Woensdag 21/08/2019

Reportage

In Brussel moeten fietsambassadeurs de 'velorutie' aanvuren

Beeld Franky Verdickt

Zien fietsen, doet fietsen. Die logica vangt in Brussel nog te vaak bot bij wie geen hoogopgeleide, blanke man is. Minister van Mobiliteit Pascal Smet (sp.a) wil met fietsambassadeurs de ‘velorutie’ bij lastige doelgroepen een duwtje in de rug geven.

“Voor onze fietsambassadeur moet je bij Mohammed zijn”, wijst de uitbater van Brussels Boxing Academy naar Mohammed Idrissi, die met zijn stalen ros voor de toegangspoort staat. Vanuit zijn woonplek in Laken fietst de bokstrainer steevast langs de kanaalzone richting clublokaal in Molenbeek. Al lachend toont hij met zijn handen de slingerbewegingen die hij in de centrumstraten vaak moet maken. “De auto’s houden hier totaal geen rekening met fietsers.”
Het is helaas niet gelogen. Wie gewend is van dagelijks door een stad als Gent te fietsen – ondergetekende dus –, vindt in Brussel een jungle terug. Zo eentje waar een extra blik over de schouders geen overbodige luxe is. “Fietsen in deze stad is… rock-’n-roll”, knipoogt onze Brusselse fotograaf. Idrissi knikt instemmend. “Het is niet alleen het snelste vervoersmiddel in de stad, het is gewoon cool.”

Hoogopgeleide, blanke Brusselaar

Die boodschap proberen ze bij de club ook over te dragen, van de trainer als rolmodel op zijn jonge snaken. En dat is nodig, wil de fietscultuur in Brussel voet aan grond krijgen. “Ambassadeurs die actief andere mensen overtuigen, dat is de meest doeltreffende manier om mensen op de fiets te krijgen", weet ook mobiliteitsminister Pascal Smet.

Nochtans legt Brussel geen slecht rapport voor. De fietser als witte raaf in het straatbeeld is al even verleden tijd. In 2016 zag de stad een groei aan fietsers van 30 procent – mede door de bomaanslag in metrostation Maalbeek in maart. Een effect dat evenwel aanhoudt zo tonen de stabiele cijfers. Op vier tijdstippen in 2017 werden er op 26 plaatsen gedurende één uur meer dan 28.000 fietsers geteld, in 2016 was dat 29.000.

Alleen dringt de fietsmentaliteit niet in alle bevolkingslagen door. Vooral binnen de categorie ‘tieners’ en ‘mensen uit een lagere sociale klasse’ is het een lastig verhaal, zo blijkt uit een profielstudie van de VUB en bureau Kwin. Slechts een derde van die groepen bezit een fiets, en het gebruik ervan laat te wensen over. De fiets is nog te vaak voorbehouden aan de hoogopgeleide, blanke Brusselaar.

In Molenbeek gaan de twee moeilijke doelgroepen hand in hand. Campagnes die impact op gezondheid en milieu benadrukken, brengen hier geen zoden aan de dijk. “Met moraliseren krijg je de mensen hier niet op de fiets”, zegt Dominik Scholz, coördinator fietsprojecten bij de vzw CyCLO.

Waar andere projecten zich richten op infrastructuur, richt CyCLO zich eerder op imago. “Want als je hier tegen mensen begint over fietspaden, zeggen de meesten: 'Je m’en fous, ik wil nen dikken auto.'” De Marokkaanse man die buiten Café Merlo een sigaretje staat te roken, moet er hard om lachen. “Ja, een BMW of een Mercedes, dat is de droom.”

Smoothiebike

Maar als we de term fietscultuur laten vallen, krijgen we van Scholz een vieze blik. “Cultuur, dat doet te veel denken aan theater en opera.” Alsof het vanuit de elitaire klasse opgelegd wordt, terwijl CyCLO net de beweging van onder wil aansturen, onder het mom ‘velorutie’. Ze trekken zelf naar buurtorganisaties met de voorzet, maar laten hen zelf de lijnen uitzetten.

Zo stapten ze met het concept van ‘cycle-in-cinema’, waarbij je al trappend energie opwekt voor een filmvertoning, naar de jeugdwerking JES. “Een film, dat vonden ze maar niets. ‘Laten we een FIFA-toernooi doen’, zeiden ze”, vertelt Scholz. 
En met een smoothiebike – wie fietst, mixt een smoothie – trekken ze naar de markt van Bockstael, in de zomer is er een bbq-bike. Ze teasen er vooral de kinderen mee. “Maar al snel merk je dat de ouders dan ook hun kans wagen.”

De vraag is dan of die speelse aanpak ook het uiteindelijke doel realiseert: dagelijks gebruik in de straten van Brussel. “We zien het als een eerste contact, daarna proberen we kleine stapjes te zetten.” Hen meenemen naar de ateliers van CyCLO bijvoorbeeld, waar ze een fiets zelf in elkaar kunnen steken of goedkoop kunnen herstellen. Of een doorverwijzing naar organisatie als Pro Velo, die fietslessen aanbiedt.

Ook in het Molenbeekse centrum De Vaartkapoen bieden ze zulke lessen aan, specifiek voor vrouwen, die ook nog motivatie kunnen gebruiken om vaker het stalen ros te gebruiken. Vrijwilliger Touria Soussi groeide uit van leerling tot lesgever en ambassadeur. “Ik vind het belangrijk om die fietsmentaliteit aan de andere vrouwen door te geven”, zegt ze, al legt ze meteen ook het pijnpunt bloot. Fietsen doet ze recreatief, aan de zee of in de Ardennen, nooit in Brussel. “Trop dangereux.”

CyCLO vzw, in het fietsatelier in de Vlaamse Steenweg. Beeld Franky Verdickt

Fietsboxen

Die buurtprojecten wil Smet nu dus verder verfijnen, maar zonder veilige infrastructuur lonkt het verhaal van een lege doos. “Het verhaal van de kip of het ei”, zucht Smet als we hem daarmee confronteren. Wanneer hij pleit voor investeringen, is het politiek tegenargument al te vaak: “Er zijn geen fietsers.” 

Toch zitten er enkele fietsroutes in de pijplijn, zoals het Kleine Ring-pad of de connectie Madou-Naamsepoort. En een andere belangrijke focus ligt op fietsenstallingen. Voor 60 euro per jaar kun je in een fietsbox terecht, die volop in aanleg zijn. “En we willen graag ook leegstaande ruimtes, winkels of ateliers, als fietsenstalling gaan gebruiken in de verschillende buurten", vertelt Smet.

Dat laatste is misschien de veiligheid waar de Brusselaar nog het meest van al naar snakt. “Het probleem is niet het geld om een fiets te kopen, wel dat ze hier continu gepikt worden”, zegt Idrissi. Weggesmeten geld, de jonge Brahim kan er van meespreken. “Vorige zomer was mijn fiets al na enkele weken gestolen, 280 euro had ik ervoor betaald.” Sindsdien past hij voor een leven op twee wielen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden