Dinsdag 23/07/2019

Landbouw

“In een megastal gaat het niet per definitie slechter met dierenwelzijn dan in een familiebedrijfje”

Animal Rights-beelden uit de stal in Merksplas. Beeld Animal Rights

De opmars van Vlaamse megastallen baart organisaties zoals Animal Rights en Natuurpunt zorgen. In veel gevallen zou het geld ervoor uit Nederland komen, waar de regels rond milieu en dierenwelzijn strenger zijn. “Strengere eisen leiden nu eenmaal vaak tot een grotere schaal.”

In haar nieuwste shock-campagne kaart dierenrechtenorganisatie Animal Rights de leefcondities in de ‘megastal’ van Lokip in Merksplas aan. Zowat 290.000 leghennen leven er in zogenaamde verrijkte kooien, die ruimer en beter uitgerust zijn dan de verboden legbatterijen, maar plukken elkaar kaal en kampen met pootproblemen door het gaas waarop ze trappelen. Ook inspecties van Animal Rights in de Nederlandse provincies Flevoland, Noord-Brabant, Gelderland, Limburg leverden gelijkaardige beelden op. De onderliggende boodschap: zulke megastallen zouden beter horrorschuren heten.

Lees verder onder de video.

Is die omschrijving juist? “Schaalvergroting verhoogt het risico op falen bij het management of de opleiding van het personeel, maar in een megastal gaat het niet per definitie slechter met dierenwelzijn dan in een familiebedrijfje”, zegt Bram Bos, die aan de Wageningen University onderzoek doet naar duurzaam landbouwbeleid. Inderdaad: alle stallen, groot of klein, moeten aan dezelfde dierenwelzijnswetgeving voldoen. “Die megastallen halen in feite het onderste uit de kan binnen de bestaande regelgeving”, maakt ook professor dierenrechten Frederik Swennen (UAntwerpen) een diplomatische analyse. “Maar de regelgeving kan veel effectiever.”

Mestoverschot

De megastal verbannen, lijkt niet meteen aan de orde. Maar omdat Nederland, waar megastallen al langer ingeburgerd zijn, een steeds strengere wetgeving op vlak van dierenwelzijn en milieu hanteert, zouden spelers van daar de grens oversteken. “Die lakse handhaving is de laatste jaren een duidelijke factor in het groeiend aantal megastallen in de regio rond Hoogstraten”, zegt Stan Geysen (Natuurpunt), die de trend in zijn streek opvolgt. “Vaak wordt gewerkt met Vlaamse uitbaters voor de Nederlandse agro-industrie.”

Naast de Antwerpse grensstreek zijn dezelfde signalen te horen in West-Vlaanderen en Limburg. Dat baart de nationale afdeling van Natuurpunt zorgen: “Zo’n megastal is een enorme betonneringsingreep in het open landschap, en dan zijn er ook nog de milieu-effecten, de overlast van het mestoverschot en de effecten op de volksgezondheid”, klinkt het. Zo komen er grote hoeveelheden ammoniak en secundair fijnstof in de lucht terecht, gekende sluipschutters voor mens en biodiversiteit.

In een aantal gekende dossiers gaan telkens een paar duizend lokale petitietekenaars, meestal met steun van het gemeentebestuur en de lokale Natuurpunt-afdeling, dan ook in de clinch met de vergunningsaanvraag voor zo’n megastal. Vaak met succes, zoals in Geetbets, Ravels of Poppel. “Maar Hoogstraten is niet voor niets de betonhoofdstad van Vlaanderen en de recordhouder qua ammoniakuitstoot”, zegt Geysen. “Dit zijn geen boeren meer. Laatst vroeg zelfs de manager van een bekende zanger een vergunning aan.”

Beeld grafiek DM

Mindere totale uitstoot

Hoeveel megastallen er in onze contreien zijn, blijft onduidelijk. De Wageningen University creëerde een referentiekader met minimale vereisten (infografiek hieronder), maar StatBel-cijfers die landbouwbedrijven per grootte opdelen, hanteren te ‘kleine’ categorieën om de som te maken. Voor 2015 weten we bijvoorbeeld enkel dat er 452 bedrijven waren in de hoogste categorie: minstens 3.000 varkens. Dat is niet eens de helft van het ‘megaminimum’ van 7.500 varkens.

Dat er een schaalvergroting aan de gang is in Vlaanderen, is echter onmiskenbaar. In tien jaar tijd is het gemiddeld aantal dieren in een varkensbedrijf met 47 procent gestegen, zo blijkt uit het laatste jaarrapport van het departement Landbouw en Visserij. Voor een pluimveebedrijf is dat zelfs 64 procent. Uit een enquête bij varkenshouders blijkt wel dat slechts een beperkt aantal bedrijven hun varkensproductie wil uitbreiden. “Vooral grotere bedrijven met forse uitbreidingsplannen”, staat er. “In onze cijfers zien we echter geen stijging van Nederlanders die een bedrijf in Vlaanderen opstarten”, zegt departementswoordvoerder Nele Vanslembrouck.

Zowel Vanslembrouck als Bram Bos wijzen er ook op dat het begrip megastal best geen te emotionele lading krijgt. “Strengere eisen leiden nu eenmaal vaak tot een grotere schaal, en bovendien stoot zo’n megastal in totaal veel minder uit dan de verouderde stallen die hij vervangt”, zegt Bos, die het lokale verzet echter begrijpt. “Lokaal zijn er gevaarlijke piekconcentraties te merken van ammoniak en fijnstof. En de geur valt inderdaad moeilijk te negeren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden