Zaterdag 08/08/2020

In het bejaardentehuis valt van euroforie nog niet veel te merken

'Ik heb nog 1.502 frank. Die besteed ik morgen aan een stoomstrijkijzer, bij wijze van afscheid. Dan is het gedaan met alle geld', bromt Elvina (73). Ze is een van de vele alleenstaande bejaarden die het bestaan van de euro eenvoudigweg weigeren te aanvaarden. 'Ik ben te oud voor diene cirque', vertelt ze aan Anne de Graaf.

Terwijl België nog jolig feestvierde, voltrok zich vorige week in een flat in het Antwerpse Maria-ter-Heide een bizar ritueel. Elvina, al 23 jaar alleenstaand, net 73 geworden en drie keer slachtoffer van een hersenbloeding, doekte in stilte alle bergplaatsen op waar ze haar Belgische franken had bewaard. Als een eekhoorn op zoek naar voorraad maakte ze sigarenkistjes leeg, knipte ze biljetten uit de zoom van het gordijn, viste ze nikkel uit handtassen en keerde ze de grote fles om waarin ze jarenlang stukken van vijftig had verzameld. Elvina nam officieel afscheid. Niet alleen van de frank, maar van alle vormen van cash. Want Elvina is eurohaatster. En ze komt daar ook heel openlijk voor uit, met name in het OCMW-dienstencentrum waar ze sinds jaren kind aan huis is.

Elvina maakt er aan de kassa een sport van om euro's als wisselgeld te weigeren. "Een koppigaard", klinkt het bij de directie, waar ze gisteren ook protesteerde tegen de pedicurebeurten die nu ook in euro worden afgerekend. Als het woord valt, loopt Elvina nukkig weg. "Rotgeld. Geld voor de Monopoly. Voor kinnekes. Ik ben te oud geworden voor diene cirque", mopperde ze in de cafetaria, boos eurocenten weg schuivend op de formica tafels. De 73-jarige bedankte vorig jaar al parmantig voor de haar aangeboden eurominikit. Vorig week besliste ze resoluut geen tweede portefeuille in gebruik te nemen om franken van euro's te scheiden.

De meeste andere bejaarden doen dat wel. Maar liever dan de speciale europortefeuille te kopen, halen ze geldbeugels boven waarmee ze vroeger op reis gingen. De 74-jarige Jos gaf zelfs het baltasje van zijn overleden echtgenote een nieuwe bestemming om er euro's in te bewaren. "Zo komt het tot leven."

Geen van die attributen zijn besteed aan Elvina. De eurocalculator nam ze louter in bezit om 'stiptheidscontroles' uit te voeren bij de omzetting van franken naar euro's. Euro's die toch haar portemonnee binnenslopen, steekt ze ver weg, terwijl de franken prominent vooraan komen, bij wijze van eerbetoon aan het geld waarvan ze geen afstand wil nemen.

"Geef toe: je kunt er toch echt niet aan uit. Het zijn allemaal dezelfde stukskes, en ik zie nochtans goed. Heel goed zelfs: ik ben zowat de enige die hier geen bril draagt. Al die koperen centen lijken zo sterk op elkaar dat je je steeds weer vergist." Elvina weegt haar portefeuille en zucht diep. "De euro is bovendien loodzwaar. Ik ken mensen die of de Belgische of de europortefeuille moeten thuis laten omdat het allemaal te zwaar wordt om mee te zeulen. En los van al de rest: de euro betekent voor mij niks omdat de bedragen zo weinig voorstellen. Ik ben geschrokken toen ik vorige maand zag wat mijn pensioen nog voorstelde."

Het is geen kwestie van kwade wil, want ook Elvina paste, net als de andere bejaarden, de zogenaamde centiementruc toe om aan het nieuwe geld te wennen. Elvina vergeleek de nieuwe centen met de Belgische centiemen van weleer, eerlijk op zoek naar het 'eurogevoel'. Het kwam niet. "Voor de oorlog kon je voor 25 centiemen je een brood kopen of een rit met de paardentram maken. De lonen lagen lager, het pensioen ook. De bedragen van toen waren vergelijkbaar met bepaalde eurosommen nu Met de centiementruc werd het allemaal wat begrijpelijker voor ons. Maar toen gebeurde dit: in de lijn van de centiemenfilosofie zei ik vorige week centiem in plaats van cent. 'Centen, Elvien, centen', verbeterde iemand mij. Tja, toen was het echt voorbij voor mij."

Ook al gaat ze de rechtstreekse confrontatie uit de weg, Elvina is pienter genoeg om zich niet in de luren te laten leggen door degenen die wel met de nieuwe munt omkunnen. Met haar eurocalculator berekende ze of haar pensioen, tot op de laatste frank klopte. "Het was 25 cent te veel." Het was, zegt ze nu, haar eerste en het laatste contact met de euro. Want Elvina besliste dat voortaan anderen voor haar zouden omgaan met haar pensioen. De laatste franken geeft ze symbolisch zelf uit zolang de voorraad strekt. "Zie", zegt ze fier de knip openend van haar portemonnee. "Ik heb nog 1.502 Belgische frank in kas. Die besteed ik morgen aan een stoomstrijkijzer en aan boodschappen in de Colruyt, bij wijze van afscheid. Dan is het gedaan voor mij met alle geld. Ik liet de huishoudrekeningen domiciliëren, nam een Proton-kaart. En Josée, mijn hulpje, bereddert mijn financiën. Ik ben te oud geworden voor de euro."

Elvina is niet de enige die zich laat bijstaan in het duel met de nieuwe munt. De sectie Brussel van het Wit-Gele kruis stelde deze week vast dat hoogbejaarden nauwelijks met de euro overweg kunnen. "Omgaan met de euro staat voor hen gelijk aan omgaan met de rekenmachine", zegt woordvoerster Lieve Marcelis. "We merken dat dat ding centraal staat. Ouderen kunnen nog moeilijk verandering aanbrengen in hun oude denk- en rekenpatroon. En vooral Alzheimer-patiënten hebben nood aan hulpverleners."

In het OCMW-restaurant Kavelhof in Brasschaat probeert de gepensioneerde boekhouder Albert (79) naar beste vermogen bejaarden te helpen in hun gevecht met de euro. De meeste alleenstaande ouderen komen hier nog op eigen kracht lunchen, met de auto of de rolwagen naar het restaurant. De afrekening van die maaltijd baart weinigen zorgen; het hoofdrekensommetje zit er bij de meesten ingebakken. De problemen rijzen wel aan de kassa, waar voor een ijsroom 0,90 euro of voor een lik advocaat bij het dessert 0,25 euro moet worden neergeteld. "Een kermis", zucht de dienster die het noorden niet probeert te verliezen in de zee van nieuwe muntstukkken. "Het ware beter dat ze alles ineens in euro hadden omgezet, zoals in Duitsland. Dan moest iedereen er in een keer pardoes aan wennen."

Anders dan Elvina hebben de meeste bejaarden zich in het Kavelhof wel neergelegd bij de euro, al gebeurt dat meestal niet van harte. Aan de zogenaamde plezante tafel zijn Louis (73), Jeanneke (73) en Maria het erover eens dat de euro een noodzakelijk kwaad is. De enige manier om aan praktische problemen te ontsnappen is de Proton-kaart. Helaas creëert die het gevoel dat ze vergeten hoeveel ze uitgeven. "Erger, dat we voor een voldongen feit staan omdat er te weinig op de kaart staat."

Vooral het tempo waarin iedereen vertrouwd moet raken met de nieuwe munt, veroorzaakt kopzorgen. Wie in euro's wil afrekenen in een grootwarenhuis, moet blijkbaar razend snel zijn. "Ik kreeg in den bazar de boodschappenwagen in mijn achterste geduwd", sakkert Louis. "Ik wilde blijk geven van goede wil en afrekenen in euro, maar ik lag in de knoop met mijn nikkel. Ik voelde me steeds ouder worden. Ik had moeite om de juiste muntstukken uit mijn portemonnee te vissen om te kunnen teruggeven. Een klant achter mij werd nerveus. Ik voelde me zo onhandig en zo vreselijk traag. Maar geef toe: we kunnen toch moeilijk een broeksriem voor los geld dragen, zoals destijds de trambestuurders: met in elk vakje een ander soort muntstukken."

"Hier", zegt Louis terwijl hij zijn geldbeugel omkiepert op de tafel. "Probeer hier maar wijs uit te geraken. Wij weten voorlopig alleen dat het blinkt. Net als de oude Belgische 50-frankstukken. Alle koperkleurige zijn dezelfde. Ik begrijp niet waarom de slagers er geen gaatje in hebben gemaakt, zoals destijds, bij de halve soukes, de 25-centiemstukken. Dat was duidelijk voor iedereen. En wie er te veel had, kon ze gebruiken om er eternit golfplaten daken mee te ondersteunen. Je stak er een stok door en klaar was kees."

Jan (69) en Jos (76), in een vroeger leven zakenreizigers, sussen de revolte in het Kavelhof. "Mannekes, het is niet moeilijk: vergelijk de euro met de dollar. Doe alsof je op reis bent. Dat kost een beetje moeite, maar je raakt er uiteindelijk wel aan gewend."

Vele bejaarden kunnen helaas weinig reiservaring voorleggen. De vroeger gemaakte uitstappen reikten niet buiten de Benelux. "Ik ging op mosselexcursie naar Zierikzee", vertelt Louise (81). "En ik naar Morres-meubelen in Hulst", valt Maria (75) bij. "Verder reisden wij niet vroeger. Bovendien was reizen iets anders dan nu. Er bestonden geen kredietkaarten. Je wisselde op voorhand en wist exact hoeveel je ging uitgeven. Omgaan met deviezen was een zekere zaak, geen kwestie van verrassingen. Nu overvalt het ons. We hebben geen keuze maar het is zwemmen of verzuipen."

"Met de frank is het als met mijn Alfons", besluit Elvina in het OCMW-dienstencentrum in Maria-ter-Heide. "Die hebben ze me 23 jaar geleden afgepakt. Ik heb nooit iets gelijkaardigs teruggevonden. Nee, dan pas ik liever voor een alternatief."

'Het zijn allemaal dezelfde stukskes, en ik zie nochtans goed. Heel goed zelfs: ik ben zowat de enige die hier geen bril draagt. Al die koperen centen lijken zo sterk op elkaar dat je je steeds weer vergist'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234