Zondag 16/05/2021

ReportageSpanje

In deze Spaanse sloppenwijk is de elektriciteit al maanden afgesloten: ‘We hebben het ’s nachts ijskoud’

In een deel van de Spaanse achterstandswijk La Cañada Real werd de elektriciteit afgesloten, waardoor de helft van de wijk al maanden zonder elektriciteit zit.  Beeld Olmo Calvo
In een deel van de Spaanse achterstandswijk La Cañada Real werd de elektriciteit afgesloten, waardoor de helft van de wijk al maanden zonder elektriciteit zit.Beeld Olmo Calvo

In de Madrileense achterstandswijk La Cañada Real is de elektriciteit al maanden afgesloten. Het legt een groter probleem bloot in Spanje: veel Spanjaarden kunnen hun elektriciteitsrekening niet betalen.

De vijf maanden oude baby Antonio ligt bedolven onder een berg dekens in zijn wiegje. Dat biedt overdag nog wel soelaas, maar ’s avonds nemen moeder Pastora en vader Jesús Fernández de kleine toch liever mee in bed. Want zonder deugdelijke verwarming is het veel te koud in huis. “Overdag heb ik deze houtkachel aan”, laat Pastora zien, wijzend op een zwartgeblakerde ton waar houtblokken in gloeien. “Maar ’s avonds durf ik hem niet aan te laten omdat er zo veel rook uitkomt. Kijk eens hoe zwart het plafond is!”

De familie Fernández woont in de sloppenwijk Cañada Real, gelegen op een vijftien kilometer lange landstrook die vroeger dienstdeed als doorgangsroute voor schapen aan de oost­rand van Madrid. Met ruim achtduizend bewoners is het een van Europa’s grootste achterstandsbuurten, die de afgelopen maanden een schrijnend voorbeeld werd van Spanjes energiearmoede: in oktober werd in een deel van Cañada de elektriciteit afgesloten, waardoor de helft van de wijk werd getroffen. Volgens het verantwoordelijke energiebedrijf Naturgy gebeurt dat vanwege overbelasting van het netwerk, veroorzaakt door het illegaal aftappen van stroom die deels gebruikt wordt voor illegale marihuanateelt.

Daarnaast betaalt bijna niemand in Cañada de energierekening. Dat kan ook niet omdat de wijk, waar veel migranten van binnen en buiten Spanje zich de afgelopen decennia vestigden, is opgetrokken op land waar nooit een bouwvergunning voor is afgegeven.

Vanwege het juridische limbo waarin de bewoners zich bevinden is het voor de meesten onmogelijk om een energiecontract af te sluiten. Vanuit de meerdere verdiepingen tellende stenen gebouwen en krotten van golfplaten kunnen de bewoners ’s avonds de lichtjes zien branden in de aangrenzende wijken die wél zijn aangesloten op het elektriciteitsnet.

null Beeld Olmo Calvo
Beeld Olmo Calvo

Gevaarlijke houtkachels

Rondtrippelend tussen een uitgebrande auto en een provisorisch moestuintje wekken kraaiende hanen ’s ochtends La Cañada. Onder een grauw wolkendek stijgen uit schoorsteentjes en gaten in daken rookpluimen van houtkachels op, de weeë lucht van de nabijgelegen vuilverbranding hangt overal.

Naast huizen in de deels van elektra afgesloten wijkdelen, sector 5 en 6, hangen geïmproviseerde meterkasten. Jonge mannen zijn druk in de weer met dikke ondergrondse elektriciteitskabels, maar bij het elektriciteitsbedrijf werken ze niet. Op de vraag wat ze aan het doen zijn komt geen antwoord. Met de media praten ze niet meer, leggen ze uit, omdat de buurtbewoners volgens hen door journalisten steevast worden weggezet als criminele wiettelers. Het afsluiten van de elektriciteit heeft ervoor gezorgd dat de afgelopen maanden steeds meer zonnepanelen op de daken verschijnen. Voor wie het kan betalen is dit – naast het gebruik van een generator – nog het enige alternatief om elektrische verwarming aan te sluiten. Want de veel goedkopere houtkachels zijn gevaarlijk: volgens bewoners hebben zich de afgelopen maanden tientallen mensen bij de gezondheidsdiensten moeten melden met verschijnselen van koolmonoxidevergiftiging.

De 85-jarige Isidro Fernández doet het er maar mee, vertelt hij als hij zijn handen aan het houtvuur warmt. Hij woont in een hutje omringd door de woningen van zijn acht kinderen. Zijn kachel is een olievat waar een gat in zit, bedoeld voor het hout, waaruit een schoorsteen steekt. “Toen ik hier 24 jaar geleden kwam wonen hadden we nog gewoon stroom. Ze proberen ons hier weg te krijgen”, vertelt de Madrileen. Behalve zijn elektrische verwarming kan hij ook zijn koelkast niet meer gebruiken. Op zijn televisie ligt al een dikke laag stof.

De 85-jarige Isidro Fernández Montes toont zijn koelkast. Beeld Olmo Calvo
De 85-jarige Isidro Fernández Montes toont zijn koelkast.Beeld Olmo Calvo


Een winter zonder stroom

Fernández’ overbuurvrouw, Patricia Moura en haar man Iona Toca laten overdag soms de generator draaien, zodat hun dochter in ieder geval op internet kan en zo het verplichte thuisonderwijs kan volgen. “Dat is ontzettend duur”, vertelt Moura. “Toen we nog stroom hadden namen we een elektrisch kacheltje mee naar de slaapkamer. De houtkachel houdt niet het hele huis warm, dus ’s nachts hebben we het nu ijskoud”.

Even verderop vertelt de Marokkaanse Aïcha Chaara dat zij juist ontzettend blij is met haar woonplek hier aan de rafelrand van Madrid. Chaara, die kanker heeft, vertrok uit eigen beweging uit een reguliere woning in de Spaanse hoofdstad en heeft nu samen met hond Zaky uitzicht op glooiende heuvels. Voor vijfduizend euro kocht ze hier een van de huisjes, die dikwijls door bewoners illegaal worden doorverkocht. Chaara geniet naar eigen zeggen van de eenvoud, al valt ook haar de kou deze winter zonder stroom zwaar. “Als de elektriciteit terugkomt, ben ik helemaal gelukkig”, vertelt ze met een glimlach.

Aïcha Chaara woont nu drie jaar in La Cañada Real. Beeld Olmo Calvo
Aïcha Chaara woont nu drie jaar in La Cañada Real.Beeld Olmo Calvo

Korting op de energierekening

Energiearmoede – de energierekening niet of nauwelijks kunnen betalen – is in Spanje zeker niet voorbehouden aan sloppenwijken als Cañada Real. Volgens de Spaanse regering treft het fenomeen tussen de 3,5 en 8,1 miljoen van de 47 miljoen Spanjaarden.

Spanjaarden die 10 procent of meer van het inkomen kwijt zijn aan energiekosten lijden volgens een veelgebruikte definitie al aan energiearmoede, stelt energie-expert Carlos Rubio van de universiteit van Sevilla. In Andalusië loopt het zelfs op tot bijna 40 procent van de bewoners, aldus Rubio. Dat dit percentage daar zo hoog is, is niet verwonderlijk, omdat de armoedecijfers in de zuidelijke regio tot de hoogste van Spanje behoren.

In Europese lijstjes van energiearmoede staat Spanje in de middenmoot. “In het noorden wordt vaak geredeneerd dat het niet voldoende kunnen verwarmen van een huis samenvalt met energiearmoede. Maar het laten afkoelen van een huis is in sommige delen van Spanje een even groot probleem: hier in Sevilla wordt het in de zomer gemakkelijk 45 graden”, vertelt Rubio. Hij schat dat het werkelijke percentage van Spanjaarden die lijden aan een tekort aan elektriciteit daarom een stuk hoger ligt dan de officiële cijfers laten zien.

