Vrijdag 06/12/2019

In de ban van de biet

De Rode Duivels zitten aan de rode bieten en ze zijn niet alleen. De robijnen knol is ook bij amateursporters de nieuwste gezondheidshype. Zin of onzin? 'Dat bietensap werkt is een feit, geen fabeltje', stelt Wim Derave (UGent), expert in sportvoeding. 'Meer zelfs: vooral bij de leek verhoogt het de prestaties.'

Of het lekker is, is nog maar de vraag, maar het Belgisch elftal krijgt de komende dagen een glas bietensap op het menu. Die groente bulkt van de nitraten en die zijn belangrijk voor een snelle aanpassing aan het hoogteverschil op de grasmat in Brazilië. Maar daar stopt het niet: de rode biet zou ook het uithoudingsvermogen opkrikken. En dus springen ook de hobbysporters op de kar. Een shotje bietensap en hop, de Mont Ventoux op.

Maar geeft het rode spul ons echt een boost? Of spiegelen sapjesmakers als het Britse Beet It ons zomaar iets voor? "Er bestaat veel boerenbedrog", weet inspanningsfysioloog Wim Derave (UGent). "Maar de rode biet hoort niet in dat rijtje thuis. Dit werkt echt. Het nitraat in de biet zorgt ervoor dat je spieren minder zuurstof nodig hebben om dezelfde prestatie te leveren. Lange tijd hebben wetenschappers die topsporters begeleiden naar een middel gezocht dat dit kon. De rode biet bleek ineens de magic bullet."

Al voelden de experts hun enthousiasme na verloop van tijd wat bekoelen, bekent Derave. Want meer dan de topsporters zijn het de amateurs die van de voordelen van de rode biet profiteren. "Vooral bij recreatieve sporters zien we de prestaties serieus verbeteren. Bij professionals is het effect miniem, net omdat de vele trainingen hun lichaam al op scherp hebben gesteld. Dat de Rode Duivels de komende dagen bietenextract krijgen, is omdat we het sap het voordeel van de twijfel geven. Ze zullen er nauwelijks extra voordeel mee doen, maar je weet nooit dat het nog een verschil kan maken."

Drie kilo afvallen

Beter bietensap voor de wielertoerist dan voor een Tom Boonen dus. Geef ons nog een rondje. Alhoewel. "Voor heel wat amateurs zie ik toch andere manieren om hun uithouding bij te schaven", stelt Derave. "Sommigen zullen de Mont Ventoux ook sneller beklimmen als ze eerst 3 kilogram afvallen of op een evenwichtig eetpatroon letten. Halve liters bietensap zijn dan overbodig. Trouwens, wat doet het ertoe voor een leek in welke tijd hij die berg bezweert? Akkoord, je prestatie zal met een aantal procenten verbeteren. Maar geen haan die daarnaar kraait, behalve je vrienden dan."

Met bietensap is het bovendien zoals met alcohol: drinken met mate. Het is niet omdat twee glazen een duwtje in de rug geven dat vier glazen je doen vliegen. Integendeel, te veel nitraat in lijf en leden is gevaarlijk.

Voor het Nederlandse Voedingscentrum was het onlangs nog reden om sporters openlijk te waarschuwen: "Pas op met bietensap. Bij geconcentreerde sappen gaat het om hele hoge nitraatniveaus", alarmeerde het centrum. "Veel hoger dan wanneer u twee keer per week bieten eet of andere nitraatrijke groentes zoals andijvie of sla. Met een bietensapkuur schiet u algauw een heel eind boven de veilige niveaus."

Ons lichaam zet die nitraten om in nitriet, licht Derave toe. "Dat laatste kan dan weer omgezet worden in nitrosaminen en die zijn kankerverwekkend. Het is dus schipperen tussen het voordeel bij sportprestaties en het nadeel van die gezondheidsrisico's. Dat is toch wel een grote bezorgdheid. Een dagelijkse hoeveelheid bietensap is dus uit den boze. Neem liever 's ochtends een shot om die marathon te lopen. Of begin twee à drie dagen voor de inspanning met een korte kuur."

Van zes voedingssupplementen, waaronder bietensap, is bewezen dat ze werken. Toch vind je er op internet makkelijk duizend, hekelt Derave. "Je hebt charlatans die vooral omzet willen draaien en totaal niet wakker liggen van de sportprestaties. Hallucinant wat wij soms te horen krijgen: valse gezondheidsclaims, gebakken lucht. Wij stappen pas mee in een verhaal als er wetenschappelijk bewijs is.

Konijnenkeutels

"Veel beweringen zijn helemaal niet onderbouwd, maar raken wel wijdverspreid. Het is vermoeiend om dat altijd te counteren. Zo was er eens een cowboyverhaal over ongebrande koffie, een must voor topsporters. Dat sloeg werkelijk nergens op. Het probleem is: wij kunnen niet hard maken dat het niet werkt. En tegen dat we het bewezen hebben, zijn die mannen allang iets nieuws op de markt aan het lanceren. Geen scrupules hebben ze. Ze zouden konijnenkeutels in een pil draaien en uitschreeuwen dat je er gezonder van wordt."

Het doet denken aan de vele superfoods waarmee we om de oren worden geslagen. Exotisch of juist eenvoudig: zowat elke groente, bes of zaadsoort is tegenwoordig geneeskrachtig. Zo zou de blauwe bosbes onze cholesterol verlagen, kan broccoli tumoren verkleinen en houdt chiazaad onze huid langer jong. Believers omschrijven superfoods als lekkers met "buitengewone hoeveelheden voedingsmiddelen". Gojibessen zijn bijvoorbeeld een bom van vitamines, ijzer, koper, nikkel, chroom, magnesium, natrium, calcium en verschillende aminozuren. De happy berries zouden niet alleen goed zijn tegen stress, maar ook tegen kanker, te hoge cholesterol, diabetes en afknappers in bed.

Roze plas

Het klinkt als muziek en daarom geloven we het ook zo graag. Maar het ruikt verdacht. Superfoods zijn dan ook vooral een marketingtrucje, vinden wetenschappers. "Bij sommige mensen leeft nu het idee dat ze ontzettend gezond zijn als ze massaal veel gojibessen eten", vertelde de woordvoerder van het Voedingscentrum onlangs in Trouw. "Maar die eenzijdigheid helpt niets. Zo krijg je niet alle voedingsstoffen binnen. Het is juist de variatie in je voeding die gezond is."

Ook de Britse wetenschappers van Cancer Research UK trokken al aan de alarmbel: "Vertrouw er niet op dat sommige superfoods het risico op kanker zouden kunnen verminderen. Houd je liever aan een evenwichtig dieet."

Het lijstje met superfoods is oneindig lang, maar de Rode Duivels kunnen op hun twee oren slapen: de rode biet is van een ander kaliber. Derave: "Het bietenverhaal is net begonnen in het labo. Zo hoort het ook, zoals je medicijnen maakt. Eerst testen op werkzaamheid en veiligheid, pas daarna lanceren."

Maar voor we massaal aan het bietensap gaan, nog deze wetenschappelijke noot: schrik niet als het toilet rood kleurt na een kleine of grote boodschap. "Toen het sap zijn opmars maakte in de topsportwereld, keken dopingjagers verschrikt op", lacht Derave. "Ze wisten niet wat ze zagen: de ene na de andere atleet had roze plas." Zo krijgt het WK dat extra tikkeltje duivels rood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234