Woensdag 16/10/2019

Reportage

In de beruchte wijk '2060' in Antwerpen: "We zijn Pablo Escobar toch niet?"

Buurtjongens aan het Stuivenbergplein: ‘Wij komen hier gewoon graag voetballen. Waarom kwam de politie hier dan met honden aanzetten?’ Beeld Wouter Van Vooren

"Zie jij hier iemand tol heffen?" Verhalen als zouden ze de buurt terroriseren, dat kan er bij de jongeren van de beruchte wijk ‘2060’ in Antwerpen-Noord niet in. "Het is bullshit wat Bart De Wever zegt."

"Hey Samir, ben je weer aan het klikken?” Enkele jongens lachen als ze Samir en mij voorbijlopen. We staan bij Het Oude Badhuis, in het hartje van de Seefhoek, de beruchte ‘2060’, op een steenworp van Borgerhout. “Meneer, wij doen hier toch niets verkeerd? Alleen een jointje roken, mag toch? Zie jij hier iemand tol heffen?”

Dat er tieners met een touw de straat zouden blokkeren om dan tol te vragen, zoals eind vorige week beweerd werd in Gazet van Antwerpen, kan er bij veel jongens uit de buurt niet in. Terwijl de oudere, blanke buurtbewoners die we spreken in het café van ontmoetingscentrum Het Oude Badhuis dat net volmondig bevestigen.

Maar Samir Taif (22), die ons door de buurt rond de Veldstraat in Antwerpen-Noord rondleidt, heeft er op zijn zachtst gezegd zijn twijfels bij. Andere verhalen (dat er vrouwen lastiggevallen worden of dat kinderen aangezet worden tot vechten) doet hij af als onzin. “Ik begreep er niets van toen ik dat las”, zegt hij. “Er wordt af en toe weleens met een waterballon gegooid, maar dat is toch geen misdaad?”

Terwijl het de laatste jaren rustig was in Borgerhout en de Seefhoek, kwamen de buurten de voorbije weken weer in het nieuws door overlast van hangjongeren. Drie incidenten in Borgerhout in juni, aan het einde van de ramadan, waarbij politiewagens onder meer met eieren werden bekogeld en twee agenten vuistslagen kregen van een tienerjongen, werden alom veroordeeld. Burgemeester Bart De Wever zei daarover dat het aantal klachten van overlast elk jaar rond de ramadan toenemen. “Het gaat over jongeren met een moeilijk sociaal profiel, met een welbepaalde culturele achtergrond en in een welbepaalde periode van het jaar.”

Samir woont al heel zijn jonge leven in deze buurt, en kent hier iedereen. Hij treedt ook op als een ambassadeur, een soort van aanspreekpunt voor de jongeren, de jeugdwerking en de politie. Het is niet zo dat er geen problemen zijn, erkent Samir; de politie heeft recent nog met succes de drugsoverlast op een naburig pleintje opgelost. “En we weten perfect wie de jongens zijn die hier soms voor problemen zorgen. Het gaat om zes jongens van vijftien jaar. We zijn nu samen met de wijkpolitie en de buurtwerking naar een oplossing voor hen aan het zoeken.”

Anonieme agenten

In 2007 haalde Samir zelf het nieuws omdat hij een reportage had gemaakt, waarin hij de positieve kanten van de wijk belichtte. Van meeloper tot ambassadeur heet die. Want Samir was als tiener zelf een probleemjongen, legt hij uit. Omdat hij van zijn fouten geleerd heeft en anderen ervoor wil behoeden, volgt hij nu een opleiding tot opvoeder. 

Overal waar Samir in deze buurt komt, wordt hij vriendelijk begroet, en liefkozend ‘de burgemeester’ genoemd. Wat hij ons eerst wil tonen, is het voetbalveld, dat een goede week geleden in de media kwam door een zware politiecontrole, en waar nu een vijftiental jongens aan het voetballen zijn. Gewillig poseren ze voor foto’s en trappen ze een balletje met een van onze fotografen.

Buurtbewoner Samir Taif is ook een aanspreekpunt voor de jongeren, de jeugdwerking en de politie. ‘We weten perfect wie de jongens zijn die hier soms voor problemen zorgen. We zijn nu naar een oplossing voor hen aan het zoeken.’ Beeld Wouter Van Vooren

Zakaria, een 13-jarige aso-student, is een van de jongens die de controle heeft meegemaakt. “Ik ben Pablo Escobar toch niet?”, zegt hij verbolgen. ‘Waarom werd ik dan zo behandeld? Ik ben gewoon een jongen van 13 die hier graag komt voetballen. Waarom kwam de politie hier dan met honden aanzetten?”

