Zondag 19/01/2020

In het oog is in het hart

'Emoties zijn de voorbije twintig jaar te weinig serieus genomen', zegt Dieter Roelstraete, die de tentoonstelling Emotion Pictures samenstelde die momenteel in het MuHKA in Antwerpen te zien is. 'Emoties waren lastig, vluchtig, subjectief, maar emoties zijn vandaag terug van weggeweest, want we verlangen naar de waarheid, naar iets wat puur en echt is. Gedachten kunnen ons misleiden, maar gevoelens zijn echt.'

Door Katrijn Serneels

en man houdt zijn handen voor zijn gezicht. I'm too Sad to Tell You, heet de foto. Hij huilt. Emoties zijn niet makkelijk te vatten. "Je kunt ze alleen omsingelen", zegt Dieter Roelstraete. "Het is belangrijk dat er weer meer kunstenaars met emoties bezig zijn, ook met positieve emoties. De beelden die wij verzameld hebben, zijn beelden die kunnen ontroeren. Wie een museum binnenloopt, moet meestal een beroep doen op zijn verstand om kunst te begrijpen. Wat je ziet, roept meestal ook enkele basisemoties op, maar deze beelden mikken echt op empathie, op sympathie."

Emotion Pictures mikt niet alleen op uw hoofd en buik, maar ook recht op uw hart. Want onder jonge kunstenaars leeft opnieuw een verlangen naar authenticiteit en oprechtheid, naar een directe dialoog met kijker. Het is een spirit van nieuwe naïviteit, ze willen de toeschouwers raken, emotioneren, mobiliseren. Deze beelden tonen het nieuwe 'emotioneel engagement' in de hedendaagse kunst.

Waarom doen jullie een tentoonstelling over emoties?

"Gevoelens zijn de voorbije decennia ondergewaardeerd, zowel in de kunst, de politiek als in de samenleving. Een serieuze onderzoeker hield zich niet met emoties bezig. Een echte politicus huilde niet. Kunstenaars gaven de voorkeur aan ironie boven vreugde of verdriet, maar het tij is langzaam gekeerd. Ook filosofe Martha Nussbaum heeft het over de opleving van emoties en anderen houden een pleidooi voor sentimentaliteit."

Na de jaren van het verstand, komen nu de emoties terug.

"De opwaardering van emoties was nodig, want een mens is meer dan zijn rationeel denken alleen. Ook in de kunst krijgen we nu volledigere mensen te zien. Beelden mogen terug raken en ontroeren, dat was in de jaren tachtig en negentig not done. Ironie was toen de overheersende emotie. Emoties kwamen wel aan bod, maar ze werden niet serieus genomen. Het was een parodie op, of een kritiek van. Afstandelijkheid en vervreemding waren belangrijker dan empathie en sympathie.

"Je had ook wel heel wat kunstenaars die woede, walging, en afkeer wilden opwekken. Ze gingen met een camera naar Rwanda om daar beelden te maken van slachtoffers van de genocide. Of ze trokken naar Tsjetjenië om daar de gevolgen van de oorlog in beeld te brengen. De wereld is een tranendal, en woede en afkeer zijn de enige gerechtvaardigde emoties, was de heersende teneur. Dat is ook zo, je kunt het niet ontkennen: er gaat heel veel mis in de wereld."

Maar ondanks alle ellende in de wereld, mag er nu terug gelachen worden.

"Ook positieve emoties mogen nu getoond worden, zonder ironie. In Emotion Pictures laten we beelden zien van Afrikaanse mannen die naar Zweden zijn geïmmigreerd en daar nu wonen. Normaal gezien laten kunstenaars vooral de negatieve gevolgen van globalisering zien, maar het verhaal dat bij ons verteld wordt, is hoe de mannen zich vrolijk maken over de gewoonten en reacties van de Zweden. Vooral hoe verbaasd de Zweedse vrouwen reageren op de grootte van hun geslachtsorgaan, daar kunnen ze zich vrolijk om maken."

Jullie hebben in het MuHKA ook een muur vol vrolijke bloemetjes geschilderd.

"Dat is een werk waarin een Nederlandse kunstenares, Lily van der Stokker, vrolijk aanspreekt. Lily's werk zit vol blijheid en dankbaarheid die ze ook aan wie haar werk bekijkt wil doorgeven. Niet alle werken in onze tentoonstelling zijn vrolijk, maar de teneur is wel positief. We hebben zelfs een muur roze geschilderd voor deze tentoonstelling. Je komt er met een lentegevoel buiten, zei een van de recensenten."

Maar er is ook een huilende man te zien.

"Het is eigenlijk de eerste foto van een huilende man. In 1971, de tijd van vrouwenemancipatie, maakte de Nederlandse kunstenaar Bas Jan Aden een zelfportret terwijl hij huilde. Dat was toen echt baanbrekend en je ziet dat andere kunstenaars daar nu naar teruggrijpen, ze gaan het kopiëren. Laatst was er een tentoonstelling in de White Cube in Londen met allemaal huilende mannen. Het waren Brad Pitt, Al Pacino en andere beroemdheden die heel mooi en huilend op de foto's stonden. Toch vond ik het effect niet zo aangrijpend als bij die foto van Bas Jan Aden. Die is zo echt. Als je weet dat hij toen hij 33 was met een zeilbootje verdronken is op volle zee, maakt dat zijn foto nog wat dramatischer."

Hebben jullie de foto's gerangschikt naar de emoties die ze laten zien?

"Nee, er is geen kamer van verdriet of een zaal van vreugde. Het is ook niet altijd zo duidelijk welke emotie een beeld laat zien. Hoe voelt de vrouw die op het bed ligt op haar dertiende huwelijksochtend zich? Gelukkig? Moe? Poseert ze, of is het naturel? Er zijn altijd drie emoties bij elk beeld. De emotie van degene op de foto, de emotie van de kunstenaar, en de emotie van wie kijkt. Elk beeld is een dans van emoties."

'Elk beeld is een dans van emoties'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234