Donderdag 26/11/2020

RecensieBoeken

In de nieuwe roman van Sigrid Nunez sukkelen we naar ons graf

Beeld Christian Hennuy

In Wat scheelt eraan van Sigrid Nunez overrompelt een terminaal zieke vrouw haar vriendin met een hartverscheurend verzoek. Droefenis is van de partij in deze wijze roman, maar er valt ook heel wat af te lachen.

Wat scheelt eraan (What Are You Going Through) is de opvolger van De vriend, die in 2018 de National Book Award in de VS won. Die roman had een grote hond op de cover, deze een kleine kat. Wat scheelt eraan van Sigrid Nunez is een korte roman, die zich in het heden afspeelt. De hoofdvraag luidt: als een terminaal zieke vriendin je vraagt bij haar te zijn als ze de pillen inneemt die een einde aan haar leven zouden maken, zou je dan ja of nee zeggen? Beide antwoorden houden morele gevaren in.

De terminaal zieke vriendin in de roman doet denken aan Susan Sontag, die Nunez kende en over wie ze schreef in haar boek Sempre Susan. Het personage in haar roman is een intimiderende schrijfster, die in New York City leeft. Voor de chemotherapie had ze een mooie bos haar. De naamloze vriendin is ook net zoals Sontag een criticus van de ‘cultuur van de ziekte’. Over de opvatting dat kanker een kans op spirituele groei biedt, zegt ze: “Je wilt toch niet doodgaan terwijl je deze prietpraat hoort?”

Op sommige dagen maakt de vriendin zich zorgen dat haar dood pijnlijk zal zijn, op andere dagen vreest ze dat het hooguit vervelend wordt. Ze verwondert zich over de grillen van het bestaan. Ze wil een leuk huis vinden om in te sterven.

De roman bevat droefenis. Hij is ook best grappig. We stuntelen ons een weg naar de dood, net zoals we ons overal naartoe stuntelen. Is het lomp om langer dan de bedoeling is te blijven rondhangen? Een toekijker beschrijft de twee vriendinnen als personages in een sitcom, ‘Lucy and Ethel Do Euthanasia’.

De eveneens naamloze verteller is een schrijver van middelbare leeftijd die er op een eigentijdse manier niet in slaagt werk gedaan te krijgen. We komen weinig over haar te weten. Ze is, zoals de onthechte vertellers van Rachel Cusk, gericht op de verhalen van anderen, mensen die ze tegenkomt in de fitness, in haar appartementsblok of elders.

Veel van de verhalen die ze hoort en overpeinst gaan over ouder worden, vooral bij vrouwen. Een vrouw die ooit voor mooi doorging, zegt: “Je begint bepaalde dingen op te merken. Hoofden draaien zich niet meer om als je voorbijkomt, mensen die je ontmoet herinneren je gezicht niet meer. En dat wordt je nieuwe leven, je vreemde nieuwe leven: een doodgewone, onaantrekkelijke persoon met een alledaags, onmemorabel gezicht.”

Kampvuur op de Noordpool

De roman heeft het ook over kinderen. Wat als je er één hebt dat je gewoon niet aardig vindt? We lezen over het Sontag-achtige personage en haar dochter: “Genoeg twistappels tussen ons, grapte mijn vriendin, om er een mand mee te vullen.”

Net zoals De vriend raakt de roman omzichtig de #MeToo-beweging aan. Erop wijzend dat Einstein niet vies was van wat racistische stereotypering in zijn privéschrijfsels, merkt het Sontag-achtige personage op: “Tot zover de relativiteitstheorie.”

Fox News komt ter sprake. De oude buurvrouw van de verteller zegt tegen haar: “Was het echt denkbaar dat de Amerikanen voor de hoogste functie in het land, voor de machtigste positie op aarde, iemand zouden verkiezen die zo manifest ongeschikt en zo onbeschaamd immoreel en corrupt is, iemand die liegt elke keer als hij zijn mond opentrekt en zo onwaarschijnlijk incompetent is?”

De persoon die de vrouw in gedachten heeft, is Hillary Clinton. Haar zoon is bang dat Fox een chip in haar hersenen heeft ingeplant.

Een ander personage is een intellectueel die het land rondreist om lezingen te geven over humanitaire onderwerpen en over de opwarming van de aarde, waaraan volgens hem niets meer te doen valt. We hebben onze kansen verkwanseld.

Bijna dood zijn lijkt in de roman op voor een kampvuur op de Noordpool zitten: je gezicht gloeit, dankzij je vrienden, maar je voelt je rug niet.

“De echte reden waarom ik bereid was mijn vriendin te helpen was dat ik wist dat ik in haar plaats gehoopt had precies hetzelfde te kunnen doen wat zij nu wilde doen”, zegt de verteller. “Ik zou niet kunnen ontsnappen aan het gevoel dat dit een soort repetitie was, dat mijn vriendin me de weg toonde.”

Niet alles werkt in Wat scheelt eraan. Hier en daar zwalpt de roman. Er zijn uitweidingen over een mysterieroman die de verteller aan het lezen is die zoals de stofzuiger in ‘Yellow Submarine’ zichzelf opzuigen en verdwijnen.

Maar over deze wijze roman kun je zeggen wat de verteller zegt over Make Way for Tomorrow, de film uit de tijd van de Grote Depressie die ze samen met haar vriendin bekeek: ‘Hoe triestig het ook is, een mooi verteld verhaal beurt je op.’

Sigrid Nunez, 'Wat scheelt eraan', Atlas Contact, 224 p., 22,99 euro.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234