Dinsdag 22/09/2020

in frankrijk bekroonde auteur François Weyergans is eregast op Foire du Livre in Brussel

'De Bezige Bij wees het manuscript van 'Trois jours chez ma m�re' af, omdat er te weinig erotiek in zat'

'Niet België heeft de Goncourt gewonnen, maar ik'

Niets dan glunderende gezichten op de Brusselse Foire du Livre. Met de Belgische Goncourtwinnaar François Weyergans als eregast kan het vijfdaagse Franstalige boekenevenement niet meer stuk. De Morgen viste de minzame auteur van tussen de handtekeningenjagers. Een gesprek over het bekroonde Trois jours chez ma mère en over Brussel, film, psychoanalyse en 'het drama van mijn leven: deadlines'.

Brussel

Van onze medewerker

Dirk Leyman

'Erg vermakelijk wat me nu overkomt", zegt de 65-jarige François Weyergans met een schalkse glimlach en een immer jongensachtige flair. "Na zes, zeven jaar eenzaam schrijven aan een boek wou ik wel weer eens onder de mensen komen. Maar dit had ik niet voorzien."

Veel fraaie zinnen heeft de in nonchalant zwart gehulde F.W. (zoals hij zichzelf graag noemt) sinds 3 november 2005 niet meer op papier gezet. Nadat zijn meanderend relaas over een schrijver met een hardnekkig writer's block voor de neus van favoriet Michel Houellebecq de Goncourtprijs had weggekaapt, belandde Weyergans in een maalstroom van huldigingen, recepties en signeersessies: "Normaal leef ik 's nachts, maar nu moet ik mij schikken naar vaste uurroosters en niets anders doen dan over mezelf praten." Op de Foire du Livre is het niet anders. Wanneer we ons voor het interview aan een tafeltje van uitgever Grasset posteren, vormt zich binnen een minuut een lange sliert bewonderaars die hem een dédicace willen ontfutselen. Verre kennissen vallen hem om de haverklap om de hals. Tijd om te verkassen naar de catacomben van het Thurn & Taxisgebouw.

Even later maakt de onverstoorbare Weyergans zich vrolijk over zijn status van Bekende Belg. "Merkwaardig", stelt hij vast, "tegenwoordig ontdekt iedereen weer dat ik Belg ben, terwijl ik al van mijn zeventiende in Parijs woon. Toen ik de Goncourt won, leek het wel of ik een voetbalploeg was. 'België wint de Goncourt!' kopten de Waalse kranten. Verdorie, niet België maar ikzelf heb de roman geschreven. Toen ik aan het schrijven was, hoorde ik helemaal niets uit België. Nu spelden ze me zelfs de Orde van Leopold II op, nog wel een koning die ik helemaal niet moet." Nochtans ligt België, en vooral Brussel, Weyergans na aan het hart - hij werd tenslotte in Etterbeek geboren. "Nu ik weer vaker in Brussel kom, dwaal ik met plezier door de stad. Om er mijn jeugd te hervinden? Misschien. Ik vind Brussel de fotogeniekste stad van de wereld. Ik wil ooit een roman schrijven met deze stad in de hoofdrol, zoals Fellini het met Rome deed in zijn film Roma."

Hoe voelde het om het enfant terrible Houellebecq de Goncourt af te snoepen?

"Wat me plezier deed, is dat mijn boek het zonder marketing heeft gehaald. De jury had slechts twee stemrondes nodig om me te bekronen. Vanaf de verschijning is Trois jours chez ma mère zeer warm onthaald bij het grote publiek, dat merk ik hier ook. Houellebecqs uitgever Fayard heeft zich dan ook serieus verkeken op La possibilité d'une île. Dat Houellebecq de Goncourt misliep, is vooral een industrieel debacle. Wat ik van Houellebecq vind? Iedereen die een boek schrijft heeft mijn grootste respect, maar sedert zijn laatste boek heb ik de indruk dat zijn zekeringen zijn gesprongen."

U ontving al de Renaudot, de Grand Prix de l'Académie Française, de Deux Magots. Had u ook die liefde-haatverhouding met de Goncourt?

"Er is iets bizars aan de hand met die dekselse Goncourt. Op een bepaald moment besef je als auteur dat je een Goncourt nodig hebt, begin je er zelfs naar te snakken. Maar zodra je de prijs hebt gekregen, worden de rollen omgedraaid: dan heeft de Goncourt jou nodig. Jij moet ervoor zorgen dat je de prijs aanzien geeft. Je bent als het ware het uithangbord, je identificeert je ermee."

