Dinsdag 27/09/2022

ReportageDuitsland

In Duitsland smaakt het zomerse 9-euroticket naar meer, maar kan de utopie werkelijkheid worden?

Reizigers wachten op een Berlijns station op hun trein. Het 9-euroticket heeft de toch al overbelaste treinen nog drukker gemaakt.  Beeld Anna Tiessen voor de Volkskrant
Reizigers wachten op een Berlijns station op hun trein. Het 9-euroticket heeft de toch al overbelaste treinen nog drukker gemaakt.Beeld Anna Tiessen voor de Volkskrant

In Duitsland kun je deze zomer voor 9 euro per maand onbeperkt reizen met het openbaar vervoer, ter compensatie van de gestegen leefkosten. Nu het einde in zicht komt, klinkt de vraag: kan dit behouden blijven?

Remco Andersen

Albert Kuiper (20) en Isa Lemmers (19), twee Nederlandse studenten, zitten op de trein van Berlijn naar de Duitse stad Wismar. Ze zijn op de terugweg naar Nederland, en nemen daarvoor tien verschillende treinen. Tegenover een reguliere hogesnelheidstrein is hun reistijd verdubbeld. De twee studenten verbleven de hele week in Berlijn. “Het was wel heftig op de heenweg”, zegt Lemmers. “We hadden een beetje onderschat hoe druk het zou zijn.”

Zij, en met hun vrijwel heel Duitsland. In juni besloot de regering openbaar vervoer drie maanden lang vrijwel gratis te maken: van juni tot en met augustus kan iedereen voor 9 euro per maand heel Duitsland onbeperkt doorreizen. Dat wil zeggen: met het regiovervoer, niet met de luxueuze intercity’s. Het verklaart de keuze van de twee Nederlandse studenten.

Sindsdien gutst het beelden van overvolle treinen, vrolijke studenten en klagende pendelaars. Het 9-euroticket bleek een vloek en een zegen: leuk om de hele hete zomer te reizen voor een spotprijs, jammer dat de rest van Duitsland dat ook doet. Nu eind augustus het feest voorbij is, rijst de vraag: is een doorstart mogelijk, wellicht in een beter doordachte versie?

Oekraïne-oorlog

Het 9-euroticket is onderdeel van een pakket maatregelen om burgers te compenseren voor de stijgende leefkosten door de oorlog in Oekraïne. Zo zijn ook benzine en diesel tijdelijk veel goedkoper en krijgen werkende Duitsers eenmalig 300 euro belasting terug.

Een regiotrein komt aan in Berlijn. Het 9-euroticket is geldig in deze treinen, in luxueuze intercity's is dat niet zo.  Beeld Anna Tiessen voor de Volkskrant
Een regiotrein komt aan in Berlijn. Het 9-euroticket is geldig in deze treinen, in luxueuze intercity's is dat niet zo.Beeld Anna Tiessen voor de Volkskrant

Voor een opvolger doen verschillende proefprojecten de ronde. 9 euro per maand is niet houdbaar, zegt de regering: elke maand moet er bijna een miljard euro aan belastinggeld bij. Maar misschien kan het voor 69 euro per maand, zeggen de Duitse vervoersorganisaties. Of tenminste in Berlijn voor 365 euro per jaar, zegt de hoofdstedelijke CDU. Of, zoals regeringspartij De Groenen vrijdag voorstelde: 29 euro per maand voor je eigen regio, 49 euro per maand voor heel het land. ‘Het 9-euroticket is een enorm succes’, aldus Duitslands derde partij.

Dat hangt er zeer van af wie je het vraagt. Driekwart van de Duitsers vindt het ticket ‘een aantrekkelijk aanbod’. Het probleem zit hem in niet in de prijs, maar in de uitvoering. Een hele rits studenten op het traject Berlijn - Hamburg (4,5 uur, één keer overstappen) zegt innig te hopen dat ze goedkoop naar festivals kunnen blijven reizen en ook families op weg naar de noordelijke kust jubelen over de spotprijs.

