Woensdag 04/08/2021

In de leer bij Zulu, koning van de Afrika !Afrikaanse dans

"Dansen is leven"

Elke avond, tijdens de pauze van Afrika! Afrika! hoor je vrouwen van 'Ik heb ook ooit Afrikaanse dans gedaan' tot 'Zou dat misschien iets voor mij zijn?' Choreograaf Zulu wijdde DMM al demonstrerend in. 'Ritme! Ritme! Stampen! Stampen! Sneller! Sneller! Alles wat je dacht te weten over dans, moet je nu volledig loslaten.'

Door An Bogaerts / Foto's Yann Bertrand

De Senegalese meisjes staan al fluitend hun eigen kostuums te strijken, de breakdancers zitten met hun laptop op de decorstukken te 'chillen' en Yoga Yoga, de 'spinnenman' die zijn buik zodanig kan intrekken dat er een colaflesje in past, neemt backstage nog wat foto's voor zijn persoonlijk plakboek. Het is een uur voor de show losbarst, een halfuur voor het publiek de zaal betreedt. Niemand is geschminkt, geen mens is al verkleed. Wie nog een verschil zocht tussen Afrika! Afrika! en Cirque du Soleil, heeft het hier gevonden. Stress en orde zijn deze Afrikanen volledig vreemd. Op de grond liggen hoeden en kostuums, de andere attributen moeten zelfs nog worden uitgepakt. Dat allemaal tot grote ergernis van de Duitse organisatie, die schema's ophangt, zenuwachtig door walkie-talkies roept en schietgebedjes prevelt dat ook deze keer alles weer in de plooi mag vallen.

Op het podium staat Zulu, choreograaf bij Afrika! Afrika! Omdat er vandaag een paar nieuwe mensen achter de djembés staan, moet hij toch minstens één dans met hen even oefenen. "Wat Afrikaanse dans zo uniek maakt, is dat het de enige dansvorm is waarbij de muziek de dans volgt en niet andersom", legt Zulu uit. "Onze muzikanten zijn tijdens de show ontzettend geconcentreerd. In één van de Senegalese dansnummers zit een solo-optreden van één van de danseressen. Het mag misschien lijken alsof iedereen zomaar zijn eigen ding doet, maar dat is het enige improvisatiemoment van de hele show. De rest is tot in de kleinste details vastgelegd. De drummers moeten op dat ene improvisatiemoment de bewegingen van de danseres accentueren, zonder dat ze op voorhand weten wat zij gaat doen."

Dialecten

De 32-jarige Zulu gaat buiten de dansmiddens door het leven als Alfred Phakathi. Zulu volgde in zijn thuisland Zuid-Afrika zowat alle dansopleidingen die er te volgen zijn. Van klassiek ballet over jazzdans tot hedendaagse dans en Afrikaans. "Elk Afrikaans land heeft een eigen specifieke dansstijl", legt Zulu uit. "Tot ik bij deze groep terechtkwam, kende ik alleen maar de Zuid-Afrikaanse dansen. En dat zijn er behoorlijk wat, want elk van de negen stammen in Zuid-Afrika heeft dan nog eigen pasjes en bewegingen. Dansen zijn als dialecten bij ons, ze vertellen wie je zijn." En dat mag je vrij letterlijk nemen, zo blijkt. "De Zulu's zijn arrogante dansers, ze kijken heel nors en zelfverzekerd en hebben een felle, trotse manier van dansen, met veel stampen en lawaai maken", aldus Zulu, vanzelfsprekend zelf ook een 'Zulu-danser'. "De Senegalese dansen zijn dan weer hyperenergetisch, ze symboliseren het gevoel van gelukzaligheid terwijl er bij de dansen van Ivorianen heel veel heen en weer geschuifeld wordt, een manier om de voorouders in alle rust te eren." Ondertussen zet Zulu zijn woorden kracht bij door consequent enkele pasjes te demonstreren. "Vroeger zou dat not done geweest zijn, om dansen van een andere stam uit te voeren. Gelukkig trekt mijn generatie zich daar niet veel van aan. Iedereen leert mekaar hier zijn of haar eigen stijl aan."

Warm zand

De nieuwe djembéspeler wordt in een sneltempo klaargestoomd. Terwijl de minuten wegtikken, laat Zulu hem opnieuw en opnieuw en opnieuw de intro van de Senegalese dans oefenen. "De Senegalese dans is de moeilijkste", legt Zulu uit. "We tellen dan niet 1-2-3-4 zoals in de meeste ritmes, maar er zit nog een snelle vijfde tel achteraan. Dat maakt het zowel voor dansers als muzikanten absoluut een uitdaging." Wanneer ik Zulu vertel over het grote succes van Afrikaanse danslessen bij onze westerse huismoeders, moet hij enigszins vereerd lachen. "Dat ze maar niet beginnen met Senegalees dan", zegt hij. "En Ivoriaans heeft dan weer te snelle voetbewegingen. Ik zou met Zuid-Afrikaans beginnen. Dat is de makkelijkste dans, denk ik. Dat is vooral slaan op de benen. Dat kan iedereen (lacht)." Toch zit er meer achter die bewegingen dan op het eerste gezicht lijkt. Het slaan op de benen bijvoorbeeld, voor het publiek een grappige en rare bezigheid, voor de Zuid-Afrikanen eerder een pijnlijke herinnering. "Dat slaan, dat komt uit Johannesburg, waar het voor de slaven in de goudmijnen belangrijk was om met mekaar te communiceren zonder dat de grote bazen het konden verstaan. Ze hebben daar een taal ontwikkeld door op hun benen te kletsen. Op den duur begonnen ze dan wedstrijdjes tegen mekaar te houden. Wie kan er het snelst een boodschap slaan? Dat is wat je hier op het podium ziet."

Andere moves hebben een puur praktische verklaring. Zulu, op zich al geen groot man, hurkt en maakt zich zo klein mogelijk. "De Gabonese dansen zijn erg naar de aarde gericht. Er wordt veel over het podium gerold en voorover gebukt. In Gabon zijn er heel wat oerwouden, hè", aldus Zulu, nog steeds in een bolletje gedraaid. "Als men daar danst, moet dat onder het bladerdek gebeuren." Dezelfde logische verklaring bestaat er voor het Ivoriaanse heen-en-weergehuppel. "Het zand in Ivoorkust is geweldig warm. Als je daar niet huppelt, staan je voeten in no time vol blaren." Zulu krijgt me zover met hem mee te huppelen. Toegegeven, moeilijk is het niet. Vermoeiend des te meer na enkele minuten. "Beweeg je armen", roept Zulu, "en vergeet vooral niet te lachen." De choreograaf is er heilig van overtuigd dat echt iedereen kan leren om op de Afrikaanse manier te dansen. Maar dan moet je alles wat je tot nu toe dacht te kennen van dans kunnen loslaten, drukt Zulu me op het hart. "In de westerse wereld draait alles om de benen. Ballroomdansen, ballet, zelfs jumpen en techno. Het bovenlichaam blijft altijd vrij statisch", zegt hij. "Bij Afrikaanse dans moet je die knop omdraaien. Elk onderdeel van het lichaam is evenveel betrokken bij de dans. Het bovenlichaam wisselt af tussen samentrekken en loslaten. Ook het gezicht danst mee, de uitdrukking verandert bij elke nieuwe danspas. Vandaar dat we geen maskers dragen terwijl we dansen."

Ritmegevoel

"Wie Afrikaans wil dansen moet ook leren rekening houden met de grond. De meeste bewegingen zijn naar de aarde gericht, terwijl westerlingen net wég van de grond dansen, naar de hemel gericht. Maar hoe meer je jezelf verheft, hoe verder je verwijderd raakt van je eigen zwaartepunt. Een goed, solide contact met de basis is een must voor wie wil dansen", zegt Zulu terwijl hij nu door een Duits stagemanager naar de make-up geleid wordt. Nog twintig minuten te gaan en Zulu opent de show. Maar zelfs in de schminkzetel blijft hij over zijn passie vertellen. "Dansen is voor ons een lichamelijke behoefte. Het is niet iets wat we op vrijdagavond snel even doen als we te veel gedronken hebben. Dansen is leven."

