Dinsdag 01/12/2020

RecensieTheater

In ‘Familie’ van Milo Rau neemt onverschilligheid te vaak de bovenhand ★★☆☆☆

Acteurskoppel Filip Peeters en An Miller in ‘Familie’.Beeld Michiel Devijver/NTGent

Een gezin beleeft een laatste avond samen, alvorens zich collectief te verhangen. Dat is het opzet én de samenvatting van Familie, een voorstelling waarmee regisseur Milo Rau andermaal de controverse niet schuwt. Alleen trapt Rau in dezelfde, nihilistische val als het gezin dat hij toont.

Een nieuwe voorstelling van de omstreden en bejubelde theatermaker Milo Rau, het is altijd weer een evenement. In het geval van Familie is het niet anders. Geen paginagroot schandaal over mogelijke jihadi’s op het podium, zoals dat voor Lam Gods het geval was, dat niet, maar ook nu wisten Rau en zijn cast – acteurskoppel An Miller en Filip Peeters, en hun tienerdochters Louisa en Leonce – de nieuwsgierigheid over Familie haarfijn van tevoren op te bouwen.

Enerzijds spreekt het uitgangspunt tot de verbeelding: een familiedrama dat wordt gespeeld door een échte familie. Geïnspireerd op de collectieve zelfdoding van de familie Demeester, dan nog: een vierkoppig gezin uit Calais dat zich in 2007 verhing in de veranda, zonder aanwijsbare reden. Hun afscheidsbriefje met het zinnetje “We hebben het verkloot, sorry” riep meer vragen dan antwoorden op.

Anderzijds was er de aankondiging van Rau dat de zelfdoding “in volle omvang” getoond zou worden, wat het Vlaams Experticecentrum Suïcidepreventie (VLESP) in deze krant als mogelijk ‘problematisch’ omschreef. Na de première reageerde Saskia Aerts van VLESP tegenover de VRT andermaal dat de enscenering ‘extreem risicovol’ is. Rau werpt tegen dat hij zelfmoord wil deromantiseren. De scène op zich – een verbluffend staaltje theatertechniek maakt het korte moment angstaanjagend realistisch – is, wat ons betreft, een krachtige confrontatie met de brute, nihilistische keuze die deze familie heeft gemaakt. Maar die ene scène is te weinig om Familie te redden.

Net als de Demeesters is de artistiek leider van NTGent niet geïnteresseerd in antwoorden. Het raadsel waarom deze vier mensen hebben beslist om uit het leven te stappen, wordt niet opgelost. In een fotorealistisch decor tonen Rau en zijn vier acteurs de laatste uren van deze familie zoals ze denken dat zij die zouden beleven. Met een laatste avondmaal, waarin Filip Peeters vertelt over hoe hij Hugo Claus ontmoette. Met een laatste telefoongesprek, waarin An Miller voorzichtig afscheid neemt van haar ouders. Met een laatste avond voor de tv, waarin hun dochters aan de hand van oude familiefilmpjes herinneringen ophalen.

Op die manier wordt Familie een heel banale voorstelling. Dat lijkt ook Rau’s bedoeling te zijn: een familiedrama zonder drama, om te tonen hoe nietszeggend onze dagelijkse handelingen en beslommeringen zijn, en om te besluiten dat het nog veel nietszeggender is om er koudweg uit te stappen. Er komt geen enkele verklaring: dit gezin heeft zijn morbide besluit al genomen nog voor de voorstelling begint. Maar je kunt je niet van de indruk ontdoen dat de weigering om vragen op te werpen, laat staan er antwoorden op te zoeken, een zwaktebod is. De voornaamste vraag die Familie opwerpt, is waarom Rau deze voorstelling wilde maken.

Scènebeeld uit ‘Familie’.Beeld Michiel Devijver/NTGent

Apathie

Maar ook daar komt geen antwoord op. Door de droge, vrijblijvende mise-en-scène schuift Rau alle verantwoordelijkheid van zich af. Bovendien slaagt hij er niet in om de naamloze mensen op de scène herkenbaar te maken voor zijn publiek. Het is niet omdat deze familie simpel, alledaags gedrag vertoont, dat ze daarmee model staat voor eender welk ander gezin. Het is moeilijk om empathie op te brengen voor deze mensen, en de regisseur en zijn cast slagen er niet in om het publiek een spiegel voor te houden – zoals Rau dat wél kon in voorstellingen als La Reprise of Compassie.

Heel af en toe bekruipt je een onbehaaglijk gevoel: vooral op de momenten dat Louisa Peeters, die nu en dan als verteller optreedt, over haar eigen donkere gedachten vertelt, voel je je een ongepaste voyeur in haar leven. Zoals wel vaker in Rau’s voorstellingen, is het onduidelijk waar de fictie ophoudt en de realiteit begint, en dus in welke mate de oudste dochter écht over haar eigen leven en emoties praat. Aangenaam is dat niet, maar het is wel op die momenten dat Familie iets losweekt bij het publiek. Al te vaak, echter, neemt onverschilligheid de bovenhand.

Zo trapt de NTGent-directeur in dezelfde val als die van de familie die hij toont: die van simplistisch nihilisme. Deze voorstelling flirt, net als de wanhoopsdaad van deze vier gezinsleden, te vaak met betekenisloosheid. Filmfragmenten van hoe de acteurs met de buren van de familie Demeester gaan praten, zijn oppervlakkig en vrijblijvend; de korte epiloog voegt niets toe aan de tachtig minuten die eraan voorafgaan. Tijdens de voorbereidingen van Familie zijn er ongetwijfeld heikele thema’s op tafel gelegd en werden er diepe, harde gesprekken gevoerd, maar in de voorstelling zelf blijft daar nauwelijks iets van over.

Familie beloofde een prikkelend en ongemakkelijk stuk te worden, maar dat ongemak is uitgedraaid op apathie. Dat is een zeldzaamheid in de carrière van Milo Rau, die de afgelopen jaren terecht veel lof kreeg voor de manier waarop hij theater weer uitdagend kon maken. Nu gaat hij echter jammerlijk onder de lat die hij voor zichzelf zo hoog heeft gelegd. 

Tot 21 juli in op tournee en in NTGent

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234