Donderdag 18/08/2022

NieuwsWetenschap

In de ruimte opgehapt stuk van planetoïde bevat het meest ongerepte materiaal op aarde

De schaduw van de onbemande sonde Hayabusa 2 glijdt over het oppervlak van verre planetoïde Ryugu, kort voordat hij daar een hap gruis en stof nam. Die hap is nu door wetenschappers geanalyseerd.  Beeld AP
De schaduw van de onbemande sonde Hayabusa 2 glijdt over het oppervlak van verre planetoïde Ryugu, kort voordat hij daar een hap gruis en stof nam. Die hap is nu door wetenschappers geanalyseerd.Beeld AP

Het werd op 5 december 2020 als kosmisch sinterklaascadeautje afgeleverd bij onze planeet door de Japanse sonde Hayabusa 2: een diep in de ruimte verzameld monster van verre planetoïde Ryugu. Donderdagavond verscheen de eerste uitgebreide analyse van de mineralen in het kosmisch gruis.

George van Hal

Ze ontstonden in een belletje, plasje of andere verzameling water van een graadje of 37 Celsius, ergens op of in een stuk kosmisch gesteente, toen het zonnestelsel nog ‘maar’ vijf miljoen jaar jong was. En nu, zo’n vierenhalf miljard jaar later, hebben onderzoekers die mineralen gemeten in een hap gruis en stof, afkomstig van de verre planetoïde Ryugu, een samengebalde, poreuze puinverzameling die zich op dat moment op een afstand van zo’n 300 miljoen kilometer van de aarde bevond.

Na analyse blijkt, zo schrijven de betrokken onderzoekers in het vakblad Science, dat het monster behoorlijk lijkt op bepaalde typen koolstofrijke meteorieten (voor de kenners: chondrieten van type CI), stukken steen die in het verleden op de aarde zijn gebotst. Het enige verschil: waar die meteorieten zijn veranderd door hun verblijf op onze planeet, verweerd in regen, zon en wind, is het materiaal dat de onderzoekers nu bestudeerden geheel onaangetast.

Beslagkom

Dat maakt van het monster officieel het meest ongerepte kosmische materiaal op aarde. Niet vreemd, want planetoïden zoals Ryugu zijn de overgebleven klonten uit de beslagkom waarin Moeder Natuur de aarde en overige planeten ooit kneedde. Hun samenstelling blootleggen levert daarom een directe link op naar de ontstaansgeschiedenis van het zonnestelsel.

Een “zeer veelbelovend” resultaat, zegt sterrenkundige Lucas Ellerbroek daarom, die in het verleden onder meer de vondsten van de Europese Rosetta-missie analyseerde. Die bezocht een andere verre planetoïde, waarbij de sonde de chemische samenstelling ter plekke analyseerde. Omdat op aarde uitgebreidere analyses mogelijk zijn, besloten latere missies – waaronder Hayabusa 2 en de NASA-missie Osiris-Rex – die naar verwachting volgend jaar zijn pakketje aflevert, het materiaal naar hier te brengen.

In het artikel beschrijven de onderzoekers onder meer dat het monster, meer nog dan de CI-chondrieten, lijkt op de fotosfeer van de zon, de diepste laag van de atmosfeer van onze moederster. “Dat maakt de link met de zonnegeschiedenis meteen tastbaar”, zegt Ellerbroek.

Planetoïde Ryugu, gefotografeerd door de Japanse sonde Hayabusa 2, op een hoogte van zes kilometer. Beeld JAXA
Planetoïde Ryugu, gefotografeerd door de Japanse sonde Hayabusa 2, op een hoogte van zes kilometer.Beeld JAXA

Bouwstenen van leven

Hij verwacht de komende tijd nog meer spannende analyses van het monster. Zo maakten bij de Hayabusu-missie betrokken onderzoekers tijdens een wetenschappelijke conferentie in maart al beknopt melding van de vondst van aminozuren, een belangrijke bouwsteen van het leven. Het nieuwe artikel in Science geeft daarover echter geen details prijs.

Volgens Ellerbroek ligt het voor de hand dat de onderzoekers zulke vondsten straks ook uitgebreider zullen melden. “We weten dat de basisbouwstenen van het leven, ook aminozuren, waarschijnlijk al heel vroeg in de geschiedenis van het zonnestelsel bestonden”, zegt hij.

Missies zoals Hayabusa 2 kunnen daarom vooral helpen om de exacte tijdlijn van de chemische evolutie van het zonnestelsel te onthullen. Zo is het nog altijd een open vraag of alle basisbestanddelen voor het leven na de vorming onze planeet al hier aanwezig waren, of dat ze juist ontstonden op planetoïden zoals Ryugu. Die zouden de bouwstenen dan via inslagen naar hier hebben gebracht, zo opperde onder meer de beroemde astronoom Carl Sagan al eens in de jaren 90. “Dat zou een magische ontdekking zijn, als het leven inderdaad uit de ruimte komt”, zegt Ellerbroek. “Maar voor zulke conclusies is het voorlopig nog te vroeg.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234