Donderdag 08/12/2022

misbruik in de kerk

In de luwte blijft de pastoor zijn gang gaan

null Beeld PHOTO_NEWS
Beeld PHOTO_NEWS

Meer dan een jaar treuzelen om een priester te schorsen naar wie een onderzoek loopt wegens aanranding en verkrachting. Of een veroordeelde pedopriester doodleuk een nieuwe parochie toewijzen. Het bisdom Brugge stapelt de blunders op. 'Sinds Vangheluwe is hier nauwelijks iets veranderd.'

SARA VANDEKERCKHOVE

Door twee nieuwe pedofiliezaken is het bisdom Brugge opnieuw in het oog van de storm terechtgekomen. Eerst was er de commotie rond pastoor Tom F. (40), die in 2008 werd veroordeeld voor de seksuele aanranding van een 17-jarige. Twee weken geleden raakte bekend dat de man vanaf 1 november benoemd zou worden tot pastoor in de federatie Middelkerke. Het was pas toen het ongenoegen bij het grote publiek ongekende hoogtes bereikte, dat het bisdom zijn fout inzag en excuses aanbood. De pastoor zelf had op dat moment al afstand gedaan van de benoeming.

Een tweede zaak kwam gisteren bovendrijven, nadat bekend raakte dat de Brugse bisschop Jozef De Kesel een andere priester preventief heeft geschorst. Het gaat om priester Jeroen C. uit Hooglede, tegen wie in mei 2013 een klacht werd ingediend.

Een slachtoffer van Jeroen C. stapte naar het Opvangpunt voor slachtoffers van seksueel misbruik, dat de klacht meteen doorspeelde aan het bisdom Brugge. Het zou gaan om de aanranding van een minderjarige jongen. Het bisdom besliste meteen het gerecht in te schakelen. Daarna bleef het stil. Jeroen C. kreeg het verbod om nog met jongeren op te trekken, verder kon hij anderhalf jaar lang ongestoord blijven werken.

De hele heisa met Tom F. deed bisschop De Kesel uiteindelijk besluiten om toch preventieve maatregelen te nemen tegen Jeroen C. Maar over de reden waarom dat allemaal zo lang moest duren, lopen de verklaringen van het parket en het bisdom ver uiteen.

Volgens het parket van Kortrijk is er inmiddels sprake van een onderzoek naar geweld en verkrachting van een tienerjongen in Menen. De feiten zouden dateren van 2002. "Daar wisten wij helemaal niets van", zegt Tine Van Belle, coördinatrice van het Opvangpunt. "Het parket had ons nadrukkelijk gevraagd om hun onderzoek niet te 'doorkruisen'. Wij hebben twee keer gevraagd hoe het stond met het onderzoek, maar kregen geen antwoord. Hadden wij alle feiten gekend, dan zouden we wél een schorsing hebben geadviseerd."

Het parket van Kortrijk ontkent het bisdom te hebben gevraagd om niets te ondernemen. "Elke instelling kan zelf beslissen welke maatregelen ze neemt. Daar hebben wij niets aan te zeggen", klinkt het.

Hoe dan ook stellen een heleboel mensen zich de vraag waarom het bisdom zo laks reageert. Zeker op de plek waar ooit de beruchte pedobisschop Roger Vangheluwe de plak zwaaide, moeten ze toch beseffen dat dit soort zaken ongemeen gevoelig ligt.

Het is vooral vreemd omdat Jozef De Kesel - sinds 2010 bisschop van Brugge - net de naam heeft dit soort dossiers niet uit de weg gegaan. Sinds hij de ondankbare taak kreeg om het puin van Vangheluwe te ruimen, probeerde hij wel degelijk om de rotte appels eruit te halen.

"Hij is een van de weinigen die het misbruik in de kerk grondig aanpakt", zegt theoloog Hans Geybels (KU Leuven). "Hij heeft alle slachtoffers ontmoet. Sommigen zelfs meerdere keren. Hij heeft dit goed willen aanpakken. Is hij té vergevingsgezind? Misschien wel. Maar daar heb ik alle begrip voor. Die eerste zaak bijvoorbeeld (Tom F., SV): dat gaat om een priester die zich één keer niet heeft kunnen beheersen met een 17-jarige. Het was eerder een homoseksueel contact. Dat is een groot verschil met een priester die 10- tot 12-jarigen misbruikt. Die man heeft voor zijn fouten geboet. Om nu meteen alle kranen van vergeving dicht te draaien, lijkt me toch ook wel straf."

Vergeven dus, tot zeven maal zeventig maal. "Dat is inderdaad een van onze pijlers", zegt kerkjurist Kurt Martens. "Maar bij vergeving is het cruciaal dat er om vergiffenis gevraagd wordt. En dat die oprecht is. In het vonnis van pastoor Tom F. staat letterlijk: 'Een totaal gebrek aan schuldgevoel.'"

Een preventieve schorsing, dat was volgens Martens zowel bij Jeroen C. als bij Tom F. de enige juiste beslissing geweest. "Ik begrijp echt niet dat ze in een bisdom, waar nota bene de bisschop zelf moest aftreden wegens seksueel misbruik, die gevoeligheden niet hebben. De enige reden waarom de bisschop die tweede priester nu toch geschorst heeft, is omdat de media die zaak op het spoor zijn gekomen. Achttien maanden na de klacht! Dan beweren dat je 'kordaat hebt opgetreden', is gewoon lachen in het gezicht van de betrokkenen."

Jozef De Kesel, bisschop van Brugge. Beeld BELGA
Jozef De Kesel, bisschop van Brugge.Beeld BELGA

Minimaliseren

Ook de discussie over de 'ernst van de feiten' stuit Martens tegen de borst. "Zijn er nu ook al gradaties van misbruik? Het gaat over de bescherming van jongeren. Ik denk dat je in dezen geen enkel risico mag nemen. Vangheluwe heeft naar eigen zeggen ontslag moeten nemen omwille van een 'relatietje'. We moeten ophouden met dit soort zaken te minimaliseren."

