Donderdag 20/01/2022

In de ban van de Vlaamse koterij

'Dit is de meest essentiële oervorm van architectuur', zegt fotograaf Filip Dujardin als we doorheen zijn tentoonstelling in de Brusselse Bozar wandelen. En dan heeft hij het niet over zijn werk voor het magazine 'A+' of over één van zijn zelfgeconstrueerde computerbeelden. Nee, voor Dujardin is de eerlijkste vorm van architectuur 'het kot'. Een zelfgemaakt bouwsel uit hout en golfplaten midden in de wei.

Door An Bogaerts/ Foto's Filip Dujardin

Af en toe zijn er architecten die zelf met hun digitale cameraatje rondtrekken om hun portfolio samen te stellen. Maar wie zijn werk serieus neemt, roept de hulp in van een architectuurfotograaf. Filip Dujardin is er zo een. Voor het Belgische architectuurmagazine A+ legt hij ettelijke kilometers af om architecturale parels in beeld te brengen. Nu A+ in samenwerking met Bozar een nieuwe reeks tentoonstellingen over architectuurfotografie en de constructie van het beeld start, is het geen verrassing dat Dujardin de reeks mag openen met de expo 'IMAGE / CONSTRUCTION'. Op drie muren vlakbij de impressionante Hortazaal stelt hij zijn drie werkdomeinen voor, die bij Dujardin gaan van constructies van beelden tot beelden van constructies.

"Deze beelden worden vaak omschreven als ficties", zegt Dujardin bij de computergemanipuleerde foto's aan de eerste muur. "Maar dat is niet volledig waar. Het zijn vaak echt bestaande gebouwen waarvan ik vertrek en waar ik op ingrijp." Het campagnebeeld voor de expo is daar een voorbeeld van. Een grijs flatgebouw met een wel heel grillige, futuristische vorm op een vredig grasperk. "Dit beeld heb ik echt uit het niets gecreëerd. Op die plaats, op dat grasveld, staat niks. Ik heb er een collage op gemaakt van bestaande, anonieme Brusselse flatgebouwen", aldus Dujardin. "Vanachter de computer kan ik mijn eigen wereld creëren. Geen documentaire, want het is niet echt, maar een schilderij met pixels."

Een ander mooi voorbeeld is een foto van twee typische landelijke appartementsgebouwen met daartussen een gigantisch rotsblok. "Dit is geen sciencefiction hè, dit zou echt kunnen. Maar mensen doen dat niet natuurlijk (lacht). Die spanning tussen wat niet echt is maar het wel zou kunnen zijn, vind ik interessant. Die huizen staan echt ergens naast elkaar, met een grasperkje ertussen. Al wat ik gedaan heb, is er een enorm Marokkaans rotsblok tussenzetten." Of daar een politieke of maatschappelijke boodschap aan vasthangt? "Nee, eigenlijk niet. Ik heb die rots op vakantie in Marokko gefotografeerd. Ik vond dat wel grappig. Mijn ander werk is heel wat serieuzer."

Bijna pijnlijk herkenbaar is het beeld van de achterkant van typisch Vlaamse rijtjeshuizen. Op het eerste gezicht een waarheidsgetrouwe foto én toch lijkt er iets niet te kloppen. "Hier heb ik alle ramen weggewerkt om het sculpturale karakter van die huisjes te benadrukken", zegt Dujardin. "De voorkant van zo'n huis is altijd tiptop in orde, een mooie gevel, verzorgde voortuin,... Maar de achterkant ontsnapt altijd aan de controle van om het even wie. Dat is typisch Vlaams (lacht)." Nog zoiets typisch Vlaams is het overdadig gebruik van golfplaten. En dat buit Dujardin graag uit in zijn kunstwerken. "Hier bijvoorbeeld heb ik een bestaand gebouw laten overwoekeren door golfplaten. In het oorspronkelijke gebouw waren er zelfs geen golfplaten. Eigenlijk is het een soort Christo en heb ik het gebouw ingepakt met golfplaten."