Maar het is nogal druk in de trein. Heel druk. En heel warm. Bij vertrek is er geen zuchtje frisse lucht. De ramen kunnen niet open en de airco lijkt uit te staan. Zwetende vakantiegangers met zware rugzakken schuifelen zijwaarts door het gangpad. Gepensioneerd verpleegkundige Judith Strauch (66) vertelt een medepassagier juist een horrorverhaal – haar dochter zat in een propvolle vertraagde trein zonder airconditioning waar de restauratiewagon geen water maar nur noch Bier (alleen maar bier) op voorraad had – als haar wordt gevraagd of het 9-euroticket een herkansing verdient.

Het doet haar pijn als milieuliefhebbende automijder, maar nee. Althans: niet in deze vorm. “Ik ben zeer voor betaalbaar openbaar vervoer, zeker voor mensen met lage inkomens”, zegt Strauch. Maar, zegt ze met een blik op het landschap aan armen en benen op de trap naar de overvolle eerste klas: de Duitse spoorwegen zijn al jaren zwaar overbelast. “In plaats van daar wat aan te doen, zorgt de overheid nu voor enorm veel extra passagiers.”

Politiek verzinsel

Dat klopt, zegt Christian Röttger, hoogleraar aan de Berlijnse Hogeschool voor Techniek en Economie: de spoorwegen zijn dramatisch ondergefinancierd, de lijst met noden beslaat 150 miljard euro, dus de miljardensubsidies voor dit ticket hadden beter besteed kunnen worden. Het 9-euroticket, zegt Röttgen, was vooral een politieke vondst, bedacht door De Groenen nadat de centrum-rechtse autoliefhebbers van coalitiepartij FDP met brandstofkortingen waren gekomen– ook al zo’n slecht plan.

“Beide acties zijn ongericht en daardoor inefficiënt en kostbaar. En er zijn maar weinig mensen die door het 9-euroticket de auto laten staan; op weekdagen in juni was dat drie procent. Het ticket leidt er vooral toe dat mensen die al met het openbaar vervoer reisden dat nu vaker doen. En de trein is natuurlijk beter voor het milieu dan de auto, maar méér reisbewegingen is niet wat we willen.”

 Duitse openbaarvervoergebruikers willen dolgraag af van de ‘tarievenjungle’. Beeld Anna Tiessen
Duitse openbaarvervoergebruikers willen dolgraag af van de ‘tarievenjungle’.Beeld Anna Tiessen

Hoe kan het dan wel?

Als dit experiment één ding heeft laten zien, is het dat Duitse openbaar vervoer-gebruikers dolgraag af willen van de ‘tarievenjungle’: de gekmakende wirwar aan landelijke, deelstatelijke, regionale en stedelijke senior-, junior-, honden-, familie-, profi-, student-, fiets- en vakantietickets. Het idee van De Groenen – 29 euro per deelstaat, 49 euro landelijk – is de meest serieuze nieuwe poging tarieven simpel en betaalbaar te maken en ook de Duitse deelstaten willen meewerken. Maar De Groenen willen dit financieren door een afbouw van belastingvoordelen op zakelijke leaseauto’s, die in Duitsland zo heilig zijn dat het plan er volgens Röttgen vrijwel zeker op stukloopt.

Als de regering echt mensen wil helpen die het moeilijk hebben door hoge energieprijzen en inflatie, dan zijn er gerichtere acties mogelijk. Dat zegt Gunnar Baermann (33), wetenschappelijk medewerker in de zorg, op Hamburg Centraal. Ook in het openbaar vervoer, met een voordelig landelijk ticket voor mensen met lage inkomens. Dat zo’n strategie stuk zou lopen op bureaucratische obstakels, een vaak gehoord bezwaar, gaat er bij hem niet in.

“Ik heb drie maanden geleden een kind gekregen, en zijn eerste post was een brief van de Finanzamt met zijn belastingnummer. Als dat kan, dan kan de regering ook mensen met een laag inkomen treintickets bezorgen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234