Een visie die overigens ook in sommige kerkelijke kringen gedeeld wordt. Al wil niemand zich daar on the record uitspreken over de zaak. "Onvoorstelbaar is het, dat ze zulke mensen in dienst houden", zegt een insider. "Wie dit ziet, kan alleen maar besluiten dat hier sinds Vangheluwe niks is veranderd."

Wie goed naar de werking van het bisdom Brugge kijkt, moet inderdaad vaststellen dat het team van Vangheluwe nog grotendeels overeind staat. De vier vicarissen die de bisschop omringen zijn exact dezelfde die vroeger Vangheluwe met raad en daad bijstonden. Verschillende bronnen bevestigen dat het vooral die hooggeplaatste adviseurs zijn die de stinkende potjes gedekt willen houden.

Koen Vanhoutte bijvoorbeeld, vicaris-generaal en verantwoordelijk voor de parochiale werking. Hij legt aan de bisschop voor welke priesters het best welke parochies bemannen. In het verleden werd hij wel eens genoemd als de opvolger van Vangheluwe, maar toen het schandaal rond die laatste losbarstte, koos de kerkelijke leiding voor een bisschop die van buiten de provincie West-Vlaanderen kwam.

"Een autoritair man, van de oude stempel", omschrijven ingewijden Vanhoutte. "Iemand die niet begrijpt wat de psychologische impact van misbruik bij slachtoffers is." Een andere bron bevestigt: "Hij beseft niet altijd dat de kerk zich zulke fouten niet meer kan permitteren."

Een reactie van Vanhoutte: "Bij de pastoor van Middelkerke hebben we geoordeeld dat aan alle voorwaarden was voldaan. Dus hebben we besloten hem een kans te geven. Hetzelfde bij de priester uit Hooglede. Over de hele heisa wil ik geen commentaar leveren." In 2005 was Vanhoutte moderator van de priesterraad onder het voorzitterschap van Vangheluwe. Tom F. en Jeroen C. zetelden in die raad.

"Als bisschop heb je medewerkers nodig die geen blad voor de mond nemen", zegt kerkjurist Martens. "Je hebt vicarissen nodig die adviseren om meteen te schorsen. Achttien maanden alles op zijn beloop laten en dan in actie schieten omdat de media onraad ruiken: dat is slecht beleid. Al gaat De Kesel hier uiteraard niet vrijuit. Hij draagt de eindverantwoordelijkheid. Een bisschop moet ervoor zorgen dat hij zijn medewerkers goed kiest. Als hij inderdaad de goeie reflexen heeft, dan is het aan hem om die dossiers zelf op te vragen en op basis daarvan keuzes te maken."

Een bisschop is inderdaad niet verplicht om de medewerkers van zijn voorganger in dienst te houden. "Johan Bonny bijvoorbeeld heeft in Antwerpen de voorbije jaren een eigen team uitgebouwd", zegt een kerkelijke bron. "Niet vanaf de eerste dag dat hij bisschop was, maar wel geleidelijk aan. In Brugge is de voorbije vier jaar alles bij het oude gebleven."

Wellicht heeft dat ook te maken met het feit dat De Kesel geen West-Vlaamse roots heeft. De Oost-Vlaming moest vooral zo snel mogelijk Vangheluwe doen vergeten. Een anonieme bron: "Het verklaart waarom hij steunt op mensen die het bisdom vanbinnen en vanbuiten kennen." Een bisdom dat inmiddels vooral bekendstaat als een waar seksueel misbruik vaak voorkomt. 'Weeral Brugge', klonk het bijna laconiek toen de twee nieuwe pedofiliezaken het nieuws haalden.

Alsof misbruik in de kerk vooral een West-Vlaamse aangelegenheid is. Van de dossiers die de Commissie-Adriaenssens - voor de behandeling van klachten van seksueel misbruik in een pastorale relatie - behandelde, ging de helft over West-Vlaamse priesters. Van de klachten die de Werkgroep mensenrechten in de kerk de voorbije jaren binnenkreeg, kwamen er 105 uit West-Vlaanderen, 39 uit Antwerpen, 69 uit Hasselt, 95 uit Mechelen-Brussel en 84 uit Gent.

Koen Vanhoutte, vicaris-generaal en verantwoordelijk voor de parochiale werking. Beeld creative commons - carolus
Koen Vanhoutte, vicaris-generaal en verantwoordelijk voor de parochiale werking.Beeld creative commons - carolus

Stilzwijgen

Een sluitende verklaring is daar niet voor. Wellicht heeft het veel te maken met het feit dat in West-Vlaanderen de katholieke kerk veel langer meer macht heeft gehad. Na de Tweede Wereldoorlog leverde de kustprovincie opvallend veel priesters. Het Grootseminarie in Brugge was het succesvolste van het land.

Martens: "Of er nu echt zoveel meer gevallen zijn in West-Vlaanderen, is moeilijk te zeggen. Met statistieken kun je alles bewijzen. Bovendien gaat het hier alleen om zaken die aan het licht zijn gekomen." Veel belangrijker volgens Martens is dat de kerk eindelijk eens haar verantwoordelijkheid neemt over seksueel misbruik. Dat zowat alle andere bisschoppen in ons land zich gisteren in stilzwijgen hulden, is daarbij veelbetekenend. "Ze zijn er als de kippen bij om paus Franciscus te citeren, maar als het erop aankomt zijn handelen te volgen, dan blijft een reactie uit. De kloof tussen theorie en daad is nog zeer diep."

undefined

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234