Nog meer golfplaten prijken op de tweede muur, waar Dujardin een privéreeks tentoonstelt. Op de foto's: koterijen, landelijke tuinhuisjes, snelle improvisaties op een uitgestrekte wei. "Dit is architectuur in zijn meest essentiële oervorm", zegt Dujardin als we de foto's bekijken. "Een boer heeft plaats nodig voor een paar schapen of wat gerief en flanst iets in elkaar uit hout en golfplaten. Die koterijen stralen een eerlijkheid en een pretentieloosheid uit die ik wel kan waarderen. En heel wat architecten met mij. Ik merk dat de nieuwe, jonge lichting architecten graag low profile werkt, niet te veel drukdoenerij. Zij weten deze werken wel te smaken."

Om tot deze reeks te komen, doorkruiste Dujardin het hele land en kwam tot enkele merkwaardige vaststellingen. "In bepaalde streken vind je dus helemaal geen koterijen", lacht hij. "Ik heb er geen verklaring voor, maar neem bijvoorbeeld de Zwalmstreek: geen koterijen. Ook in de Vlaamse Ardennen staan er bitter weinig. De beste plaatsen om te gaan 'kot-spotten' zijn de randen van de steden, de beginnende groenzone rond de stad. Waar ook stadsmensen hier en daar een paard hebben staan." De eigenaars van zijn architecturale parels voor de zwijnen ontmoet Dujardin nooit, de bewoners daarentegen... "Tja, die koterijen staan meestal ergens midden op een veld. Je moet over hekken en prikkeldraad om daar te geraken. En dan kan je alleen maar hopen dat de schapen of koeien niet aan jouw kant van de draad staan. Ik heb al een paar keer meegemaakt dat er beesten op me af kwamen gelopen. Dan komt het er op aan snel je boeltje te pakken en harder de andere richting uit te lopen (lacht)."

"Ik ben ooit in de gracht gereden omdat ik zo gefascineerd aan het rondkijken was naar een van die koterijen", vertelt Dujardin nog. "Het benadrukt echt die Belgische drang om te bricoleren. In Nederland zie je dat veel minder, maar dat is misschien door de stedenbouwkundige voorschriften. In Nederland zie je ook zelden of nooit een oud bad in de wei staan (lacht)." De foto's tonen heel uiteenlopende koten. Van exemplaren in de hoogste staat van verval tot grote, gekleurde barakken in golfplaat. "Puur minimalisme", aldus de fotograaf. "Niks opdringerigs." Of ook hijzelf voorstander is van lowprofile-architectuur in het moderne straatbeeld? "Dat hangt van de context af", antwoordt Dujardin. "Het Casa da Música in Porto is heel opvallend en overheersend. Maar in dat geval mag dat. Een villa in de vorm van het Casa da Música, daar zou ik het al veel moeilijker mee hebben."

Op muur nummer drie ten slotte hangen enkele voorbeelden van foto's die Dujardin voor het tijdschrift A+ maakte. De hoofdzetel van Modular Lighting of het stadhuis van Kortrijk, elk van de projecten die Dujardin fotografeert, laat zich van zijn beste kant zien. "Je moet een gebouw kunnen lezen", legt hij uit. "Je moet de bedoelingen van de architect begrijpen. Ik bespreek elk project ook meestal met de architect voor ik begin te fotograferen." Dujardin houdt ervan om met de keuze van het licht en de opstelling zelf een beetje architect te spelen. Hij ontwerpt als het ware wat er precies op de foto terechtkomt en welke sfeer er zo wordt opgeroepen. Zijn passie voor architectuur kan Dujardin nu ook botvieren op de nieuwe rijwoning die hij kocht in Gent. "Ik maak zelf kasten en brainstorm mee over de indeling en het totaalconcept. Maar ik kan niet zomaar alle verbouwingen op mij nemen", lacht de fotograaf. "Daar heb je nog altijd de handtekening van een echte architect voor nodig." n

INFO

IMAGE / CONSTRUCTION, Filip Dujardin, nog tot 31 maart in het Paleis voor Schone Kunsten (gratis toegang), Ravensteinstraat 23, 1000 Brussel, 02/507.82.00, www.bozar.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234