Vrijdag 28/01/2022

In de rij om te sterven

Je zou denken dat ze op termijn zichzelf wel moeten uitroeien, maar terrorismedeskundigen voorspellen een verdere en versnelde groei van het fenomeen. Sinds eind 2000 zijn er onder Palestijnen meer kandidaten dan vacatures. En niet iedereen wordt 'geschikt' bevonden, meldt Ayfer Erkul.

'Ik vloog gisteren van New York naar Londen. Had ik een bikinibom gedragen, dan had niemand dat ontdekt. Zelfs niet op de luchthaven van New York. Op die plaats fouilleren ze niet, ook niet bij mannen." Aan het woord is Rohan Gunaratna, terrorisme-expert bij het gerenommeerde Centre for the Study of Terrorism and Political Violence (CSTPV) in Schotland. De bikinibom is het laatste snufje in zelfmoordterroristenland: een kleine bom die laag op de onderbuik wordt gehangen, zowel door mannelijke als vrouwelijke terroristen.

Gunaratna: "Als je je doelwit daarmee dicht genoeg benadert, kun je heel wat schade aanrichten."

Er zijn nog andere, even dodelijke zelfmoordkleinoden voor een aanslag op de markt. Behalve de zelfmoordbodysuit, waartoe ook de bikinibom gerekend wordt, is er de zelfmoordautobom, de zelfmoordmotorbom, de zelfmoordbootbom, de zelfmoordduikerspakbom en de zelfmoordluchtbom in de vorm van minihelikopters. "De plegers van zelfmoordaanslagen worden steeds inventiever."

Een zelfmoordaanslag is de meest effectieve vorm van terrorisme. Niet alleen zijn de kosten heel laag, bovendien kan de schade heel groot zijn als de aanslag goed werd uitgevoerd. En de kans op betrapping is klein. "Bovendien hoeft de pleger van de aanslag achteraf niet gered te worden", zegt Gunaratna.

De moeder van alle zelfmoordaanslagen werd gepleegd in Libanon, op 23 oktober 1982. Een lid van de Hezbollah reed met een vrachtwagen, geladen met ruim 2200 kilo explosieven, in op een Amerikaanse legerbasis in Beiroet. Daarbij kwamen 241 mariniers om het leven. Kort daarna volgde in dezelfde stad een gelijkaardige aanval, met 800 kilogram explosieven, op een Franse legerbasis. Andere guerrillagroepen zagen het succes en kopieerden het. Na de Hezbollah volgden onder meer de Egyptische Al Jihad en de Gamaa al-Islamiya, Hamas, de Islamitische Jihad, Al Aqsa en Osama bin Ladens Al-Qaeda. De bommen werden iets bescheidener: een rugzak is minder opvallend dan een vrachtwagen met duizend kilo explosieven. Of er is helemaal geen bom, zoals bij de Al-Qaeda-leden die de aanslagen op het WTC en het Pentagon pleegden met het vliegtuig dat ze kaapten.

De echte specialisten in zelfmoordaanslagen zitten tegenwoordig in het Aziatische Sri Lanka. De Bevrijdingstijgers van Tamil Eelam, kortweg de Tamil Tijgers, vechten sinds mei 1987 voor onafhankelijkheid van het Tamil Eelam, het Tamil-thuisland. Hun eerste zelfmoordoperatie was op 5 juli 1987, met een vrachtwagen vol explosieven op een kamp van regeringssoldaten in Nelliaddy. Ondertussen hebben ze al meer dan tweehonderd zelfmoordaanslagen gepleegd. Afgelopen week leek er vrede te komen, maar de Tamil-leider liet onmiddellijk weten de gewapende strijd niet op te zullen geven. "Het is de enige groepering die twee hooggeplaatste politici vermoordde: de voormalige premier van India, Radjiv Gandhi, en de president van Sri Lanka", zegt Rohan Gunaratna.

De organisatie is heel strak en uitgewerkt. Er zijn de ZeeTijgers, die aanslagen plegen op de Sri Lankaanse overheidsschepen. De Zwarte Tijgers vormen het zelfmoordcommandoteam. De Anti Luchtmacht Vleugel pleegt bombardementen op militaire vliegtuigen. Dertig procent van de Tamil Tijgers, waarvan het aantal geschat wordt op tienduizend, is vrouw.

