stad met 900.000 inwoners (een vijfde van de Kirgizische bevolking), en op de wegen heerst anarchie. Markering ontbreekt, stoplichten werken niet, en niemand bekommert zich om zijn spiegels of richtingaanwijzers. De sport lijkt om je Audi 100, veruit het populairste model hier, net even eerder dan een ander op een stukje vrij asfalt te duwen. Het gevaarlijkst zijn de Mercedesbusjes die bij gebrek aan een gemeentelijke busdienst het openbaar vervoer vormen. Vaste halteplaatsen zijn er niet, en de bestuurders stoppen voortdurend zonder waarschuwing om passagiers op te pikken.

Het eerste wat opvalt als we uitstappen bij het bombastische Ala-Too-plein, is de grote variëteit aan mensen. De jonge Kirgizische bevolking telt tachtig etnische groepen, waaronder Kirgiziërs, Russen, Oezbeken en Oeigoeren. Daarnaast behoort iedere Kirgiziër, Russen uitgezonderd, ook nog eens tot een clan. In het zuiden van het land leidt dat geregeld tot spanningen, maar in de hoofdstad leeft iedereen op het eerste gezicht zonder problemen samen. Bij een kruispunt helpen twee Aziatische tienerjongens een Russisch moeke met oversteken. Even verderop staat een groepje gesluierde jonge moslima's te giechelen met kortgerokte vriendinnen.

Bij nadere beschouwing springen ook de vele overblijfselen uit het Sovjettijdperk in het oog. Kirgizië werd in 1991 onafhankelijk, en heeft sindsdien het kapitalisme stevig omarmd. De straten hangen vol met billboards en winkels verkopen westerse merkkleding, computergames en Samsung-smartphones. Maar dat heeft niet geleid tot een beeldenstorm tegen alles wat Russisch is. Goed, op het Ala-Too-plein heeft Lenin plaats moeten maken voor de mythische lokale held Manas. Maar tijdens een korte wandeling zien we meerdere andere standbeelden van de communistenvoorman, gevels en banieren met hamers en sikkels, en een Mig-gevechtsvliegtuig op een sokkel. Ook de taal van de vroegere overheerser wordt nog volop gebruikt. Hoewel het Kirgizisch (een variant van het Turks) oprukt, blijft Russisch de meest gesproken gemeenschappelijke taal.

Volgens Sergej kijkt Kirgizië, dat nooit een echte nationale identiteit had, gewoon wat relaxter naar het verleden dan buurlanden als Oezbekistan en Kazachstan. Hetzelfde geldt voor de omgang met de islam, althans hier in het noorden. Tachtig procent van de bevolking is moslim, maar het merendeel praktiseert de islam light. Alcohol, met name wodka, is overal te koop, en televisiezenders vertonen non-stop sexy videoclips. Op het platteland verrijzen wel in ijltempo - met geld uit Saoedi-Arabië - nieuwe moskeeën. Maar die staan volgens Sergej grotendeels leeg. "Het kan niemand wat schelen."

De bergen in

De volgende dag reizen we af richting bergen, die meer dan 75 procent van de oppervlakte van het land beslaan. Om daar te komen volgen we de oever van het op 1.600 meter hoogte gelegen Issyk Koelmeer, een van de grootste bergmeren ter wereld. Aan de noordzijde is het volgebouwd met hotels, vakantiewoningen en sanatoria. Maar de zuidoever die wij passeren lijkt ongerept. Zelfs vissersbootjes ontbreken op het diepblauwe water. Schijn bedriegt echter, vertelt Sergej. De rust is het gevolg van een vijfjarig visverbod, ingesteld nadat het meer vrijwel was leeggevist.

Het gebied ten zuiden van Issyk Koel was in de middeleeuwen een van de knooppunten van de Zijderoute, eeuwenlang de belangrijkste handelsweg tussen Oost en West. In Europa werd de route vooral bekend door het avontuurlijke reisverslag van Marco Polo in de 13de eeuw, maar op het Aziatische gedeelte werd al vanaf de tweede eeuw voor Christus levendig handelgedreven tussen steden als Xi'an, Samarkand, Bagdad en Aleppo. Meer dan één weg, was de Zijderoute een netwerk van wegen waarlangs handelskaravanen in beide richtingen goederen transporteerden. Chinese zijde was de bekendste, maar er werden ook metalen, aardewerk, parfums, kruiden, tapijten en paarden verhandeld. Ook de grote religies als het boeddhisme, het christendom en de islam verspreidden zich langs de route, net als uitvindingen als het papier, het buskruit, het kompas en de kruisboog. Langs de weg die we vandaag volgen, getuigen een aantal sites van dit roemrijke verleden.

Na een rit van 400 kilometer bereiken we Karakol, een charmant provinciestadje dat uitzicht biedt op bergreuzen als de Pobeda Peak (7.439 meter) en de Khan Tengri (6.995 meter). Hier bezoeken we een volledig uit hout opgetrokken Russisch-orthodoxe kerk en een Chinese moskee. Beide werden tijdens het communistische regime gesloten, maar zijn nu weer in hun oude luister hersteld. Zoals ook de rest van het Kirgizische platteland na het uiteenvallen van de centraal geleide Sovjeteconomie de oude tradities weer heeft opgepakt. In de straten van de stad passeren we boeren die met ezels en handkarren hun producten naar de markt komen brengen. Appels, tomaten, watermeloenen, melk en cottagecheese. Veel mannen dragen een traditionele witvilten Kalpak-hoed. Het is alsof je zestig jaar teruggaat in de tijd.

