Maandag 23/11/2020

'In de plaats van Saddam kwamen vele Saddammekes'

Ooit zaten ze samen op de Academie voor Schone Kunsten in Bagdad, nu treffen ze elkaar als ballingen in Antwerpen. Over die ervaringen maakten vier jonge Irakezen de beeldende voorstelling Vvredestad.

DOOR WOUTER HILLAERT

Anterpen l 'De helft van de Iraakse kunstenaars is naar het buitenland gevlucht. Als de rampzalige toestand voorbij is, keren we terug om onze nieuwe inzichten over te brengen', aldus Mokhollad Rasem.

In een aftandse zaal houden de vier twintigers hun laatste repetities voor zondag de vuurdoop volgt in kunstencentrum Monty. De concentratie is te snijden, de stilte frappant. Onder het goedkeurende oog van regisseur Hazim Kamaledin scheuren de spelers zich los uit de eenmanstentjes waarin ze zijn opgekomen en priemen hun blik in de onze. Er spreekt overtuiging uit, op het randje van woede. Hun trage butohbewegingen barsten plots uit in beelden van dood en vernieling. Azal Yehyia krabt zich over zijn hele lijf, Mokhollad Rasem spuwt met zijn kaken als een strak bombardement.

Achteraf wil Rasem weinig woorden vuilmaken aan deze interpretatie van het toneelstuk De danser van Salah Hassan. "De drie personages (de vierde Irakees, scenograaf Ali Kadhum, blijft aan de kant, WH) bevinden zich in een vaag niemandsland. Waar zijn ze? Waarom worden ze gefolterd? Je ziet vele opstapelingen van de onderdrukking waarin ze altijd geleefd hebben. Er zit zoveel ellende onder dat er een bepaalde nonchalance over hen is gekomen. Dat is de enige manier om ermee om te gaan. Is het een komedie? Een anarchie? Een tragedie? Vul zelf maar in."

Rasem studeerde met de anderen in 2003 af, ensceneerde Caligula van Albert Camus en won met Professor Suri de prijs voor beste voorstelling op het Internationale Experimentele Festival van Caïro. Maar hoe beter zijn jonge carrière liep, des te slechter werd de toestand in Bagdad.

Rasem en de anderen besloten te vluchten. Een van hen liep weg uit een workshop in Berlijn, een ander betaalde tachtig keer het maandloon van een Iraaks bediende om tot in België gesmokkeld te worden. Sinds een jaar verblijven ze in Antwerpen. "Je vlucht weg uit het ene labyrint en komt terecht in het andere: papieren, opvangcentra", aldus Bassem Altayeb, choreograaf van opleiding. "Maar je blijft dansen dansen dansen. Als je doodvalt, zal dat op de planken zijn."

Precies daarover gaat De danser. Het titelpersonage volgt een moderne dansopleiding in het buitenland, maar komt in conflict met de traditionele ideeën in zijn land, wordt gearresteerd en gefolterd. Nog meer kapot gaat hij als een nieuw bewind juist hetzelfde blijkt als het oude. "Ik spuw op 'de nieuwe democratie' in Irak", zegt Azal Yehyia Idries. "In de plaats van één Saddam heeft nu elke splintergroep zijn Saddammeke. De oude 'vredestad' Bagdad is een wrede stad geworden."

Ook het theater lijdt zwaar onder de chaos in de hoofdstad, vertellen de vier. "In het Nationale Theater wordt uitzonderlijk nog wel eens gespeeld, maar vooral voor de elite. Als er al eens een gewone toeschouwer komt kijken, is hij binnengesukkeld op de vlucht voor een bomaanslag", grapt Altayeb.

Zijn gezicht trekt meteen weer strak als hij begint over zijn schuldgevoel. "Elk telefoontje naar huis begin ik met excuses: 'Sorry dat ik jullie in de steek liet.' Maar zij antwoorden: 'Het is goed dat je weg bent, dan kun jij onze dromen verwezenlijken.'" Zijn vrienden zullen Vvredestad echter nooit te zien krijgen. "In Bagdad zouden we voor zo'n voorstelling zo gedood worden. Alleen al de manier waarop ik 'onze soldaten die nooit sterven' banaliseer, is totaal taboe", zegt Rasem.

Vvredestad, zondag 17 december om 20.30 uur, Monty, Montignystraat 3, Antwerpen, www.monty.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234