Op zich is dat niet vreemd. Ook bij de Koerdische PKK pleegden vrouwen vaak zelfmoordaanslagen. Ze deden alsof ze zwanger waren en bonden een bom rond hun buik. Maar in Israël zijn de inlichtingendiensten en de politie sinds kort de kluts kwijt. Moeten ze voortaan echt iedere Palestijn gaan fouilleren? Vrouwen zijn een nieuw fenomeen bij Palestijnse zelfmoordcommando's. Was de modale kamikaze, na de eerste Palestijnse zelfmoordaanslag in april 1993, tussen de 17 en 30 jaar, mannelijk, ongehuwd en heel religieus, dan werd dat profiel de afgelopen maanden aan diggelen geslagen. Wat bijvoorbeeld met twintigjarige jonge vrouw Shinaz Manudi die zich op 27 januari opblies in Jeruzalem? Of de 21-jarige Dareen Abu Aisheh die eind februari hetzelfde deed? De studente in Engelse literatuur had eerst geprobeerd bij Hamas en Islamitische Jihad. Dat is niets voor vrouwen, werd ze afgewimpeld. Al-Aqsa, die nauw aanleunt bij Arafats Fatah en niet zo religieus is als de twee andere bewegingen, accepteerde haar tenslotte wel. Heel effectief werd Aishehs aanslag niet: twee gewonden en enkel zijzelf stierf. De 18-jarige Ayat Akhras deed op 29 maart hetzelfde. Ayat, een universiteitsstudente, was ook lid van de Al-Aqsa-brigades. Shinaz, Dareen noch Ayat waren mannelijk of erg religieus. Gisteren voegde een jonge Palestijnse militante van Al-Aqsa in Jeruzalem haar naam toe aan de lijst met de zelfmoordterroristen, bij een aanslag in Jeruzalem.

"Vrouwelijke kamikazes worden net als mannen gedreven door de idee van martelaarschap", zegt Gunaratna. "Maar ze beseffen ook dat ze in die tak van het terrorisme op gelijke voet kunnen staan met de mannen. Met zelfmoordaanslagen willen ze hun gelijkwaardigheid bewijzen."

En Daoud Abu Sway dan? Hij past al helemaal niet in het profiel. Hij was dan wel mannelijk, maar ook 46 jaar en vader van acht kinderen. Op 5 december 2001 stond hij vroeg op, bad, las in zijn koran en vertelde zijn vrouw dat hij even naar buiten ging. "Zorg goed voor de kinderen en het huis", zei hij tegen zijn vrouw. Die vroeg hem waarom hij zo sprak en of hij lang zou wegblijven. "Je weet nooit zeker of je terugkomt als je het huis verlaat", waren zijn laatste woorden aan haar, voordat hij zichzelf voor een hotel opblies in Jeruzalem.

Daoud Abu Sway past dan wel weer wel in het gewijzigde profiel van de Palestijnse zelfmoordaanslagpleger: man of vrouw, jong of oud, fanatiek religieus of minder gelovig, kortom iedereen. Die wijziging heeft te maken met de populariteit die zelfmoordaanslagen verwierven bij de Palestijnen. Vrijwilligers vinden is geen enkel probleem. "Vroeger hadden groeperingen als Hamas het veel moeilijker", zegt Magnus Ranstorp, terrorisme-expert Midden-Oosten bij het CSTPV. "Voor de tweede Palestijnse intifada in september 2000 begon, moesten de mannen van Hamas en Islamitische Jihad zelf op pad om rekruten te vinden. Ze zochten vooral in moskeeën, universiteiten en vluchtelingenkampen naar jongemannen tussen de zeventien en dertig jaar, ongehuwd en stressbestendig."

Maar sinds de herfst van 2000 bieden de Palestijnse zelfmoordkandidaten zich in drommen aan. Meer nog, als ze worden geweigerd door de ene organisatie, proberen ze hun geluk bij de andere. "Als een kandidatuur wordt weerhouden, volgt de echte selectie", verklaart Ranstorp. "Is de kandidaat wel religieus genoeg om zich op te offeren? Blijft hij kalm in gevaarlijke situaties? Een deel van de training is het trotseren van gevaar. Zo moet de kandidaat bijvoorbeeld een vrachtwagen vol wapens uit het Palestijnse grondgebied Israël binnensmokkelen. Wordt hij bij de eerste opgepakt, dan vliegt hij voor jaren de cel in. Bij een ontdekking door Israëlische troepen wacht hem waarschijnlijk de dood. Maar als hij die test doorstaat, heeft hij zijn zelfbeheersing bewezen.

