Donderdag 24/06/2021

In een klein stationnetje aan de Maas...

Terwijl de Wetstraat enkel oog heeft voor de ontslagbrieven van Christian Heinzmann, vliegt bij de NMBS het geld vrolijk verder door deuren en vensters. Vooral dan in Luik, bij het omstreden vastgoedfiliaal Euro Liège TGV. Een tussentijdse balans door Douglas De Coninck en Marc Vandermeir.

Navraag leerde ons dat ze bestaan, maar dat je wel even moet zoeken voor je er ergens in België een vindt: een hotelkamer voor 650 euro (bijna 27.000 frank) per overnachting. Op maandbasis kom je dan uit op zo'n 20.000 euro of 800.000 frank. En dat is precies het bedrag dat het NMBS-filiaal Euro Liège TGV maandelijks ophoest voor de Spaanse architect Santiago Calatrava. Hij verblijft in een hotel in Brussel, van waaruit hij de bouw van het nieuwe spoorwegstation te Luik-Guillemins in de gaten houdt.

Het cijfer komt voor in een intern document van de NMBS waar De Morgen de hand op kon leggen, en waaruit op te maken is dat er momenteel onderhandelingen lopen tussen Euro Liége TGV en de NMBS-directie opdat die de facturen voor de 'koninklijke suite' - want daar schijnt het om te gaan - mee helpt vergoeden.

Het waren dit soort toestanden waar minister van Vervoer Isabelle Durant een einde aan dacht te maken met de aanwerving van wonderboy Christian Heinzmann. Hier werd tijdens zijn zeer kortstondige loopbaan als spoorbaas ook een paar keer over vergaderd: het probleem genaamd Euro Liège TGV. Want de hotelrekening van de Spaanse architect is hooguit een symptomatische anekdote.

Lang geleden werden de kosten voor het nieuwe station - waarvan niemand tot dusver overigens het nut heeft kunnen aantonen - geraamd op zo'n 4 miljard frank. Daarbij moest de grootste kostenpost de bouw van een door Calatrava ontworpen glazen koepel worden. Dat het zo luxueus kon en mocht, werd mogelijk dankzij een systeem waarover onderwijzers hun leerlingen tegenwoordig vertellen dat het vroeger inherent was aan al wat er in België werd ondernomen op het vlak van openbare werken: wafelijzerpolitiek. Werd X miljard besteed aan autowegen in Vlaanderen, dan werd gelijktijdig X miljard besteed aan autowegen in Wallonië. De federalisering maakte in de jaren tachtig een einde aan die regel, maar de NMBS bleef ze zonder pardon toepassen. En aangezien er in het Antwerpse Centraal Station grootschalig moest worden verbouwd om er de hoge snelheidstrein ondergronds doorgang te kunnen verlenen, kreeg ook Wallonië 'recht' op een equivalent. En dat werd het nieuwe station Luik-Guillemins.

Werd in een tussentijdse schatting melding gemaakt van een prijskaartje van 6 miljard frank, dan leren officiële documenten, die ons werden aangereikt vanuit de interne NMBS-keuken, dat de laatste officiële raming voorlopig afklokt op... 14 miljard frank (de NMBS rekent om de een of andere redenen nog steeds bij voorkeur niet in euro's). Ook dat laatste cijfer lijkt inmiddels alweer achterhaald want onlangs hebben de ingenieurs van Euro Liège TGV laten weten dat ze niet helemaal zeker zijn van de stabiliteit van de glazen constructie van Calatrava. Er is zopas een nieuwe stabiliteitsstudie besteld. Kostprijs: 7,5 miljoen euro (zo'n 300 miljoen frank).

Het grote probleem met het nieuwe station lijkt echter niet zozeer de stabiliteit te zijn, maar wel een aantal clausules in de contracten waarmee Euro Liège TGV architecten en ingenieurs inhuurde. De Catalaanse architect werd destijds enkel bereid gevonden om het station te ontwerpen in ruil voor een commissie van 12 procent op de totale kostprijs van het bouwwerk. De man heeft zo meer belang bij hoge kosten dan bij kostenbeheersing.

De NMBS-directie onderneemt weinig of niets om de hierdoor ontstane kosten-sneeuwbal te stoppen. Ze heeft een interne regel die stelt dat haar studiebureaus (naast Euro Liège TGV is er ook Eurostation) vergoed worden a rato van 13,5 procent van de totale bouwkosten. Navraag bij enkele studiebureaus leert dat dat een uitzonderlijk hoog percentage is. In de normale wereld is een studiebureau al dolgelukkig als het bij de bouwheer een commissie van 9 procent weet te bedingen. In het geval van Euro Liège TGV rijst de vraag hoe dit filiaal zichzelf nog kan financieren, als van de 13,5 procent 12 procent sowieso richting Calatrava gaat... Het lijkt er eerder sterk op dat de bonzen van het Luikse NMBS-filiaal werken met een geldkraan die naar believen kan worden geopend en gesloten. Veel kritiek komt er ook niet. Euro Liège TGV wordt geleid door het trio Etienne Schouppe, Vincent Bourlard en Guy Mathot. Binnen de NMBS gelden zij als politieke 'zwaargewichten' die je beter te vriend houdt... Op 20 maart 2001 neemt de NMBS-directie kennis van de zeventien offertes van aannemers die zich na een Europese aanbesteding bereid hebben verklaard om de metalen constructie - waar het glas op moet rusten - te bouwen. Het goedkoopste bod bedraagt 4,352 miljard frank. Dan wordt het zelfs spoorbaas Etienne Schouppe te dol. Hij laat weten dat het "minder moet zijn". En zie: vier maanden later is daar plots een bouwbedrijf uit het Spaanse La Coruña dat de constructie in licht gewijzigde vorm denkt te kunnen neerzetten voor 1,568 miljard frank. Het staat kurkdroog zo beschreven in documenten van de raad van bestuur van de NMBS. Op geen enkel ogenblik overweegt de maatschappij enige onderzoek naar mogelijke kartelvorming van aannemers. Er volgt ook weinig of geen verduidelijking op de vraag waarom het uitgerekend een bedrijf uit de regio van de architect is die plots met een nieuw, en zoveel goedkoper bod kan komen aanzetten.

Opmerkingen kwamen er wel van de dienst interne audit over de "onkosten" die Calatrava de NMBS en Euro Liège TGV aanrekent. Want ook al gaat er maandelijks bijna een miljoen frank van de rekeningen van de NMBS af voor een suite in een Brussels hotel, erg vaak blijkt Calatrava daar niet te verblijven. In de nota van de dienst interne audit is sprake van tal van buitenlandse reizen die de man - kennelijk ten behoeve van andere mogelijke klanten - maakt, vooral dan in vroegere Oostblok-landen. Zo liet hij de NMBS onlangs ook opdraaien voor zijn deelname aan een internationaal conferentie van een architectencollectief waarvan hij zelf voorzitter is.

De hoop, met name op het kabinet-Durant, dat aan dit gegooi met geld een einde zou komen door de aanstelling van Heinzmann, was dus van korte duur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234