Zaterdag 29/01/2022

In crisistijden staat de echte burgervader op

Wordt het land overspoeld door rampspoed, dan is de burgemeester de rots in de branding. Woordvoerder van het onnoembare, hulp, steun en toeverlaat. Maar waarom hij of zij? 'Omdat niemand anders in naam van een gemeenschap kan spreken.'

"Even hoogstaand ontredderd was de burgemeester van Lommel, Peter Vanvelthoven. Gevuld met dood stond hij zijn getroffen dorpsgenoten bij. In het wachten, in het versterven. Als een ware burgervader: nederig en grauw van uitputting. Burgemeesters doen ertoe bij noodlot. Ergens verbinden zij het gebrokene."Hugo Camps vatte het in enkele zinnen samen op de voorpagina van deze krant gisteren. In tijden van crisis en rampspoed is het veelal de burgemeester die een gemeenschap verbindt.

Toen op 11 september 2001 twee vliegtuigen zich in de New Yorkse WTC-torens boorden, was het niet in de eerste plaats president George W. Bush die de natie troostte. Burgemeester Rudy Giuliani voerde het woord. Na de steekpartij in het kinderdagverblijf in Dendermonde begin 2009 en na de rampzalige storm over Pukkelpop vorige zomer, betuigden dienstdoende premiers Herman Van Rompuy en Yves Leterme hun steun. Maar het waren burgemeesters Piet Buyse en Hilde Claes die indruk maakten. Die zich als duivels-doet-al zowel praktische beslommeringen aantrokken als een spreekbuis werden voor onnoembaar verdriet.

Dat het net de burgemeester is die die rol op zich neemt, vindt politiek filosoof Toon Braeckman (KUL) volstrekt logisch. "Bij een ramp is het extra belangrijk dat diegene die de getroffen gemeenschap het best belichaamt, opstaat. En dan kom je automatisch uit bij de burgemeester. Omdat hij of zij de enige is die voor de gemeenschap als een geheel kan spreken. Het gaat ook niet over het feit dat dat de burgemeester is. Hij of zij spreekt niet uit eigen naam, maar uit naam van de solidariteit. De persoon verdwijnt achter de boodschap."

Hoe hij of zij die rol invult, hangt af van de aard van het beestje. Zowel Peter Vanvelthoven in Lommel als zijn collega Louis Tobback in Heverlee kweten zich de afgelopen dagen vol overgave van hun taak. Tobback door zich in een mensenzee en kluwen aan camera's en microfoons razend kwaad te maken omdat hij zijn werk niet naar behoren kon uitvoeren. Omdat hij een gebrek aan respect ervoer en zijn getroffen bevolking daarvoor wilde hoeden. Vanvelthoven door mee te gaan naar Zwitserland en gewoonweg beschikbaar te zijn. "Doordat hij daar was, was heel Lommel-Kolonie daar. Die ouders moesten niet alleen naar hun kind, de hele gemeenschap reisde in zijn persoon met hen mee. De ouders zijn op die manier sinds woensdagochtend geen moment alleen geweest", weet Braeckman.

"Het maakt eigenlijk niet uit op welke manier je de mensen bijstaat. Zolang het maar oprecht is. Het sleutelwoord hier is authenticiteit", voegt Piet Buyse daar aan toe. Buyse kan het weten. Drie jaar geleden werden hij en zijn gemeente Dendermonde in het hart getroffen door Kim De Gelder. Hij beseft dan ook als geen ander dat de wonde nooit helemaal heelt. "Dit zijn dagen die je nooit vergeet. Daarmee weet ik ook dat dit nog lang zal nawerken. Dit stopt niet na de begrafenis van de slachtoffers, de burgemeesters zullen nog heel vaak met deze gebeurtenissen geconfronteerd worden. Dat is ook niet erg, het zou veel erger zijn mocht men vergeten wat er gebeurd is."

Voor de manier waarop Vanvelthoven en Tobback zich inzetten voor hun bevolking heeft Buyse diep respect. "Dikke chapeau. Echt. Dit is ontzettend zwaar. Zo verschrikkelijk moeilijk. Meereizen met de families van de slachtoffers naar Zwitserland. Dat is onwaarschijnlijk. En onnoemelijk belangrijk." Veel belangrijker dan de burgemeesters nu zelf inschatten, vermoedt Buyse. "Ik heb achteraf van veel mensen te horen gekregen: 'Ik zal nooit vergeten wat u toen gedaan of gezegd hebt.' En geloof me, daar doe je het op dat moment echt niet voor. Je doet gewoon wat je buik je ingeeft. Je bent geen burgemeester meer, überhaupt geen politicus. Je bent gewoon mens onder de mensen en probeert te doen wat je kunt. Luisteren, wat praktische zaken overnemen, de pers opvangen, eender wat een deeltje van de zorgen kan overnemen. Dat maakt een wereld van verschil voor die mensen."

Knop omdraaien

Hilde Claes schatte dat na de Pukkelpop-catastrofe identiek in. "Ik heb gedaan wat ik als burgemeester moest doen", zei ze daarover een week na de storm in deze krant. "Een burgemeester ben je op plezante en minder plezante dagen. Niet alleen bij een huwelijk, ook als je stad getroffen wordt." En ook: ze werd in de eerste plaats de moeder van alle Hasselaren, niet alleen die van haar eigen zoon die ergens op de weide rondhing. "Je denkt daar voortdurend aan, maar tegelijk draai je een knop om. 'Ik moet gaan werken', dacht ik."

En dat zonder handleiding. Want je kunt geen blaadje uit het veiligheidsonderzoek scheuren waarop staat wat de rol van de burgemeester is bij situatie x of y om te weten wat je moet doen, zegt Buyse. "Het enige wat je kunt doen, is er staan als één brok mens, spreken vanuit je hart." Dat spreken is essentieel, benadrukt Braeckman. "Mensen hebben woorden nodig om te kunnen verwerken. Het alternatief zou zijn om iedereen een knuffel te geven, maar dat is praktisch moeilijk natuurlijk. Als verdriet wordt uitgesproken, wordt het gedragen. De getroffen personen hebben het gevoel dat ze niet alleen zijn, de emotie wordt gedeeld, er is een gevoel van solidariteit. En dat moet door iemand uitgesproken worden. De burgemeester is de verpersoonlijking van de verbondenheid."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234