Woensdag 23/09/2020

'In Ciudad Juárez zegeviert nog altijd de straffeloosheid'

De jongste vijftien jaar zijn in het Noord-Mexicaanse Ciudad Juárez honderden vrouwen ontvoerd, vermoord, in de wegberm of een massagraf gedumpt. 'De staat ontloopt zo haar verantwoordelijkheid; de daders lopen vrij rond', zegt mensenrechtenverdedigster Marisela Ortiz.

DOOR LODE DELPUTTE

BRUSSEL l In Ciudad Juárez heeft opkomen voor vrouwenrechten zijn prijs. Tot nu toe was Marisela Ortiz haar ontvoerders te snel af, maar bang blijft ze. Op gevaar van eigen leven doet ze haar verhaal aan De Morgen.

De laatste poging in een hele rij dateert van 23 oktober 2004: gewapende lui die Marisela Ortiz een auto proberen in te dwingen. De oefening mislukt, en de toevallige aanwezigheid van twee VN-vertegenwoordigers in Ciudad Juárez maakt dat ze politiebescherming krijgt.

Intussen is van bescherming geen sprake meer, want toen puntje bij paaltje kwam moest Ortiz, oprichtster van de mensenrechtengroep Onze Dochters Naar Huis Terug (Nuestras Hijas de Regreso a Casa) en op uitnodiging van Amnesty International in ons land, zelf voor de kosten opdraaien.

Ortiz: "Alles hebben ze gedaan om me te doen ophouden. Naar de nabestaanden van slachtoffers stappen bijvoorbeeld, om hen aan te manen uit mijn buurt weg te blijven. Mij waarschuwen ook, dat het mijn eigen schuld zou zijn als me iets overkwam. Of nog, een aanhoudingsbevel tegen me uitvaardigen waar ik niet van op de hoogte was. Het waren journalisten die me inlichtten.

"Ooit dacht ik dat ik er beter mee kon stoppen. Ik werd te bang voor mezelf en mijn kinderen, die ook met moord en ontvoering bedreigd worden. In dat geval had ik echter de nabestaanden van de vermoorde vrouwen in de kou moeten laten staan. Dat kon ik niet maken."

Sinds in 2001 een uitmuntende leerlinge van haar, de zeventienjarige Lilia Alejandra García, spoorloos verdween en dagen later vermoord teruggevonden werd, heeft Marisela Ortiz onaflatend naar de daders gezocht. De overheid voor haar verantwoordelijkheid gesteld. Opheldering geëist.

Niet alleen voor het lot van Lilia Alejandra of haar vier leeftijdsgenotes die in de woensdagen erna volgens een macabere ritmiek vermoord werden, maar het lot van alle vierhonderd vrouwen die tussen 1993 en vandaag een gewelddadige dood vonden in Ciudad Juárez. "Dat zijn dan nog de officiële cijfers. Zelf denk ik dat er minstens duizend vrouwen omgebracht zijn, niet zelden in reeksen van seriemoorden. Intussen blijft de straffeloosheid zegevieren."

Maar waarom uitgerekend Ciudad Juárez? Hoe komt het dat net deze stad, op luttele kilometers van de 'muur' die Mexico van de VS scheidt, de twijfelachtige eer geniet de internationale feminicidestatistieken aan te voeren?

"Er zijn veel verklaringen", zegt Ortiz. "Maar de meeste zaken kun je terugbrengen tot de sociale context. Ciudad Juárez is in twintig jaar van een bescheiden provincienest naar een stad met meer dan twee miljoen inwoners geëxplodeerd. In de woestijn eromheen liggen sloppenwijken zonder elektriciteit of water. Veel vrouwen zijn alleen naar Juárez gekomen, ze hebben het platteland verlaten om in de stad in de maquila- of sweatshopsector aan de slag te gaan. Zo kregen ze groeiende financiële en zo ook sociale autonomie.

"Intussen hadden de drugskartels her en der in de stad bars en nachtclubs neergepoot om hun geld wit te wassen. Nogal wat vrouwen gaan daar alleen heen, een behoorlijk nieuw fenomeen in Mexico, wat maakt dat veel mannen die dames als prostituees beschouwen."

Maar Ciudad Juárez is ook een grensstad, het eindstation van de derde wereld waar migranten uit heel Mexico en Centraal-Amerika arriveren, mensen die koste wat het kost de muur overwillen waarachter het langverwachte Beloofde Land ligt, en hapklare slachtoffers blijken voor mensensmokkelaars en ander tuig van de richel."

"Zestig procent van de bevolking van mijn stad is migrant", zegt Ortiz. "En 60 procent van de vrouwen bevalt er als alleenstaande moeder. Voeg daar de werkloosheid en het alcoholisme onder mannen aan toe, de machowaarden ook die ze van kindsbeen af ingelepeld krijgen, en je krijgt een eersteklas voedingsbodem voor geweld. Om nog te zwijgen van de mannen die voor het makkelijke geld gaan, zich bij de misdaad aansluiten en een vuurproef horen af te leggen om erbij te horen: 'Breng ons de wijsvinger van je vader of het oor van je moeder', dat soort dingen. En ze dóen het!"

De gruwelijke moordreeksen onder één noemer vangen blijkt moeilijk, maar de opdeling die de staat hanteert - huiselijk geweld, afrekeningen in het milieu enzovoort - vindt Ortiz op zijn zachtst gezegd bedrieglijk. "De staat is er alles aan gelegen om het geweld als een privé- en individuele aangelegenheid voor te stellen, en ontloopt zo haar verantwoordelijkheid. In sommige gevallen heet het bijvoorbeeld dat de omgekomen vrouwen zelfmoord pleegden. Alsof die meisjes zichzelf lieten sterven in de berm van een verre weg, met hun kleren uit."

Dat gemeente, deelstaat en federale staat de negatieve publiciteit rond groeipool Juárez, op een boogscheut van El Paso in Texas, kunnen missen als de pest, het zal wel. Ook Ortiz zou graag een mooier imago van haar woonplaats uitdragen. En ja, moet ze toegeven, ook binnen de staat treft ze welwillende en kundige mensen aan, bijvoorbeeld binnen de (binnenkort vermoedelijk financieel drooggelegde) Commissie ter Voorkoming en Uitroeiing van het Geweld tegen Vrouwen.

"Het is het systeem dat fout zit, en de greep erop van maffiosi allerhande. Kijk naar de gerechtelijke politie en kijk naar de bendeleden, ze lijken als twee druppels op elkaar. Eén keer wilden we een klacht indienen in wat een ontvoeringspoging leek, we hadden een auto gesignaleerd en toen bleek het voertuig gewoon de staat toe te behoren, waarna ons op het hart gedrukt werd de klacht niet in te dienen."

Zeggen dat de staat misschien wel wil maar niet kan, is dan ook klinkklare onzin, meent Ortiz. "Zoveel stupiditeit lijkt me gewoon onmogelijk. Voor mij is er geen bereidwilligheid om die zaken op te lossen, omdat te veel mensen binnen de staat er zelf bij betrokken zijn."

En ze haalt nog een ander voorbeeld aan: "Er is een hele reeks gevallen waarin vermeende schuldigen opgepakt zijn en in de cel gestopt. Welnu, uit de gerechtelijke protocollen blijkt dat hun getuigenissen na foltering zijn afgelegd."

Een andere lacune zit hem in het onderwijssysteem. "Na alles wat in Ciudad Juárez gebeurd is, zou je denken dat de kinderen daar een genderconstructieve opvoeding krijgen. Maar niets is minder waar. Het systeem blijft de machowaarden uitdragen. Zo komt het dat jongetjes tegen wezen van vermoorde vrouwen vertellen dat het hun moeders eigen schuld is, dat ze immers toch maar een hoer was."

Is er dan helemaal niets veranderd, daar in Juárez? Zijn alle hulpkreten van slachtoffers, nabestaanden en mensenrechtenverdedigers vergeefs gebleven? Marisela Ortiz haalt de schouders op. "De jongste dagen zijn alweer vier vrouwen vermoord. Het probleem wordt niet erkend. In Juárez staan de mensenrechten nog altijd niet centraal. Het gevolg is dat de vooruitgang die we geboekt hadden, alweer teruggedraaid wordt."

Marisela Ortiz:

Er is geen bereidheid om de moordzaken op te lossen, omdat te veel mensen binnen de staat er zelf bij betrokken zijn

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234