Maandag 22/07/2019

IN EEN NOTENDOP ZOMER

'Het begin van een schrijverschap' en 'een opzienbarende reconstructie van Komrijs Kreta-avontuur' zo wordt De lange oren van Midas (De Bezige Bij) aangekondigd. De eerste roman van polemicus, dichter, bloemlezer en prozaïst Gerrit Komrij (1944-2012) bleef altijd in de kluizen. Op 24-jarige leeftijd vertrok Komrij 'voorgoed' naar Kreta om er radicaal te breken met zijn vastgelopen Amsterdamse studentenleven en met het plan om er een bestaan als schrijver op te bouwen. Maar ook daar ging 'alles mis en verkeerd'. Het boek werd door drie uitgevers afgewezen. Nu heeft Komrijs biograaf, Arie Pos, dagboeknotities en brieven over de periode op Kreta samengebracht en krijgt De lange oren van Midas een tweede kans. Is het meer dan een curiosum voor de liefhebbers?

Tegelijkertijd verscheen een prachtig hommagenummer van het tijdschrift De parelduiker onder redactie van Pos, met onder meer bijdragen over zijn vertalingen, zijn poëziebloemlezingen en Komrij als toneelauteur of als homoactivist. Het is vandaag precies vijf jaar geleden dat de in Portugal wonende Komrij overleed.

Alweer een nieuw en fraai deel in de prestigieuze Literaire Stedenreeks van uitgeverij Bas Lubberhuizen, waarin ditmaal de steven naar de muzikale en kosmopolitische hoofdstad van Letland wordt gewend. Trefpunt Riga, geschreven door Jan Paul Hinrichs, peilt de literaire ziel van de stad waar ooit Kurt Tucholsky, Walter Benjamin, Maksim Gorki en Giuseppe Tomasi di Lampedusa flaneerden in somptueuze decors van jugendstil en art deco.

Tijdens een slapeloze nacht beseft een filosoof dat zijn bestaan zo goed als zinloos is geweest. Het is het begin van zijn val, die hij beleeft als een ontdekkingstocht langs persoonlijke debacles en de obstakels van de liefde. Om greep te krijgen op zijn leven verzint hij stevige discussies met dode filosofen. Wanneer zijn zieke moeder overlijdt, slaagt hij erin om het tij te keren en weer toenadering te vinden tot zijn geliefde. Een meanderende, intrigerende debuutroman in een meeslepende stijl vol roes, intellectuele steekspelen en zelfspot. Peter De Graeve, zelf werkzaam als filosoof, was onder meer actief in de academische wereld in Parijs, Turijn en Straatsburg.

Open zee is het relaas van doorzetter Lili. Aangekomen in Alaska hengelt ze naar een plaats aan boord van boten die vissen op koolvis, heilbot en krab. Met haar totale gebrek aan ervaring, haar kleine, tengere postuur en zachte fluisterstem lijkt de twintigjarige Française niet meteen voorbereid op het loodzware bestaan op een vissersboot. Maar dan mag ze op een dag toch mee en moet ze bewijzen minstens zo goed te zijn als de mannen, liefst nog beter. Overladen met prijzen in Frankrijk is deze 'maritieme' roman van Catherine Poulain nu ook beschikbaar in Nederlandse vertaling.

'Een vrouw die op haar rechten stond en voor vol aangezien wilde worden, maar zich tegelijk helemaal kon verliezen in een geliefde', zo typeert Rutger Vahl de vroeg gestorven flamboyante cultschrijfster Laurie Langenbach (1947-1984). Ze schreef over popmuziek en mode, richtte de feministische beweging Woman Power op en had affaires met Armand, de Griekse zanger Vangelis en Wally Tax. In haar debuut Geheime liefde beschreef ze haar obsessie met schaker Jan Timman, een liefde die onbeantwoord bleef.

Langenbachs persoonlijke bekentenisliteratuur wekte ophef in de jaren zeventig, zodanig zelfs dat Heere Heeresma haar katapulteerde tot de Nederlandse Virginia Woolf. Ze overleed aan baarmoederhalskanker, die ze vergeefs met schimmige macrobiotische therapieën bestreed. Nu zijn Langenbachs dagboeken, brieven en de roman Geheime liefde verzameld in een stevig Privé Domein-deel, met veel foto's.