"Dan worden hem de fijne kneepjes van het vak bijgebracht. Hoe de bom het best op het lichaam wordt aangebracht en welke knop hij moet gebruiken voor de explosie. De rug toekeren naar de slachtoffers als de bom in een rugzak zit, de armen omhooghouden om granaatscherven niet tegen te houden bij een riembom. Waar of wanneer hij zal moeten optreden, hoort hij pas op de bewuste dag."

En dan volgt het afscheid, in de vorm van een video. Kalasjnikov in de hand, zegt de toekomstige zelfmoordbom glimlachend vaarwel tegen zijn familie en verkondigt hij nog eens in de naam van Allah te handelen. Eigenlijk is hij dan al dood. Hij wordt de al-Shahid al-Hai, de levende martelaar, die nog slechts tijdelijk onder ons is. Hem is het paradijs beloofd, met maagden die eeuwig beschikbaar zijn.

Later zal de familie de video van hun zoon (of tegenwoordig dus ook dochter) keer op keer met trots bekijken. Wie een zoon heeft die shaheed of martelaar werd, pronkt daarmee. Het doodsbericht in de krant leest als een huwelijksaankondiging. Familie x verklaart het martelaarschap van zoon y. Ranstorp: "Het is van bijkomend belang, maar de families krijgen, behalve een mooie begrafenis voor de dode, ook geld voor het martelaarschap van hun zoon. Tussen de 1.500 en 4.000 dollar, wat ginder een fortuin is."

De Palestijnse zelfmoordenaars kennen elkaar niet. Ze trainen niet samen, maar krijgen ieder apart begeleiding van een lid van Hamas, Islamitische Jihad of Al-Aqsa. Een wereld van verschil met de Tamils, waar de Zwarte Tijgers een rigoureuze opleiding krijgen in heuse 'zelfmoordacademies'. Niet de godsdienst of de belofte van het paradijs worden door de Tamils gebruikt als indoctrinatiemiddel, maar de onderdrukking van het Tamil-volk door Sri Lanka. Een Zwarte Tijger sterft voor zijn volk en zijn land.

"Om Zwarte Tijger te worden, moet je eerst de gewone opleiding van de Tamil Tijger volgen: vier maanden lang les volgen in wapenbeheersing, oorlogsvoering, communicatie, explosieven en spionagetechnieken", zegt Rohan Gunaratna, die jarenlang onderzoek deed in Sri Lanka en verschillende 'mislukte' menselijke bommen sprak. "Na afloop krijgen ze hun cyanidepil, die rond hun nek wordt gehangen. Die moeten ze innemen als ze worden gearresteerd. Dan wordt gevraagd wie zin heeft om deel uit te maken van de zelfmoordcommando's. Vrijwilligers zijn er altijd meer dan genoeg. Die vertrekken dan naar naar het trainingskamp van de Zwarte Tijgers."

Ook de zelfmoordenaars van de Zwarte Tijgers kennen elkaars identiteit niet. In het kamp - waar ieder een eigen huisje krijgt - zullen ze voortaan gemaskerd door het leven gaan. "Als de wagen hen komt oppikken voor de dagelijkse training, mogen ze niet buitenkomen zonder masker. Ze zien elkaar nooit, praten tijdens de training ook niet met elkaar, om elkaar bij een mogelijke arrestatie niet te kunnen identificeren."

Naar de dag voor de aanval wordt uitgekeken. Dan hebben de toekomstige kamikazes hun laatste avondmaal met leider Velupillai Prabhakaran, wat neerkomt op de grootste eer die ze kunnen krijgen in van hun leven. "Pas de volgende dag, als ze op de plaats van de aanslag zijn, weten ze bij wie ze moeten gaan staan en de bom laten ontploffen."

Ook met explosieven gaan de Tamils veel gesofistikeerder te werk. Ze gebruiken vooral TNT of C-4 (Composition 4), dat een zeer krachtig militair explosief is. Voor 91 procent bestaat de stof uit de stof RDX of cyclonite, de rest is plastic om de mix hanteerbaar te maken.