Hoewel de Spaanse energieprijs volgens Rubio niet veel verschilt van het Europese gemiddelde, veroorzaken de relatief lage salarissen in het land in combinatie met grote prijsschommelingen veel problemen. Als de energieprijs in koude maanden fors omhoog gaat door toenemend gebruik, is al snel de nood aan de man bij wie toch al nauwelijks zijn rekeningen kan betalen.

Overigens zijn aardgasaansluitingen in grote delen van het land schaars en worden elektriciteit en butagas vaak gebruikt voor de verwarming. Bijkomend probleem om de huizen op temperatuur te houden is volgens de academicus de vaak slechte isolatie, waardoor de woningen niet goed bestand zijn tegen temperatuurschommelingen.

Spanjaarden met lage inkomens en grote huishoudens komen sinds 2009 in aanmerking voor een korting van 25 procent op de energierekening. Probleem is alleen dat deze uitkering bij lange na niet bij alle Spanjaarden terechtkomt die aan energiearmoede lijden. De Spaanse regering lanceerde twee jaar geleden een plan om voor 2025 de energiearmoede in het land met in ieder geval een kwart terug te dringen.

Pastora Fernandez heeft er een dagtaak aan om haar kinderen warm te houden. Beeld Olmo Calvo
Pastora Fernandez heeft er een dagtaak aan om haar kinderen warm te houden.Beeld Olmo Calvo

De kat niest onophoudelijk

Hoewel de temperaturen overdag in Madrid inmiddels oplopen, blijft het ’s avonds en ’s nachts kou lijden voor de bewoners van Cañada, onder wie 1.400 kinderen. Demonstraties van buurtbewoners die meermaals de stad introkken, haalden niets uit. Uitgebreide media-aandacht uit binnen- en buitenland evenmin, net als twee brandbrieven van experts van de Verenigde Naties waarin wordt opgeroepen om de elektriciteit zo snel mogelijk weer aan te sluiten.

Het elektriciteitsbedrijf en de autoriteiten houden nu al meer dan vier maanden het been stijf. Dieptepunt was sneeuwstorm Filomena, de zwaarste in een halve eeuw, die vorige maand over Madrid raasde. Terwijl het in het stadscentrum volop winterpret was met sleerijdende jeugd, sneeuwpoppen en massale sneeuwballengevechten, was de situatie in Cañada kritiek: in de wijde omgeving waren die dagen nauwelijks nog de gewilde oranje butagasflessen of brandhout te krijgen.

In Cañada Real wemelt het vanwege de armoede en drugsproblematiek al jaren van de hulporganisaties die hun diensten aanbieden. Zoals Madrina van Conrado Giménez, een stichting die iedere week met een karavaan auto’s volgeladen met luiers, gasflessen en stronken hout rondtrekt.

De potige Giménez wordt met open armen ontvangen. “Ik ben zo blij dat hij er is. Hee, heb je nog wat butagas, Conrado?”, vraagt Jesus Fernández, die de kost verdient als handelaar in afgedankt metaal, zoals te zien is aan de enorme stapel cv-ketels voor zijn huis. Zijn dochter ligt met bronchitis kuchend op de bank, de kat niest onophoudelijk.

Bij het uitdelen van de houtblokken houdt Fernández zich liever afzijdig, uit angst om besmet te raken met corona, vertelt hij. Als de gemeente hem een legale woning aanbood, zou hij naar eigen zeggen vandaag nog vertrekken. Hij verwijst naar een al jaren lopend plan om de bewoners een alternatief te bieden dat maar niet van de grond lijkt te komen. “Soms moeten we ons eigen huis uit omdat onze ogen prikken van de rook”, vertelt zijn vrouw Pastora.

Voorlopig lijkt er nog geen oplossing in zicht. De rechtszaak die de bewoners van La Cañada aanspanden tegen het energiebedrijf en tegen de regio Madrid werd onlangs geseponeerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234