Donderdag 20/02/2020

Column

In de mistige wouden aan de rand van Hilversum

Bert Wagendorp is columnist van de Volkskrant en om de twee weken bijzonder correspondent voor De Morgen vanuit Amsterdam. Van daar bericht hij over zijn land en dat van ons.

Een nieuwe tijd kondigt zich aan in het 'Mediapark', de heilige ommuurde stad van de Nederlandse televisie, in de mistige wouden aan de rand van Hilversum. Lang leek het een onneembare veste, waar elders lang vergeten stamverbanden nog vrolijk voortleefden - maar de vesting wankelt.

Mogelijk kijkt u wel eens naar de Nederlandse publieke omroep, bijvoorbeeld omdat u Nederlandse wielerverslaggevers veel beter vindt dan Vlaamse, omdat u net zo snel wilt leren praten als Matthijs van Nieuwkerk, of omdat u per ongeluk op de verkeerde knop van de afstandsbediening hebt gedrukt.

Ons publieke bestel geldt als hét voorbeeld van een typisch Nederlands fenomeen dat niet aan buitenlanders is uit te leggen. Het is te ingewikkeld. Het ís ook ingewikkeld, maar er is een andere reden dat wij er liever niet over beginnen. Wij schamen ons kapot, en zeggen maar snel dat het te complex is om uit te leggen.

Wij hebben een omroepbestel dat zo archaïsch is, dat ze zich er zelfs diep in de Karpaten, waar de meeste communicatie nog plaatsvindt met trommels en rooksignalen, onder het uitstoten van rauwe keelklanken de knieën slaan van het lachen.

Heel lang geleden, toen de radio werd uitgevonden, had je in Nederland 'zuilen'. Dit waren rond religie en levensbeschouwing georganiseerde maatschappelijke verbanden. Ze hielden tot in de jaren zestig van de vorige eeuw ferm stand. Omdat mijn ouders protestants waren, lazen wij thuis de krant Trouw, stemden ze op de protestantse CHU, was mijn vader lid van de protestantse vakbond CNV, waren wij geabonneerd op het protestants-christelijke weekblad De Spiegel en viel bij ons elke week de radio- en tv-gids van de omroepvereniging NCRV in de bus. Lekker gemakkelijk. Je hoefde niet de hele dag over allerlei keuzes na te denken.

Toen de radio was uitgevonden werd die verdeeld onder de zuilen. Die kregen vanaf het begin van de jaren vijftig ook de beschikking over de tv. Ons publieke bestel is (met een deel van de politieke partijen) zo'n beetje het laatste relict uit de tijd van de verzuiling. Je kunt het zo overbrengen naar het Openluchtmuseum, dan trekt het miljoenen buitenlandse toeristen. Zoiets hebben ze nergens anders. Wel even de hand bij de neus, want het riekt naar spruitjes.

Protestanten, vrijzinnige protestanten, katholieken, liberalen, socialisten: ze hadden hun eigen zuil of sub-zuil, en dus hun eigen omroep: NCRV, VPRO, KRO, AVRO, VARA - die van Matthijs van Nieuwkerk. De omroepen hadden sterke banden met ideologisch verwante politieke partijen - de enige reden dat het systeem zo lang kon overleven.

Toen de verzuiling terrein begon te verliezen, in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, gingen ze in Hilversum gewoon door met omroepen oprichten. Dat kon door middel van het werven van leden: kreeg je vijftigduizend mensen zo ver een tientje naar je over te maken, dan was je 'aspirant-omroep' en kreeg je zendtijd en geld.

Ons huidige omroepbestel in een notendop: NCRV, VPRO, KRO, AVRO, VARA, TROS, EO, BNN, MAX; aangevuld met BOS, HUMAN, IKON, JO, OHM, RKK, ZvK. Plus NOS en NTR. De laatste is een fusie van NPS, Teleac en RVU - dus dat scheelde alweer een paar afkortingen. Recent kwamen WNL en PowNed erbij (twee handige trucjes van dagblad De Telegraaf). Hierboven staat de koepel Publieke Omroep (PO).

In Hilversum spraken ze lang van een 'prachtig bestel' waar 'andere landen jaloers op waren'. Wat ze destijds in de Sovjet-Unie het volk ook probeerden wijs te maken, zeg maar. De roep om een BBC-achtige omroep - VRT-achtig zou ook kunnen - klinkt bij ons al jaren. Tegen dovemansoren, zo leek het.

Maar nu moeten de omroepen van de overheid zwaar bezuinigen. En ze moeten fuseren. Tot er van de 21 nog maar acht over zijn. Dat is nu gebeurd. Althans, daar lijkt het op. Nog maar drie fusierondes te gaan.

De EO blijft zelfstandig, als herinnering aan het Nederland van dominees en mariakaakjes. Het eind van de jaren vijftig nadert aan de einder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234