De zwarte schminkster staat intussen mee te neuriën op 'Pata Pata' en schudt haar welgevormde achterwerk van links naar rechts. Perfect op de muziek. Wat is dat toch met dat zwarte gevoel voor ritme? "Dat zit er al in als baby", zegt Zulu. "Dat is echt iets wat we van onze moeders meekregen, toen die ons in een doek achter op hun rug overal mee naartoe droegen. We bewogen onbewust mee in hun ritme en hoorden hen zingen. Als kind neem je die dingen snel over."

"Wat jullie huismoeders ook graag zullen horen", lacht Zulu, "is dat je voor Afrikaanse dans helemaal geen perfect lijf nodig hebt. Het talent voor beweging primeert. Ik weet uit ervaring dat wanneer blanken Afrikaanse dansers nodig hebben, ze er meestal de slankste uitkiezen. Dat is spijtig. Laat een ronde vrouw ritmisch bewegen en dat zal veel inspirerender overkomen dan een uitgehongerd danseresje. Even the fat body sells, neem dat maar van mij aan."

Mannen en vrouwen dansen in Afrika niet op dezelfde manier. "In Zuid-Afrika is het verschil het grootst, omdat de mannen daar agressief dansen, dat is niks voor vrouwen. In Senegal is het verschil dan weer het kleinst. Omdat het zo'n opgewekte manier van bewegen is, doen mannen en vrouwen er precies hetzelfde." Waarom ze mekaar nooit aanraken? "Omdat dansen een groepsactiviteit is, geen romantisch onderonsje. En nee, slowen, daar doen we niet aan mee. Beperk ons niet tot stilstaan op één tegel. Alsjeblief niet, daar vind ik niks seksueels aan", zegt Zulu nog snel. De managers sturen Zulu het podium op, waar hij met zijn Ivoriaanse 'shadow dance' helemaal alleen het publiek verleidt. Zulu heeft gelijk: welke vrouw in de zaal wil dit moment nu ruilen voor plakkerig geschuifel op een Knuffelrock-klassieker? n

INFO Afrika! Afrika!, nog tot en met 29 maart op de site van Tour & Taxis, Havenlaan 86c in Brussel, tickets op www.sherpa.be

Vijfde tel

Choreograaf Zulu omringd door de Senegalese danseressen Macoura, Amy en Mariama. 'De Senegalese dans is de moeilijkste', legt Zulu uit. 'We tellen niet 1-2-3-4 zoals in de meeste ritmes, er zit nog een snelle vijfde tel achteraan.'

Oerwouden

'De Gabonese dansen zijn erg naar de aarde gericht. Er wordt veel over het podium gerold en voorover gebukt. In Gabon zijn er heel wat oerwouden, hè', aldus Zulu. 'Als men daar danst, moet dat onder het bladerdek gebeuren.'

Goede basis 'Wie Afrikaans wil dansen, moet leren rekening houden met de grond. De bewegingen zijn naar de aarde gericht, terwijl westerlingen wég van de grond dansen, naar de hemel gericht', zegt Zulu.

Eigen stijl

De Zuid-Afrikaanse Zulu opent de show met een Ivoriaanse schaduwdans. 'Vroeger zou dat not done geweest zijn, om dansen van een andere stam uit te voeren. Gelukkig trekt mijn generatie zich daar niet veel van aan. Iedereen leert mekaar hier zijn of haar eigen stijl aan.'

Uitdrukking

'Ook het gezicht danst mee', legt Zulu uit. 'De uitdrukking verandert bij elke nieuwe danspas. Vandaar dat we geen maskers dragen terwijl we dansen.'

Dansen zijn als dialecten bij ons, ze vertellen wie je bent

Afrikaanse dans is de enige dansvorm waarbij de muziek de beweging volgt en niet andersom

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234