De laatste jaren krijgt de Goncourtjury vaak het verwijt op veilig te spelen.

"Ik denk niet dat de jury gemakkelijke, voor de hand liggende boeken kiest. Er zijn de voorbije jaren wel auteurs geweest die, zeker qua verkoop, de mist zijn ingegaan. Ik heb het gevoel dat het bij mij anders ligt. De verkoop loopt uitstekend (meer dan 400.000 exemplaren, DL) en er is veel interesse uit het buitenland. Ik stond versteld toen ik hoorde dat liefst zeven Zuid-Koreaanse uitgevers mijn boek wilden vertalen."

Des te merkwaardiger dat er geen Nederlandse vertaling schijnt te komen.

"Voorlopig is er inderdaad geen deal, waar ik ook van opkijk. De Bezige Bij wees het manuscript af omdat er 'te weinig erotiek' in zat. Blijkbaar verwachten ze van Franse auteurs tegenwoordig vooral libertinage en seks, terwijl ik op dat vlak toch mijn best doe. Ik snap het niet. Ook De Arbeiderspers heeft afgehaakt. Ik vind het vooral zonde voor lezers in Vlaanderen. Ik heb zelf altijd een half oog op Vlaanderen gehouden, er graag mee samengewerkt ook, met mensen als wijlen Daniël Robberechts en Ludo Beckers. De kloof tussen Wallonië en Vlaanderen diept zich almaar meer uit. Dat baart me zorgen. En zeggen dat er nochtans uitstekende vertalers voorhanden zijn."

Aanvankelijk zag het ernaar uit dat u in de filmwereld furore zou maken. U maakte een pak korte films en twee langspeelfilms, met Dennis Hopper en Bianca Jagger in de hoofdrollen, maar ze zijn nooit in de filmzalen gekomen. Bent u uit ontgoocheling gaan schrijven?

"Als jongetje van negen, tien jaar was ik bezeten van film. Ik was zelfs, heel naïef, aan een roman begonnen in de hoop er voldoende geld mee te verdienen om een filmcamera te kunnen kopen. Toen ik later zelf begon te draaien, vond ik het geweldig. Toch deed het collectieve werk aan een film me de das om. Ik kreeg problemen met producenten, de budgetten raakten niet rond, mijn filmmaatschappij ging failliet, ik verloor mijn geduld. Het was ontnuchterend om het resultaat van jarenlang werk niet aan het publiek te kunnen tonen. Terwijl ik best wel trots was op het resultaat. Couleur chair kreeg zelfs lof van Jack Nicholson, die speciaal naar Brussel was gekomen en het eindresultaat heeft gezien. Hij was helemaal weg van hoofdrolspeler Laurent Terzieff. Acht dagen nadat het faillissement was uitgesproken, ben ik beginnen schrijven aan mijn debuutroman Salomé, die ik pas onlangs heb vrijgegeven. Maar ook toen ik aan mijn films werkte, was ik al munitie voor mijn boeken aan het verzamelen. Het voordeel van schrijven is dat je het gevoel hebt je eigen baas te zijn. Maar kijk, zopas heb ik weer een contract afgesloten voor het regisseren van een nieuwe film in 2007, op basis van een eigen scenario. We zien wel."

Een van uw eerste boeken ontstond uit een psychoanalyse bij de beruchte Jacques Lacan. Sindsdien bedrijft u in uw boeken met duivels plezier de kunst van de vrije associatie.

"Op mijn 23ste was ik een jaar in therapie bij Lacan, pas tien jaar later heb ik er een sarcastische, wat speelse draai aan gegeven in Le pitre. Ik ben ervan overtuigd dat psychoanalyse heel heilzaam is voor een schrijver. Uiteindelijk wroet een schrijver in zichzelf, haalt hij het onderste uit de kan, moet hij ook zoek naar een stream of consciousness. De psychoanalyse heeft de roman in de twintigste eeuw overhoopgehaald. Ze dook pas op bij Italo Svevo en zijn Bekentenissen van Zeno. Stel je eens voor dat Shakespeare of Stendhal er gebruik van had kunnen maken."

Trois jours chez ma mère, dat deels over een writer's block gaat, is legendarisch moeizaam tot stand gekomen. Uw uitgever begon te wanhopen of het boek ooit zou verschijnen, terwijl u het voortdurend aankondigde.

