Vrijdag 10/04/2020

'In het bijzijn van zijn moeder wordt iedereen breekbaar'

Leo De Bock ging op visite bij de mama van onder andere Luc Lamine, Herr Seele en Yves Leterme. Uit die ontroerende gesprekken puurde hij een reeks reportages over de unieke band tussen een moeder en haar volwassen kind. 'We laten enkel mensen aan het woord die zijn geworden wat ze zijn dankzij en niet ondanks hun moeder. Het zijn stuk voor stuk verhalen van onvoorwaardelijke liefde en steun.' Door Els Maes

Stellen dat Leo De Bock een woelig palmares op zijn naam heeft staan, is een understatement. Aan zijn carrière bij de VRT als achtereenvolgens documentairemaker, productiemanager, netmanager van Ketnet en Canvas en hoofdredacteur van de nieuwsdienst kwam een pijnlijk einde in 2003, toen hij na een veelbesproken koningsdrama door enkele leden van 'zijn' redactie vakkundig buiten werd gewerkt.

De kerven daarvan in zijn ziel zouden maar krasjes blijken, in tegenstelling tot het verdriet om de dood van zijn zoon dat hem daarna trof. Maar De Bock vond een nieuw leven in de privésector, aan het hoofd van productiehuis Kanakna en later van Sylvester Productions. Om uiteindelijk ook even terug te mogen keren naar zijn eerste passie: reportages maken. In een eeuwige zoektocht om de dagen te vullen met "iets dat ertoe doet".

'Een moeder is het belangrijkste in het leven', zegt Yves Leterme in het programma. Was dat ook uw uitgangspunt?

"De relatie met je moeder is een soort 'oerband', die op veel verschillende manieren kan worden ingevuld. Dat zie je in het programma ook direct. Er zijn moeders die met hun kind een heel warme, emotionele band hebben, die elkaar aanraken, knuffelen. Bij anderen merk je dat het contact veel afstandelijker is.

"Wij wilden in de eerste plaats een reeks portretten maken die authentiek zijn. Als je naast je moeder zit, kun je je moeilijk anders voordoen dan je bent. Je kunt tegenover iedereen de schijn ophouden, maar tegenover mama is er geen ontsnappen aan. Zij doorziet je als geen ander.

"Yves Leterme mag dan op het toppunt van zijn populariteit zijn in Vlaanderen, als je hem naast zijn moeder ziet zitten krijgt die machtige man een soort kwetsbaarheid. Toen ik hem de eerste keer alleen interviewde, was hij een beetje afstandelijk, antwoordde hij bijna routineus. Maar in het dubbelgesprek samen met zijn moeder viel die façade weg. In het bijzijn van je moeder kun je niets wegstoppen. Ik denk dat we van alle geïnterviewden een heel eerlijk beeld hebben kunnen vastleggen, zoals de kijker hen niet eerder heeft gezien."

U treedt diep binnen in het intieme leven van deze prominenten. Zwaaide de deur overal zomaar wagenwijd voor u open?

"Absoluut niet. Het is ontzettend moeilijk geweest om mensen bereid te vinden die aan het programma wilden meewerken. Het vergt enorm veel moed van hen om zich bloot te geven, maar ik denk dat we daar erg respectvol mee hebben omgesprongen.

"Maar als iemand beslist om zijn of haar familie buiten de schijnwerpers te houden, dan moet je dat respecteren. Bij sommige mensen die we benaderden, was het duidelijk dat er een moeilijke band was met de moeder of dat de gezinssituatie pijnlijk was. Als er iets scheef zit in de relatie, wil je daar liever niet mee naar buiten komen.

"Het gevolg is dat we enkel mensen aan het woord laten die zijn geworden wat ze zijn dankzij en niet ondanks hun moeder. Het zijn stuk voor stuk verhalen van onvoorwaardelijke liefde en steun."

Hoe kijken die mama's naar het leven van hun kind in de schijnwerpers?

"Met erg gemengde gevoelens. Een aantal van de geïnterviewden had net een erg turbulente periode achter de rug. Luc Lamine was drie jaar lang verwikkeld in een gerechtelijk onderzoek en Anissa Temsamani moest aftreden als staatssecretaris. We hebben ze niet bewust uitgekozen, maar het zijn mensen die een ferme klap hebben gekregen en weer recht zijn gekrabbeld. Bij de moeders, die dat van op de eerste rij hebben meegemaakt, merk je een soort machteloosheid. Ze hebben hun kind zien lijden en dat is hard.

"Bij de mama van Anissa bijvoorbeeld merk je veel meer bitterheid over wat er gebeurd is dan bij Anissa zelf. Ze spreekt niet zo goed Nederlands, besefte destijds niet goed wat er allemaal gaande was. Maar ook zij kwam in die storm terecht: journalisten die haar opbelden, fotografen die over de vloer kwamen... 'Hoe kun jij nog praten tegen de mensen die je dat hebben aangedaan?', zegt ze tegen haar dochter. 'Hoe kun je nog vriendelijk zijn tegen hen?' Terwijl Anissa daar heel pragmatisch in is, ze heeft de draad weer opgenomen en haar werk voortgezet.

"De mama van Luc Lamine vertelt hoe ze moest toekijken hoe haar zoon zich volledig verloor in zijn werk. 'Wij zijn maar gewone mensen', zegt ze. Politie, politiek, dat was ver van hun bed. Terwijl haar zoon een blitzcarrière maakte en het tot korpschef schopte, raakte zij het contact met hem helemaal kwijt. 'Moet ik u om middernacht nog bellen als ik thuiskom van mijn werk?', zei hij als ze daar een opmerking over maakte.

"'Hij was zich aan het vergalopperen. Dat moest slecht eindigen', voorspelde ze toen, en ze heeft gelijk gekregen. Maar rancuneus is ze niet. Als goede katholiek heeft ze leren te vergeven. Maar het is niet makkelijk.

"Iedereen gaat daar op een andere manier mee om, maar je moet de kracht vinden om jezelf weer bijeen te rapen en verder te gaan. Luctor et emergo, ik worstel en kom boven. Voor mij waren dat natuurlijk stuk voor stuk herkenbare verhalen, door wat ik zelf heb meegemaakt als hoofdredacteur van de nieuwsdienst, en door de andere klappen die ik heb geïncasseerd."

Toen u bij Kanakna vertrok, vertelde u dat u graag weer zelf programma's wou maken. Is dit wat u toen in gedachten had?

"Ik wil altijd iets creëren dat het verschil maakt, iets dat niet vrijblijvend is, en ik denk dat dat is gelukt. Maar het heeft me verdomd veel moeite gekost. Het was meer dan tien jaar geleden dat ik zelf nog een programma had gemaakt. Slapeloze nachten, faalangst. Verschrikkelijk. Terwijl ik toch jaren ervaring had opgebouwd.

"Maar zodra ik bezig was aan het eerste interview viel dat allemaal van me af. Als je tien jaar niet hebt gezwommen en ze gooien je weer in het water dan verzuip je niet. En het was geweldig om nog eens het gevoel te hebben dat ik met iets bezig was dat ertoe doet."

Hebt u meer voldoening na het maken van dit programma dan vroeger als manager bij het afsluiten van een belangrijke deal?

"Zeker. Niets geeft een grotere voldoening dan zelf iets maken en dat aan de mensen kunnen tonen. Ik kan kicken op een goed interview of een goed programma, niet op een zakelijke deal."

Veel mensen zien het als een prestatie om op te klimmen in de hiërarchie en 'baas' te worden. U maakt de omgekeerde beweging en gaat terug naar de werkvloer.

"Bij de VRT kun je enkel carrière maken als je opklimt in de hiërarchie en dat heb ik altijd erg betreurd. Ik wilde helemaal geen promotie maken bij de VRT. Ik heb enkel deelgenomen aan het examen voor productiemanager omdat Nv de wereld, het programma dat mijn grote passie was, geschrapt werd. Ik kon mijn ei niet meer kwijt, wist niet wat te doen. En tot mijn eigen grote verbazing was ik geslaagd voor het examen en toen was de trein vertrokken. Ook voor mijn privéleven was dat een goede zaak, dacht ik toen, omdat ik niet meer maandenlang weg zou zijn.

"Programma's maken heb ik sindsdien wel gemist. Het is zonde dat je geen carrière kunt maken als programmamaker, maar het trok me ook wel aan om het zelf voor het zeggen te hebben. Macht over mensen, dat interesseert me niet, maar wel de macht om zelf iets op te bouwen, een visie door te drukken. Ik houd erg goede herinneringen over aan die periode. Ook als netmanager van Canvas heb ik erg toffe dingen kunnen doen. Ik heb toen bij de VRT een grote vrijheid ervaren."

Is het dan niet moeilijk om nu bij de huidige netmanager aan te kloppen en uw idee verkocht te krijgen?

"Dat was in het begin best wel moeilijk. Absoluut. Toen ik netmanager was, kwam iedereen naar me toe met ideeën en voorstellen en had ik de ruimte en het budget om daarover beslissingen te nemen. Nu sta ik aan de andere kant en moet ik ideeën waar ik heel erg sterk in geloof aan iemand anders proberen te verkopen.

"Ik ben geen straffe lobbyist en geen goede netwerker. Ik vind het niet vies als anderen dat wel zijn maar ik kan het niet opbrengen om met God en klein Pierke te gaan eten of om feestjes af te schuimen. Dat heeft ook te maken met wat me persoonlijk de laatste jaren overkomen is. Ik heb het er niet altijd even makkelijk mee om zomaar spontaan op iemand toe te stappen en een babbeltje te doen over koetjes en kalfjes. Dat komt misschien wel terug, maar ik ondervind een geremdheid. Een terughoudendheid.

"Laat mij die tijd en energie liever investeren in een idee of in een programma.

Staat u meer onder druk om te presteren in een privébedrijf dan bij de openbare omroep?

"Ik niet. Ik heb even gedreven gewerkt toen ik vast in dienst was bij de VRT, als reporter voor Terloops of Nv de wereld. Weekends, overuren, dat bestond niet. Dat heeft niet zozeer te maken met de omgeving waarin je functioneert, maar met je eigen drive. Externe factoren zijn nooit de drijfveer geweest."

Bent u die werklust nooit kwijtgeraakt?

"Toch wel. Toen ik bij de nieuwsdienst gedwongen werd om mijn functie neer te leggen, was ik volledig uit mijn lood geslagen.

"En toch besefte ik toen al hoe relatief dat allemaal was. Als hoofdredacteur of netmanager wil iedereen bij jou in een goed blaadje staan, maar ik had heel goed door dat alle uitnodigingen en aandacht van vandaag op morgen zou wegvallen als ik niet meer op die stoel zat. En dat is ook zo gebeurd. Voor sommige mensen besta je niet meer, van de ene dag op de andere stopt de telefoon met rinkelen. Ik had niet anders verwacht, maar toch komt het hard aan.

"Na zeventien jaar dienst op zo'n manier opzij worden geschoven, dat is erg vernederend. Je kinderen worden erover aangesproken op school, je ouders krijgen vragen van mensen die in de krant iets over jou hebben gelezen. Dat snijdt diep."

Kunt u zoals mama Lamine zeggen: 'Vergeef onze schuldenaren'?

"Ik koester geen wrok, tegenover niemand. Ik schud al mijn ex-collega's de hand als ik ze tegenkom, daar heb ik het niet moeilijk mee. Ik blijf erbij dat het niet fair was wat gebeurd is, maar ik ben zeker niet rancuneus. Het verleden is voorbij."

Een terugblik op uw turbulente carrière doet ons toch vermoeden dat u misschien wel een moeilijke mens bent om mee te werken?

"Dat is waarschijnlijk ook zo. Als ik ergens honderd procent voor ga, ben ik zeer veeleisend. Voor mezelf en voor anderen. Ik leg de lat heel hoog en dan vinden mensen je snel een moeilijke mens.

"Twaalf jaar lang ben ik vrijwel geobsedeerd bezig geweest met mijn werk, met the world according to Leo De Bock: ik wilde onrecht aanklagen, de mensen een geweten schoppen. Ik heb heel wat dingen, die achteraf gezien veel belangrijker zijn, opzijgezet. Alles moest wijken voor het werk, inclusief vrouw en kinderen. En ik heb daar de prijs voor betaald.

"Ondertussen weet ik dat werk je veel voldoening kan verschaffen, maar dat het nooit het allerbelangrijkste kan zijn in je leven. Daarom zijn de klappen in mijn professionele leven ook altijd relatief geweest: ik heb nooit toegelaten dat me dat persoonlijk zou kraken. Het is een huizenhoog cliché, maar what doesn't kill you makes you stronger."

Het incasseren van klappen kan je sterker maken, maar ook zachter of milder.

"Dat is absoluut zo. Ik ben veel rustiger en milder geworden, vind ik zelf. Maar dat heeft heel weinig te maken met wat me op professioneel vlak is overkomen.

"Wat me echt getroffen heeft, is van heel andere aard. Mijn oudste zoon heeft een heel zwaar verkeersongeval gehad. Tien dagen lang heeft zijn leven aan een zijden draadje gehangen. Hij heeft het gehaald, was hersteld.

"Kort daarna, in maart vorig jaar, is hij gestorven. CO-vergiftiging. Nadat hij zo hard geknokt had om te overleven. Dat is onnoemelijk hard.

"Dat ongeval was zo'n gruwelijke klap. Tien dagen en nachten in onzekerheid leven, dat is heel zwaar. Maar achteraf besef ik dat zelfs dat blijkbaar niet volstond om me met mijn voeten op de grond te zetten. Op een of andere manier was de les nog niet doorgedrongen. Bovendien was een jaar daarvoor mijn vader, met wie ik een heel hecht band had, overleden na een lange mensonterende strijd.

"Ik wil maar zeggen: als ik milder en beschouwender ben dan enkele jaren geleden, dan heeft dat weinig te maken met die stamp van enkele mensen op de nieuwsdienst. Dat is zo relatief. Op dat moment leek dat erg. Als ze je voet amputeren denk je dat dat het allerergste is wat je kan overkomen. Nu denk ik: het is allemaal zo futiel. Daar kan ik best mee leven.

"Een kind verliezen, daar kan ik niet mee leven. Het is straks een jaar geleden en het blijft elke dag een gevecht.

"Er is een tijd geweest dat ik de kracht van vroeger niet meer in me had. Nu komt dat een beetje terug. Mijn moeder is een eerste teken van mijn 'wederopstanding'. Aan die reeks werken heeft me deugd gedaan."

Zou u na het verlies van uw eigen vader en zoon ook een reeks Mijn papa kunnen maken?

"Ik heb al met dat idee gespeeld, maar emotioneel zou dat veel zwaarder zijn voor mij. Zelfs nu heb ik het tijdens de interviews soms moeilijk gehad, als iemand praatte over afscheid en over verlies."

Waarom kiest u er in zo'n moeilijke periode voor om een emotioneel geladen programma te maken als Mijn moeder? U zou ook kunnen wegvluchten in iets luchtigs.

"Omdat ik dat niet kan. Ik kijk absoluut niet neer op pretentieloos amusement, maar ik kan het zelf niet opbrengen om daar energie in te steken of om er zelfs maar naar te kijken. De gedachte 'heeft dit wel zin' is nooit veraf. Ik ben erg doordrongen van het besef dat het straks gedaan kan zijn en dat ik elke dag zinvol moet invullen.

"Ik kan moeilijk niets doen, mijn tijd in ledigheid doorbrengen. De nuttigheidsgedachte primeert, altijd."

Misschien kan amusement ook zinvol zijn. Iemand doen lachen, laten ontspannen...

"Absoluut, ik gun het iedereen, maar ikzelf..."

U hebt geen talent voor luchtigheid?

"Ik heb geen talent voor luchtigheid.

"Ik heb dat herkend bij de vader van Yves Leterme, die je maar even in het programma ziet, maar die ik eigenlijk meer gesproken heb dan de moeder. Zijn zoon is een koersfanaat, maar hij vindt de koers flauwekul. 'Dat heeft geen nut', zegt hij. Die mannen rijden van hier naar daar, crossen zich de ziel uit het lijf. Wat heeft dat voor zin? Wat brengt dat op? Dat gevoel ken ik. Als ik zie hoe mensen opgaan in een voetbalmatch, bijvoorbeeld, voel ik me een marsmannetje dat net op aarde is geland."

Als u alles aftoetst aan 'zinvolheid' blijft er maar heel weinig over, niet?

"Dat is waar. Ik herinner me nog dat ik dat ooit, op het WK in Italië, aan Jan Wauters heb gevraagd of hij dat wel zoveel zin vond hebben, een heel leven in het teken van koers en voetbal. Had hij met zijn talent geen relevantere dingen kunnen doen, vroeg ik. Hij is daar zeer boos over geworden. Alsof ik had verwacht dat hij zou gaan zeggen: 'Ach ja, het is maar brood en spelen'. Maar zo werkt het niet natuurlijk. Want als je je werk gaat relativeren, kun je je daar natuurlijk niet je leven lang met hart en ziel voor inzetten."

Alles relativeren kan ook verlammend werken.

"Absoluut. Alleen met een zekere focus bereik je iets. Om iets te creëren moet ik mezelf kunnen wijsmaken dat het belang heeft. Ik heb dat nu weer een beetje mogen ervaren met Mijn moeder. Ik heb ervan genoten om in iets te kunnen opgaan. Soms ben je gebaat bij een beetje tunnelvisie, waardoor al de rest vervaagt.

"Mijn moeder is in die zin heel belangrijk voor mij geweest. Zodra ik geconcentreerd bezig ben, komt die drive terug. Ik heb weer even gevoeld wat het is om mee te worden gezogen in iets, ergens 100 procent voor te gaan, zonder dat ik aan de zijkant ga staan en me vanop een afstand afvraag: 'Is dit wel de moeite?'"

"Het is natuurlijk maar een televisieprogramma, maar ik hoop dat de mensen er echt iets aan hebben. Al is het maar dat er één gedachte of één zin blijft hangen, dat zou ik al fantastisch vinden. Het is een begin. Maar ik sta er weer."

Mijn moeder, zondag om 22.45 uur op Canvas

Die stamp die ik van enkele mensen op de nieuwsdienst heb gekregen, dat is zo relatief. Maar een kind verliezen, daar kan ik niet mee leven. Het is straks een jaar geleden en het blijft elke dag een gevechtIk kijk absoluut niet neer op pretentieloos amusement, maar ik kan het zelf niet opbrengen om daar energie in te steken. De gedachte 'heeft dit wel zin' is nooit veraf. Nuttigheid primeert, altijd

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234