De jongens die op het pleintje spelen worden constant in de gaten gehouden door een politiecamera. Gisteren waren hier anonieme agenten, vertellen de kinderen, die ze er ondertussen zo kunnen uithalen. “Ze dragen van die oortjes.” Wat volgens Samir vrij ironisch is: “De gasten die wel dingen verkeerd doen, stonden aan de rand van het pleintje te kijken tijdens de controle. Ze konden er eens goed mee lachen.” De politie heeft er moeite mee om hen op heterdaad te betrappen, zegt Samir, die met ons naar een jongen loopt van wie hij zegt dat hij tot de groep van moeilijke jongens behoort. Maar de jongeman begraaft zich al snel in zijn hoodie en klapt dicht als we hem vragen stellen. Waarop hij ons vanachter een hoekje begint te bespieden. “Hij heeft een moeilijke thuissituatie”, zegt Samir. “We zoeken momenteel naar een oplossing voor hem.”

Pilootproject

Die ene politiecontrole die op beeld is vastgelegd en door dewereldmorgen.be werd gepubliceerd op Facebook, is een toonbeeld van het vernieuwde beleid van het stadsbestuur. Hoewel de politie strikt genomen niet zonder reden pasjes mag opvragen, hebben ze voor deze zomer een speciale machtiging gekregen om systematische identiteitscontroles door te voeren. Dat betekent dat “in bepaalde wijken iedereen gecontroleerd mag worden”, zo liet burgemeester Bart De Wever (N-VA) weten. Het doel is om via de controles een goed beeld te krijgen van welke jongeren welke plaatsen bezoeken.

Maar hoe doeltreffend is die techniek? De wijkteams weten wel degelijk wie de aanstokers van de overlast zijn, is in Borgerhout en de Seefhoek te horen. En door systematisch controles uit te voeren, riskeer je onbegrip en boosheid op te wekken, wat ook bij de jonge Zakaria naar boven komt als hij over die controle praat. 

Om te voorkomen dat iemand zich als een crimineel behandeld voelt, is de politie in Mechelen vorige maand met een pilootproject gestart. Voortaan worden daar alle politiecontroles centraal geregistreerd en moeten inspecteurs ook duidelijk aangeven waarom ze iemand naar zijn identiteitskaart vragen. “Het kan alleen maar het vertrouwen tussen de politie en de burgers versterken”, vertelt burgemeester Bart Somers (Open Vld). “Voor onze politieagenten is het geen extra werk en door gegevens over de controles bij te houden, kunnen we er ook over rapporteren.”

Transparantie, daar gaat het project volgens Somers vooral over. De resultaten worden zelfs openbaar gepubliceerd en vormen een deel van een Europees studieproject. Nog een punt is dat dankzij de gegevens de politie ook eventuele valse beschuldigingen van etnisch profileren kan weerleggen. 

Professor strafrecht Paul De Hert (VUB) pleitte er eind 2007 in het juridisch tijdschrift Orde van de dag al voor om identiteitscontroles steeds te motiveren met een proces-verbaal, precies om die reden. “Ik werd toen wereldvreemd genoemd”, zegt De Hert. “Dus ik ben heel geamuseerd met wat ze nu in Mechelen doen. Het is ook niet echt nieuw: in Groot-Brittannië moeten politieagenten dergelijke gegevens al jaren doorgeven.”

Hoewel De Hert vindt dat de politie zeker over de mogelijkheid moet beschikken om zulke controles uit te voeren, hebben ze ook een negatief effect “omdat ze niet bepaald prettig zijn”, zegt hij. “Er is inderdaad al heel wat gepubliceerd over de psychologische gevolgen van volgehouden identiteitscontroles”, zegt hij.

“In Brussel zijn er in de jaren 80 zelfs auto’s in brand gestoken omdat een groep jongeren het gevoel had dat ze er bij identiteitscontroles altijd werden uitgepikt.”

Zover is het in Antwerpen-Noord gelukkig nog niet, maar de laatste weken hangt er wel spanning in de lucht. Samir werd behoorlijk pissig van de controle aan het voetbalplein, al was hij er zelf niet bij, zegt hij. “Ik ben blij dat iedereen rustig gebleven is. Maar als er hier SRT-teams zouden ingrijpen, zou de boel wel eens kunnen ontploffen.”

Personeelstekort

Die SRT-teams of voluit snelleresponsteams – speciaal opgeleid om moeilijke arrestaties uit te voeren – zijn sinds hun oprichting zowat het symbool geworden van het Antwerpse veiligheidsbeleid, dat onder burgemeester De Wever een stuk gewapender is geworden. De Wever riep hen in 2015 in het leven, kort na de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo in Parijs. 

Terwijl in een persbericht werd aangekondigd dat de SRT-teams uitsluitend zouden “worden ingezet bij situaties waar gewapende of gevaarlijke criminelen de veiligheid van de burgers en de andere politiemensen in het gedrang brengen”, is hun takenpakket allengs uitgebreid. Tegenwoordig zijn ze voor veel jongeren in de Seefhoek en in Borgerhout geen onbekenden. 

Commissaris Jinnih Beels, die tot vorig jaar aan het hoofd stond van de bemiddelingsteams, stapte over naar de politie van Mechelen na een actie van een SRT-team. De concrete aanleiding: terwijl ze tijdens een protestactie voor een lokaal politiekantoor met jongeren aan het bemiddelen was, deed een SRT-team vanuit het niets een interventie. “Eerst slaan en dan praten is niet mijn stijl”, vertelde ze over haar vertrek.

Al heeft het veiligheidsbeleid ervoor gezorgd dat de globale criminaliteit in Antwerpen gedaald is, de nieuwe aanpak houdt ook in dat het zwaartepunt van de Antwerpse politie bij interventie-eenheden ligt en wijkteams handen tekortkomen om hun werk te doen. 

“Dat komt ook omdat de politie overal met een sterk personeelstekort kampt”, licht politiewoordvoerder Wouter Bruyns toe. “Dat proberen we op te vangen met de bemiddelingsteams, die we mobiel inzetten.” Maar daardoor dreigt de politie haar tentakels in de verschillende wijken te verliezen. Terwijl, als je het officiële veiligheidsplan erop naslaat, de Antwerpse politie in eerste plaats moet inzetten op een ‘informatiegestuurde en proactieve aanpak’.

(Lees verder onder de foto.)

Beeld Wouter Van Vooren

Nog iets kenmerkend aan het stadsbestuur van Antwerpen is het hit-and-run-communicatiebeleid. Over de incidenten in Borgerhout en de Sinksenfoor kwam steeds een afgemeten reactie van de burgemeester, die zich vervolgens terugtrok en zijn uitspraken niet verder toelichtte. Ook voor dit stuk is de burgemeester gecontacteerd, maar weigerde hij om commentaar te geven. 

En waar de politie vaak op begrip kan rekenen, is het de burgemeester die het bij alle jongeren verkorven heeft, hoor je op meerdere plaatsen. Vooral met zijn uitspraak “We zullen ze oppakken en indien mogelijk het land uitsturen” heeft hij kwaad bloed gezet. Ook bij Samir. “Ik wil graag Bart De Wever uitnodigen om met ons in dialoog te gaan”, zegt hij. “Natuurlijk kan geweld tegen de politie niet door de beugel. Maar waarom hij dat gezegd heeft, begrijp ik totaal niet.”

Ondertussen hebben we vernomen dat er op vraag van de buurtwerking in Antwerpen-Noord een overlegmoment zal komen om de situatie uit te klaren. Net als op het overlegmoment in Borgerhout twee weken geleden, zal de politie wel aanwezig zijn, maar dat ook de burgemeester aantreedt, is twijfelachtig. Op het overleg in Borgerhout liet hij verstek gaan. 

Media

Wie nog bij jongeren van ‘2060’ uit de gunst is geraakt, zijn wij: de journalisten. Je moet in Antwerpen-Noord niet rondlopen met een camera rond je nek, ontdekken we, wanneer we de volgende dag naar de buurt terugkeren. “Jullie zijn sensatiebelust en willen onze wijk een slechte naam geven”, zeggen enkele kerels in joggingoutfit, nadat ze eerst “Jullie zijn vieze mannen!” naar ons hebben geroepen. 

Maar hun woede bekoelt snel, als we hen vertellen dat we net naar hun kant van het verhaal op zoek zijn. “Tol betalen? Nooit gezien, man”, zegt kruidenier Erkan. “En trouwens, de jongens die kattenkwaad uithalen, zijn nog kinderen. Als wij het zouden zien, spreken we ze daar gewoon op aan.”

Bij de mannen is dezelfde frustratie te horen als bij de jongens die we de dag ervoor spraken. Over de burgemeester: “Het is bullshit wat Bart De Wever zegt.” En over de werkwijze van de SRT-teams: “Ik denk dat zij aan de drugs zitten”, getuigt een man, die ooit door een team is aangepakt.  

We blijven even bij hen staan en gaan uiteindelijk verder met twee flesjes water, die Erkan ons graag wil meegeven. "Het is heel goed dat jullie hier met ons zijn komen praten", zegt een man als we vertrekken. "Nu kennen jullie tenminste de waarheid.”

In Het Oude Badhuis is evenwel een heel ander geluid te horen. “Dat tol vragen gebeurt in de buurt van het Stuivenbergziekenhuis”, zegt August, terwijl hij in de bar een zwaar bier aan zijn lippen zet. “Het probleem met de jongeren is al twintig jaar bezig en het wordt de laatste tijd steeds erger.”

Nog zorgelijker dan de grote incidenten, blijkt het aanhoudende getreiter van kwajongens uit de buurt. Auto’s van bewoners worden volgekrast of tienerjongens klimmen erop, ook op klaarlichte dag. “En wat kun je daartegen doen?”, zegt een vrouw, die met haar naam liever niet in de krant wil. “Als ze al tegengehouden worden, staan ze een dag later toch weer op straat. Je kunt wel met het vingertje wijzen, maar op den duur moet er ook gestraft worden.”

Als je het artikel van Gazet van Antwerpen erop naslaat, heeft de journalist de verhalen hier en van enkele buurtbewoners gesprokkeld en zijn een aantal ervan bevestigd door een woordvoerder van de politie. Maar niet alles in het artikel – zelfs niet wat door de politie gezegd wordt – lijkt te kloppen. Dat een vrouwelijke werknemer van het aanpalende zwembad ontslag zou hebben genomen omdat ze door jongens werd lastiggevallen, is volgens de directeur van het zwembad pertinent onwaar. 

“Geen enkele van onze medewerkers heeft ontslag genomen omdat ze niet meer op haar werk zou zijn geraakt”, zegt Michaël Schouwaerts van de overkoepelende organisatie Sportoase. “Dat verhaal is een eigen leven gaan leiden omdat een buurtbewoner dat waarschijnlijk beweerd heeft. In realiteit is het zo dat de vorige verantwoordelijke van het centrum een nieuwe functie binnen onze werking heeft gekregen.”

Toch ontkent de directeur niet dat er “uitdagingen” zijn in het zwembad in de Veldstraat. “Onze medewerkers zullen altijd optreden als er iemand ons reglement overtreedt en na een aantal waarschuwingen zullen ze ook vragen om het zwembad te verlaten. Doen ze dat niet, dan wordt de politie erbij gehaald.”

Dat laatste valt misschien iets vaker voor in de Veldstraat, vertelt Schouwaerts, maar het gebeurt in de elf andere zwembaden van Sportoase evengoed. 

Ruzie met buurman

Om te weten hoe wijdverspreid de overlast is, vragen we een paar straten verder aan Mieke, die net met haar ouders een aanhangwagen aan het inladen is, waarom ze verhuist. Loopt het hier echt de spuigaten uit? “Nee, ik heb gewoon ruzie met mijn Russische buurman”, zegt ze. Hoewel er inderdaad jongens zijn geweest die haar eerste auto vol blutsen hebben gesprongen, en er ook al eens een ei aan haar auto kleefde, Mieke vertelt ons dat ze hier dertien jaar lang heel gelukkig gewoond heeft. “Het is hier eigenlijk een toffe buurt. Jammer dat het nu zo gelopen is.”

Terug in Het Oude Badhuis merk je dat de mensen opgelucht zijn dat er ook naar hen geluisterd wordt, al zijn de verhalen van de kwajongensstreken vooral opgepikt door wat er twee weken voordien in Borgerhout is gebeurd. De kleine incidenten kaderen volgens August in een bredere sociale problematiek. De ouders van Marokkaanse origine spreken vaak geen Nederlands en begrijpen de leefwereld van hun kinderen niet. De kinderen hebben dan weer voor niemand respect. “Er is een opstand bezig bij die tienerjongens”, zegt hij. “Ze keren zich tegen hun ouders, tegen de samenleving en krijgen toch altijd hun zin.”

Of er daadwerkelijk hangjongeren zijn die tol vragen, kan ik zelf niet vaststellen, als ik voorbij het Stuivenbergziekenhuis rijd. Maar zoals een vrouw in Het Oude Badhuis ook al vertelde: het is hier erg rustig de laatste dagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234