Bij de Palestijnen gaat het er veel minder hightech en veel goedkoper toe. In hun bommen zit meestal nog TATP, triaceton-triperoxide. "Dat is wat er in de schoenen zat van Richard Reid", legt Magnus Ranstorp uit. Reid was de Britse 'shoebomber' die op 22 december 2001 werd overmeesterd aan boord van een toestel van American Airlines met explosieven in zijn schoenen.

TATP is snel gemixt. Je kunt het als het ware in je badkuip bereiden met de recepten die op het internet circuleren. Een TATP-bom kost enkele honderden dollars, maximum duizend dollar. De TATP-mix, die heel vluchtig is, is bovendien heel explosief, zodat tientallen Palestijnse bommenmakers van Hamas al stierven toen ze de bom vervaardigden. Er zijn maar enkele technici bij Hamas, Al-Aqsa of Islamitische Jihad die de kunst van het ineen knutselen van een TATP-bom onder de knie hebben. In een metalen omhulsel worden behalve de mix ook nog spijkers en bouten verwerkt, zodat tijdens de explosie ook nog eens stukjes metaal, spijkers en bouten rond worden gevuurd. De bom, die in een rugzak zit of als vest gedragen wordt, bedienen is veel eenvoudiger.

Ranstorf: "Je leert hoe je moet trekken aan twee switches. Een om de bom te laten ontploffen en de tweede als het de eerste keer mislukt. Voor de rest moet je zo goed als niets weten."

De Palestijnen hebben een voorkeur voor TATP, omdat voor explosieven als TNT of C-4 grondstoffen nodig zijn die moeilijk te vinden zijn. "Tenzij ze het binnensmokkelen, wat een hachelijke job is met al die controles, hebben de Palestijnen bijna niet de mogelijkheid om daaraan te geraken", meent Ranstorp.

Dan waren Al-Qaeda-leden veel beter geëquipeerd. Rohan Gunaratna diept een anekdote op uit zelfmoordterroristenhoek. "In januari 2000 wilde een Al-Qaeda-zelfmoordenaar per boot een aanslag uitvoeren op een Amerikaans oorlogsschip in de Golf van Aden. Aan boord hadden ze TNT, wat een vrij zware springstof is. Te zwaar, want de boot zonk en de aanslag ging niet door. In oktober van datzelfde jaar volgde dan de aanslag op het Amerikaanse oorlogsschip USS Cole, in de haven van Aden, in Jemen. Maar nu had Al-Qaeda wel zijn les geleerd: in plaats van TNT was er nu de veel lichtere springstof C-4 aan boord. Het bootje van de terroristen ontplofte, blies een groot gat in de USS Cole en doodde zeventien mensen."

Toch lijkt het erop dat ook de Palestijnse zelfmoordcommando's steeds verfijnder te werk gaan. Bij de zelfmoordactie van afgelopen woensdag op een bus in Haifa werd ook C-4 gebruikt. De bus werd verwoest, acht passagiers en de terrorist kwamen om het leven. Waar de grondstof vandaan komt, is nog niet duidelijk.

Het zal steeds erger worden, vreest Gunaratna. "De afgelopen vijf jaar is het aantal groepen dat zelfmoordaanslagen pleegt dramatisch gestegen. Ik denk dat er nu een stuk of vijftien zijn, terwijl ik er toen nog negen of tien telde. En zelfmoordterrorisme wordt steeds populairder en effectiever. Terroristische groeperingen kijken en leren van elkaar."

Voor de tweede Palestijnse intifada begon, moesten Hamas en Jihad zelf op pad om rekruten te vinden. Sinds september 2000 bieden de Palestijnse zelfmoordkandidaten zich echter in drommen aan. Meer nog, als ze worden geweigerd door de ene organisatie, proberen ze hun geluk bij de andere'De afgelopen vijf jaar is het aantal groepen dat zelfmoordaanslagen pleegt dramatisch gestegen. Ik denk dat er nu een stuk of vijftien zijn, terwijl ik er een paar jaar geleden nog negen of tien telde. En zelfmoordterrorisme wordt steeds populairder en effectiever'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234