Vrijdag 07/10/2022

NieuwsDierenleed

In het debat over onverdoofd slachten lopen de emoties hoog op, maar wat zegt de wetenschap?

Een schaap wordt naar de slachtbank geleid. Beeld Tim dirven
Een schaap wordt naar de slachtbank geleid.Beeld Tim dirven

Sommige tegenstanders van een verbod beweren dat onverdoofd slachten niet meer of zelfs minder dierenleed veroorzaakt dan de gangbare praktijk. Is daar iets van aan?

Dieter De Cleene

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest blijft het mogelijk om dieren onverdoofd te slachten nu het Brussels Parlement een voorstel voor een verbod heeft verworpen. Sommige tegenstanders van het verbod trekken in twijfel dat onverdoofd slachten tot meer dierenleed leidt. “Een dier dat verdoofd wordt door een elektroshock lijdt ongetwijfeld meer”, liet Fouad Ahidar (One.Brussels/Voouit) optekenen door Bruzz. “Ik blijf ervan overtuigd dat een mes op de keel de snelste en minst pijnlijke manier is.”

“De waarheid is dat pijnloos slachten een mythe is die we onszelf voorhouden”, schreef zijn partijgenoot Hilde Sabbe in een opiniebijdrage voor De Morgen. “Wie niet wil dat dieren lijden, moet geen vlees meer eten.”

In Vlaanderen is onverdoofd slachten sinds 2019 verboden. De wetenschappelijke consensus is helder. “Uit dierenwelzijnsoverwegingen is onverdoofd slachten onder alle omstandigheden onaanvaardbaar”, stelt de Europese Dierenartsenfederatie (FVE), die dierenartsen in ruim dertig landen vertegenwoordigt. Ook de Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) besluit in een rapport dat “vanwege ernstige bezorgdheid om dierenwelzijn bij onverdoofd slachten er altijd verdoving zou moeten worden toegepast”.

Een rapport van wetenschappers aan Wageningen Universiteit concludeert dat “onbedwelmd ritueel slachten in vergelijking met slachten na bedwelming op diverse punten nadelig is voor het dier”. Zowel de Federale als de Brusselse Raad voor Dierenwelzijn stelt in een advies dat “slachten zonder bedwelming onaanvaardbaar is en te vermijden leed veroorzaakt”.

Schapen versus koeien

De FVE wijst erop dat het meerdere minuten kan duren vooraleer dieren na de halssnede bewusteloos zijn. De precieze cijfers variëren naargelang de studie. Nederlands onderzoek stelde vast dat schapen gemiddeld na 15 seconden het bewustzijn verliezen, en de meeste dieren binnen de 40 seconden. Bij runderen kan het meer dan 2 minuten duren. Volgens andere studies kan dat zelfs oplopen tot meer dan 5 minuten.

Dieren verliezen het bewustzijn doordat de bloedtoevoer naar de hersenen stilvalt. Vooral bij runderen kan dat even duren, omdat ze in tegenstelling tot schapen over een extra slagader in de buurt van de halswervels beschikken die bij de halssnede onaangeroerd blijft en de hersenen langer van bloed blijft voorzien.

Zolang ze bij bewustzijn zijn, kunnen de dieren volgens de FVE “onnodige pijn en lijden ervaren”. Niet alleen door de snede zelf, die tegelijk de spieren, slagaders, luchtpijp en slokdarm doorsnijdt, maar ook doordat er bloed en maaginhoud in de longen terecht kan komen, wat de dieren het gevoel geeft te stikken. Nederlandse onderzoekers wijzen erop dat de halssnede in de praktijk vaak niet in één vloeiende haal gebeurt, maar dat er vaak meerdere sneden nodig zijn.

Geslachte schapen worden gevild. Beeld tim dirven
Geslachte schapen worden gevild.Beeld tim dirven

Voordat de dieren de keel wordt doorgesneden, moeten ze worden vastgezet of ‘gefixeerd’. Soms worden ze daarvoor op de zij of rug gekanteld. Dat is voor dieren die al angstig zijn een bijkomende bron van stress volgens de FVE, die pleit voor een verbod op het 180 graden kantelen.

“Het hele proces leidt tot een accumulatie van stress en pijn”, zegt dierenarts Mariella Debille, lid van de Brusselse Raad voor Dierenwelzijn. “Het resultaat is een pijnlijke doodsstrijd die vermeden kan worden.”

Geen kumbaya

Bij de gangbare slacht worden dieren verdoofd vooraleer ze worden gekeeld. Dat gebeurt bij runderen doorgaans met een penschiettoestel, dat een pin in de hersenen schiet, en bij schapen met een elektrische schok. Maar dat gaat wel eens mis. Volgens EFSA zijn zo’n 4 procent van de runderen slecht verdoofd, doordat het dier te veel beweegt of het toestel verkeerd wordt gebruikt. Schapen kunnen slecht verdoofd zijn als ze te veel tegenspartelen of hun wol een goed contact met de elektroden bemoeilijkt.

Het rapport van Wageningen Universiteit wijst erop dat vooral bij kippen het verschil tussen verdoofd en onverdoofd slachten klein is. Kippen worden bij bewustzijn omgekeerd aan de slachtlijn gehangen, een praktijk die volgens EFSA pijnlijk en stresserend is. Een gangbare manier om de dieren te verdoven is ze met de kop door een waterbad onder spanning te laten passeren. Te lage stroomsterktes kunnen ertoe leiden dat niet alle dieren goed zijn verdoofd, en vogels die slecht zijn gekeeld kunnen terug bij bewustzijn komen.

Er gaan in België jaarlijks ruim 300 miljoen dieren voor de bijl, voornamelijk pluimvee. Loopt dat in een paar procent van de gevallen mis, dan betekent dat miljoenen slecht verdoofde dieren. “Dat er ook bij de reguliere slacht welzijnsproblemen zijn, betekent dat we die problemen óók moeten aanpakken”, vindt Debille. “Niet dat we onverdoofd slachten moeten toestaan. Zeker niet als je weet dat elektrische verdoving door religieuze organisaties in het buitenland wel wordt aanvaard.”

“Zowel bij onverdoofde als verdoofde slacht is er een verschil tussen hoe het onder ideale omstandigheden verloopt en hoe het er in de praktijk aan toegaat”, zegt landbouwethicus Stef Aerts (Odisee Hogeschool). “In een slachthuis moet het vooruitgaan. We moeten onszelf niet wijsmaken dat het bij de gewone slacht allemaal ‘kumbaya’ is. Dat neemt niet weg dat de kans op welzijnsproblemen bij onverdoofde slacht groter is.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234