"Het drama van mijn leven is dat ik niet kan omgaan met deadlines. Ik móét ze overschrijden. Ik heb het ook nodig om een boek aan te kondigen, te melden dat ik eraan bezig ben, uitstel kunnen afdwingen, te mogen treuzelen. Uiteindelijk vond ik het welletjes en heb ik Trois jours chez ma mère uit sentimentele redenen uit handen gegeven, omdat een vrouw dat wilde. Als schrijver moet je af en toe een teken van leven geven, anders denken ze dat je dood bent. Zelfs mijn moeder, die 91 jaar is, twijfelde eraan of ik nog wel schreef. Ik wou het haar per se nog laten lezen. En zelfs de deurwaarders begonnen zich te melden."

Trois jours chez ma mère is een soort hommage aan de moeder, maar het gaat evenzeer over een pak afsplitsingen van u zelf: Weyerbite, Weyergraf...De moeder raakt haast buiten beeld, uzelf evenzeer?

"Het boek was bedoeld om een tweeluik te vormen met Franz et François, waarin de vaderfiguur centraal staat. Maar algauw ging de roman met mij aan de haal. Ik word altijd afgeleid tijdens het schrijven, ik wil er van alles bij betrekken: de liefde, reizen, muziek, film, wat me voor de voeten loopt. Vandaar dat het ook zo lang duurt. Sommige mensen denken: hij heeft acht jaar aan de roman gewerkt, heeft hij dus elke dag maar één zin geschreven?. Dat is natuurlijk niet zo. Niets doen of uit het raam kijken is voor een schrijver ook erg belangrijk. Dat is ook het prachtige aan een roman: je hebt een absolute vrijheid. Een roman mag een gemaskerd bal zijn."

U hebt ooit gezegd: 'Ik herschrijf om de spontaneïteit van de eerste worp te hervinden.' Is dat geen illusie?

"Een schrijver heeft af en toe behoefte aan zelfbedrog. Neem me deze illusie dus alstublieft niet af. Ik ben gedoemd om een eeuwige herschrijver te zijn."

U bent wel eens 'een meester van de uitweiding' genoemd, in de traditie van Laurence Sterne.

"Het woord 'uitweiding' vind ik nogal pejoratief. Het suggereert langdradigheid, het lijkt alsof ik maar wat aanrommel. Terwijl ik de vrijheid zoek om te schrijven zonder hiërarchie. Maar ik hecht evenveel belang aan samenhang, binnen één boek maar ook tussen de rest van mijn oeuvre. Dat ik graag afdwaal, is natuurlijk waar. De vergelijking met Sternes Tristram Shandy vind ik dan een groot compliment."

Hebt u geestverwanten in de moderne Franse literatuur?

"Ik lees weinig modernen, ik ben eigenlijk niet meer mee. Met mijn vriend de schrijver Jean Echenoz onderhoud ik wel een sms-correspondentie. Ik meld dan: 'Weer niets geschreven vandaag', waarop hij 'Idem' antwoordt. Zo houden schrijvers elkaar overeind tegenwoordig."FOIRE DU LIVRE IN HET TEKEN VAN DE PASSIE

Spacieus en uitnodigend, zo oogt de Foire du Livre sinds haar verhuizing twee jaar geleden naar de gebouwen van Thurn & Taxis. Niet langer heb je het gevoel in constante ademnood te verkeren op deze 38ste editie van de beurs, waar Waalse en Franse uitgevers over 15.000 vierkante meter en 150 aantrekkelijke stands hun verse waar aanprijzen. Opmerkelijk is dat de top van de Franse letteren graag present tekent in Brussel. Naast de talloze schrijversfora, debatten en tentoonstellingen kunnen vooral handtekeningenjagers er hun hart ophalen. De organisatoren wisten dit jaar onder anderen Daniël Pennac, Amélie Nothomb, Alexandre Jardin, Jean Rouaud en Marie Desplechin te strikken. La Nothomb signeert zaterdag en zondag haar ophefmakende Acide sulfurique.

De Foire du Livre, die in het teken van het thema 'passie' staat, hoopt dit jaar de kaap van de 70.000 bezoekers te ronden. Er wordt zwaar geïnvesteerd in het jongerenprogramma, met onder meer een hele dag in het teken van de strip. Organisatrice Ana Garcia benadrukte tijdens de opening "het feestgehalte" van het evenement. "Om aan te tonen dat het boek zich niet mag laten afsnijden van de wereld van het amusement, van de interactieve media en van de samenleving". (DL)

Foire du Livre de Bruxelles, nog tot zondag, 11 tot 19 uur, vanavond tot 22 uur, www.foiredulivre.com, Thurn & Taxis, Havenlaan 84, 1000 Brussel. Entree 7 euro. François Weyergans spreekt zaterdag om 13.30 uur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234