Vrijdag 22/11/2019

Spionage

In elk conflict waarbij Rusland betrokken is, speelt de GROe een hoofdrol

Vladimir Poetin. Beeld REUTERS

De GROe is het favoriete speeltje van president Vladimir Poetin. In elk conflict waarbij Rusland betrokken is, speelt deze militaire inlichtingendienst een hoofdrol.

Op 8 november 2006 landt een helikopter van de Russische luchtmacht op het dak van een nieuw gebouw aan de rand van de Moskouse binnenstad. Aan boord zijn president Vladimir Poetin en diens nauwste vertrouwelingen. Poetin, zelf voormalig spion, is ingevlogen om de officieren van Ruslands geheimzinnigste inlichtingendienst, de GROe, succes te wensen in hun nieuwe hoofdkwartier.

Twaalf jaar later zijn Rusland en het Westen verwikkeld in diepe conflicten en staat voor westerse inlichtingendiensten vast dat de GROe in vrijwel al die conflicten een hoofdrol speelt. Bij de annexatie van het Oekraïense schiereiland de Krim, de oorlog in Oost-Oekraïne, bij het neerhalen van passagiersvlucht MH17, bij hackaanvallen op de Democratische Partij in de VS, bij de moordaanslag op een oud-spion in Engeland, en sinds donderdag bij hackpogingen in Den Haag op de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens. Wat is bekend over de GROe?

Spannende spionnenverhalen uit de Sovjet-Unie en Rusland gaan meestal over de KGB en diens opvolgers, de FSB en de SVR. Niet minder spannend zijn de operaties van de militaire inlichtingendienst GROe, een Russische afkorting voor het 'hoofdinlichtingendirectoraat'. Hoeveel mensen er werken is staatsgeheim. Communistenleider Vladimir Lenin stond er bij de oprichting van de dienst op dat die onafhankelijk zou opereren van de andere diensten, omdat hij die niet vertrouwde. Nog altijd brengt de GROe direct verslag uit aan de minister van Defensie en de president. 

De dienst verdiende zijn strepen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Agent Richard Sorge deed zich in Japan voor als nazi-journalist en verkreeg zo geheime informatie over Hitlers plannen om de Sovjet-Unie binnen te vallen. Andere agenten drongen in het Verenigd Koninkrijk door tot in het nucleaire programma van de Britten.

De reputatie van de dienst groeide voort tijdens de Koude Oorlog. Agent Georgi Bolsjakov slaagde erin om een vertrouwensband op te bouwen met Robert Kennedy, de jongere broer van toenmalig Amerikaans president John F. Kennedy. En ondanks de grotere begroting van de KGB wist de GROe hogere buitenlandse ambtenaren te rekruteren. Begin jaren 60 speelde een hoge inlichtingenadviseur in het Amerikaanse leger informatie door over de capaciteiten van de Amerikaanse krijgsmacht.

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werd de KGB gesplitst in de FSB voor het binnenland en SVR voor het buitenland, maar de GROe behield zijn naam. De strikte scheiding met de andere diensten bestaat nog steeds. Een voormalig SVR-agent schreef in 2008 dat de kantoren van de SVR en GROe bij de Russische VN-missie in New York gescheiden zijn door twee stalen deuren; de agenten kunnen niet bij elkaar naar binnen.

Onder Poetin is de taak van de GROe breder en spectaculairder geworden dan de verzameling van militaire inlichtingen. In Syrië voert de GROe grondoperaties uit met een huurlingenleger, zo ontdekten kritische Russische media. Op de Krim leidden GROe-agenten een annexatie in goede banen en in Oost-Oekraïne ontketende de dienst een oorlog die nog dagelijks slachtoffers eist.

Zenuwgas en cyberaanvallen

Symbool voor het avonturistische karakter van de dienst staat GROe-officier Anatoli Tsjepiga. Onderzoekscollectief Bellingcat en Russische media melden vorige week dat Tsjepiga een van de twee mannen is die door de Britse inlichtingendiensten zijn aangewezen als plegers van de aanslag met zenuwgas op Sergej Skripal, een voormalige GROe-officier die overstapte naar de Britten. Eerder voerde Tsjepiga voor de GROe operaties uit in Tsjetsjenië en in 2014 zou hij door president Poetin onderscheiden zijn voor zijn rol in de Russische reddingsactie van de Oekraïense oud-president Viktor Janoekovitsj.

Ook op cybergebied heeft de GROe een beruchte reputatie opgebouwd. Westerse inlichtingendiensten houden de GROe onder meer verantwoordelijk voor inbraken in de servers van de Amerikaanse Democratische Partij en voor inbraken in databases van antidopingorganisaties.

Onderweg gaat er van alles fout tijdens GROe-operaties. Skripal overleefde de aanslag op zijn leven. Het neerhalen van MH17, waarvoor volgens Bellingcat een GROe-officier medeverantwoordelijk is, was mogelijk een vergissing. En via achtergelaten sporen in Salisbury en Den Haag heeft de Russische regering moeite om de eigen bevolking te overtuigen van de onschuld van de GROe.

Ondanks die fouten voerde de GROe de afgelopen jaren belangrijke operaties uit voor Rusland. De agenten die donderdag triomfantelijk werden ontmaskerd in Den Haag waren volgens de Nederlandse militaire inlichtingendienst al jarenlang bezig in onder meer Zwitserland en Maleisië. Pas in Den Haag werden ze gepakt. Het is niet bekend welke informatie ze tot die tijd hebben doorgestuurd naar het GROe-gebouw aan de rand van de Moskouse binnenstad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234