Sergej heeft wel een verklaring voor dit gebrek aan ontwikkeling "Na de onafhankelijkheid stortte onze economie volledig in elkaar", zegt hij. "Vroeger werd alles geïmporteerd uit Rusland, plotseling was er niets meer. Onze buurlanden konden terugvallen op hun industrie of natuurlijke hulpbronnen. Maar die hebben wij nauwelijks." Daarom leeft een groot deel van de bevolking nu weer als keuterboer. In de steden, waar flink wat armoede heerst, floreren kleine bedrijfjes. Daarnaast zijn de Kirgiziërs volgens onze gids zeer bedreven in smokkel, corruptie en belastingontduiking.

Engels of Chinees

Toch is die tijdmachine waar je instapt natuurlijk maar schijn. Ook in Karakol weten ze donders goed dat het 2013 is. Behalve groenten en fruit worden er op de markt ook volop Russische en Chinese producten verkocht, zoals kleding, parfum en dvd's. Verderop bestellen toeristen latte macchiato's en milkshakes in het hippe Karakol Coffee, dat tevens een prima wifiverbinding heeft. Hier worden nog even massaal de smartphones gecheckt voor we straks de internetloze bergen ingaan.

De eigenaresse van het café heeft jarenlang met haar partner in New York gewoond. Het is een route die veel jeugdige Kirgiziërs kiezen. Tienduizenden van hen beproefden de laatste jaren hun geluk in het buitenland, meestal in Rusland. Degenen die blijven, hebben volgens Sergej hun hoop gevestigd op het machtige buurland China. Eerder op de dag passeerden we groepjes in oranje hesjes geklede Chinese arbeiders, die bezig waren een weg naar China aan te leggen. Als dat soort wegen er eenmaal liggen, zo luidt de redenering, dan volgt de economische ontwikkeling vanzelf. Hetgeen Sergej verleidt tot de uitspraak: "Als je weg wilt leer je Engels, als je blijft leer je Chinees."

Sergej vergeet een derde optie, die hij zelf heeft gekozen: Engels leren en in het toerisme gaan werken. Zelfs als je maar een fractie van Kirgizië hebt gezien, is het duidelijk dat de mogelijkheden op dit gebied immens zijn. Zeker nu de overheid sinds kort de visumplicht voor buitenlanders heeft afgeschaft. Sergej heeft zich met zijn bedrijfje gespecialiseerd in avontuurlijk toerisme. Zo verzorgt hij off road autotours en wandel-, klim- en skivakanties. Zijn klanten komen uit Oezbekistan en Ka- zachstan, maar steeds vaker ook uit Noord-Europa en Israël.

Voor wie bewuster op reis wil, is er het Community Based Tourism. Dit idealistische project werd in 2000 geïntroduceerd door een Zwitserse organisatie, en is intussen in tal van Kirgizische plaatsen ingeburgerd. Hoofddoel van het initiatief is dat 80 tot 90 procent van de toeristische inkomsten bij de plaatselijke ge- meenschap terechtkomt. Ook probeert men buitenlandse bezoekers in aanraking te brengen met de lokale bevolking en hun voedsel, muziek en tradities. Een derde pijler onder het project is duurzaamheid. Autogebruik wordt waar mogelijk vermeden, en bezoekers worden aangemoedigd zo min mogelijk schade toe te brengen aan het milieu.

Astronautenvoedsel

Nadat Hans ons bij het vallen van de avond zijn achterlichten heeft laten zien, rijden we nog een paar uur stevig door in het donker. De zeventig kilometer zitten er wel op, en ondanks de popquiz die over de boordradio wordt gespeeld, is iedereen de etappe wel beu. Gelukkig zien we even later de auto's voor ons een bergweide opdraaien. Met behulp van mijnwerkerslampjes worden de tenten opgezet, en binnen een half uur zitten we rond het kampvuur aan het avondmaal: astronautenvoedsel in verschillende smaken.

Na een koude nacht is het de volgende ochtend weer vroeg dag. Om zeven uur liggen de tenten en slaapzakken ingepakt in de kofferbak, en zitten we aan een ontbijt van brood, kaas en instantkoffie. Daarna rijden we onder de opkomende zon nog zo'n vijftig kilometer door een rivierdal. Nu het gevaar voor scherpe stenen is geweken, wordt het gaspedaal flink ingetrapt. In nauwelijks een uur tijd bereiken we de asfaltweg, en vandaar gaat het langs de oevers van het meer terug naar Bisjkek.

Morgen trekt de Land Rover-ploeg China in, waar moet blijken hoe goed auto's en bestuurders presteren in het echte hooggebergte. Daarna gaat het, als alle landen en visaverstrekkers meewerken, door naar Mumbai. DM magazine pakt in alle vroegte weer het vliegtuig naar Istanbul en Brussel. Maar in Kirgizië komen we nog wel eens terug.

01

's Ochtends verzamelen de expeditieleden voor een briefing over de route.

02

Op de rotsige bergpaden moeten de Range Rovers stapvoets rijden.

03

Teamleider Hans toont enkele vrouwen waar de tocht heen gaat.

04

In de hoofdstad Bisjkek vind je nog vele overblijfselen uit het Sovjettijdperk.

05

Een oude man te paard is een van de weinige mensen die onderweg te zien zijn.

06

Op de uitgestrekte graslanden in de dalen grazen grote kuddes jaks.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234