Donderdag 20/02/2020

In crisistijd wordt een boek een sportschoen

Uitgevers handelen in cultuurproducten, maar het blijven bedrijven

'Vlaamse uitgevers pleiten voor veel minder boeken', was de ferme opener van De Morgen gisteren. Ik vind het prachtig dat twee zwaargewichten uit de tv-wereld, Peter Quaghebeur en Erwin Provoost, met hun kennis en kunde, en met hun drive, het stof in de uitgeverswereld helpen weg te blazen.

Er is inderdaad een gigantische overproductie in dit toch erg kleine taalgebied met jaarlijks 20.000 nieuwe titels, waarvan de marktleider Standaard Boekhandel er zo'n 5 à 6.000 inkoopt. Bij die 6.000 titels zorgt dan - gemiddeld - de beste titel voor 4 procent van de omzet, 40 titels voor 20 procent van de omzet, en 600 titels voor 60 procent van de omzet. Of lees het omgekeerd: 19.359 titels zorgen voor 16 procent van de omzet...

Maar het kan nog altijd erger: in de VS verschenen in 2010 1.446.000 titels. Van 1.123.000 titels werden minder dan 99 exemplaren verkochten, van 483 titels werden er meer dan 100.000 exemplaren verkocht.

Het behang van Selexyz

Het boekenvak heeft te lange tijd te veel schroom gehad om een kat een kat te noemen: we handelen in cultuurproducten, dus enige distinctie en fijngevoeligheid hoort erbij. Zeer zeker, maar het zijn economisch moeilijke tijden, ook in het boekenvak. En dan is het the survival of the fittest en handelen we in producten, zoals de andere sectoren. Als Adidas het mes zet in zijn collecties en 12.000 slecht verkopende artikelen uit de rekken haalt, dan lezen we dat als business as usual. Maar als een boekenvakker een jaar geleden nog maar dacht dat de wanden van de voorheen fantastische boekhandels Selexyz wel erg duur behang waren, dan sprak men schande. Tot Selexyz dat behang (van miljoenen euro's aan voorraad) niet meer kon financieren, dan is iedereen opgelucht dat een nieuwe investeerder er toch opnieuw vers geld in pompt en er geen cascade komt van faillissementen door onbetaalde facturen.

Overigens zijn de meningen niet eensluidend of de race naar minder titels of merken wel zinvol is. Kijk naar andere sectoren: Unilever, toch ook geen kleine speler, besliste enkele jaren geleden om flink te snoeien in zijn meer dan 1.000 merken, de 600 zwakste moesten eruit. Nu blijkt dat deze afslanking uiteindelijk het rendement van het bedrijf toch niet verbeterd heeft.

Het uitgeven is al een tijdje ontkleurd en verzakelijkt, en elke uitgeverij moet voor zichzelf uitmaken hoe ver ze daarin wil gaan. 35 jaar geleden discussieerden we binnen Kritak over het al of niet uitgeven van Kamagurka. Sommigen vonden hem alleen maar geniaal, maar niet kritisch genoeg voor Kritak. Gelukkig besloten we toch om de man uit te geven, het succes van Kamagurka gaf ons zuurstof om boeken uit te geven over de Spaanse dictator Franco, de Griekse kolonels en de coup in Chili. Met enkel zijn maatschappijkritisch fonds had Kritak al lang dood en begraven op het kerkhof gelegen. En we hebben verder moeten 'mainstreamen' om exploitatiegezond te blijven.

Jeroen Meus

Dat is nu bij Van Halewyck niet anders: een uitgever moet permanent op zoek naar talent dat drie, vijf of tien jaar later tot volle bloei kan komen, of niet tot bloei zal komen. De eerste titel van Jeroen Meus, Taste Jeroen, gaven we reeds uit in 2004 op 4.000 exemplaren, omdat de antennes van onze uitgeefster Lut Raymaekers erg goed afgesteld staan. We namen toen een berekend risico omdat we geloofden in het talent, inhoudelijk en televisioneel, van de jonge Meus. Acht jaar later is hij een sterkhouder van Eén en van de Vlaamse boekenmarkt, en van zijn uitgever.

En zo zal het over tien jaar ook nog zijn: als uitgever moet je afgaan op je ervaring, je neus en adviezen van verstandige mensen uit je omgeving. Zoals Joost Nijsen van uitgeverij Podium mooi formuleert: "Uitgevers die de continuïteit van hun onderneming in het oog houden, remmen zichzelf uiteraard af in hun zucht naar avontuur. Je gooit voortdurend ballen in de lucht, en het is niet erg dat er af en toe eentje op de grond valt. Als je de rest maar keurig opvangt." De heilige twee-eenheid van ondernemen: risico en calculatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234