Radioboegbeeld en Klara-persoonlijkheid Kurt Van Eeghem flaneert in Schone kunsten - zoals ook zijn radioprogramma heet - op hoogstpersoonlijke wijze langs mensen, plekken, musea, muziek en meesterwerken. In korte, prettig geschreven lemma's zoekt hij schoonheid en verwondering, niet zonder af en toe een prikje uit te delen. Bekende namen als Edvard Munch, Rembrandt en Henry Van de Velde wisselen af met Roger Martin du Gard, Henry Bauchau, Niña Weijers, Willem van Zadelhoff en Marthe Donas. Hij prijst plekken als Mu.zee of de Fondation Louis Vuitton in het Bois de Boulogne, maar evengoed het Conscienceplein of een festivalletje in Hoboken.

In de afdeling 'Humeuren' lezen we over Kees van Kooten, stilstaand verkeer en een platte band. Van Eeghem schrijft met montere mildheid, maar soms ook genadeloos scherp.

'Het omslag is oppervlakkig, verwaarloosbaar, irrelevant ten opzichte van het boek. Het omslag is een fundamenteel onderdeel van het boek. Ik moet gewoon accepteren dat allebei die zinnen waar zijn.'

Hoe beoordelen we een boekomslag? Zijn boekomslagen als de kleren die we uitzoeken om te dragen? Wat zeggen die over ons? Dat zijn vragen die de Amerikaans-Indiase bestsellerschrijfster Jhumpa Lahiri uitzoekt in De kleren van het boek, een originele en persoonlijke bespiegeling over de kunst van het boekomslag en de covers waarmee haar boeken werden bedeeld.

De surrealistische schilder René Magritte is vijftig jaar geleden gestorven. Voor het Magritte-jaar 2017 schreef thrillerschrijver Toni Coppers (1961) een misdaadverhaal over Alex Berger, een ex-rechercheur van de dienst Moordzaken in Brussel. Hij heeft zijn vrouw verloren bij de aanslagen in Parijs. Daar, en in Brussel, vindt een aantal mysterieuze moorden plaats. Bij de slachtoffers wordt telkens hetzelfde briefje gevonden: Ceci n'est pas un suicide. Wat juist is, maar ook vreemd. De zaak-Magritte is geopend.

Slechts 41 jaar werd de in 1963 overleden Beppe Fenoglio. Voor het eerst is de novelle Doem uit 1954 in het Nederlands vertaald. De verteller, boerenknecht Agostino Braida, zet direct de toon: 'Het regende boven alle heuvels, daarboven in San Benedetto had mijn vader zijn eerste bui onder de grond te pakken.' Vader is namelijk net overleden en begraven. 'De steen zouden we later wel doen, als we er weer een beetje bovenop waren.'

In Met Freud en Darwin op de sofa uit 2006, nu uitgebracht in een nieuwe editie, staat de vraag centraal wat betrouwbare kennis is. 'Wat weten we en hoe kunnen we beoordelen of die kennis strookt met de werkelijkheid?', vraagt de Vlaamse bioloog en filosoof Geerdt Magiels zich af. De vraag is nog altijd relevant, stelt hij, in deze tijd waarin 'intuïties even zwaar lijken te wegen als empirische bevindingen'. Aan de hand van leven en werk van de 'iconische vragenstellers' en baanbrekende denkers Charles Darwin en Sigmund Freud brengt Magiels een ode aan de wetenschap.

In Wassende stad gaat het om geboorte en prille groei, maar ook over aftakeling en dreigend verlies. Het een houdt het ander in balans, zoals dat in een stad - die hier niet alleen de setting, maar ook de plek van de verbeelding is - onophoudelijk gebeurt. De bundel wordt zelf één grote stad met verschillende wijken en tonaliteiten. De lezer wordt er als een vreemdeling verwelkomd. Zo wordt hij in de gedichten ingesponnen in een web van associaties, groter dan een huis, groter zelfs dan een stad, zoals de ik-figuur opgaand in wisselende constellaties en identiteiten. Wassende stad is een bundel waarin de woekering niet te stelpen valt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden