Vrijdag 12/08/2022
Lander Deweer. Beeld dm
Lander Deweer.Beeld dm

ColumnBlik op België

In Bouillon hoorde ik dat ik me weer eens laten rollen had

Lander Deweer is freelancejournalist.

Redactie

Onlangs gekocht op tweedehands.be: vier houtsneden van Frans Masereel, Belgiës bekendste graficus. Het was een tip van een vriend en ze waren opvallend goedkoop; per stuk vroeg verkoper Johan uit Evergem slechts 2,5 euro (exclusief verzendingskosten).

De werkjes kwamen uit het boek Mon pays, verschenen in 1956 en me onbekend. 11,5 bij 15,5 cm en klaarblijkelijk ‘in perfecte staat’.

Hun titels spraken voor zich: Brussel – Grote Markt, Het kasteel van Reinhardstein, Charleroi en het Zwarte Land en Het kasteel van Bouillon.

Iedereen heeft zijn lievelingsplekken in dit land en ziehier enkele van die van mij. Door de typische zwart-witverdeling, kenmerkend voor het werk van Masereel, schenen ze me nog mooier toe. De houtsnede van Bouillon in het bijzonder, met de meanders van de Semois die als een slang de hoogteburcht vol gebolde kruisvaardersvlaggen omknelden.

Maar wat was het verhaal achter deze taferelen? Had Masereel – die tot 1929 de toegang tot het Belgische grondgebied was ontzegd nadat hij zich tijdens de Eerste Wereldoorlog als dienstweigeraar had geuit – niet vooral in het buitenland gewerkt? In Genève en Parijs, Avignon, Nice en Saarbrücken?

Frans Masereel. Beeld BELGAIMAGE
Frans Masereel.Beeld BELGAIMAGE

Terughoudende liefde

Ik belde met Johan De Smet, curator van de expo Frans Masereel: in woord en beeld, die nog tot begin juni loopt in het Gentse Museum voor Schone Kunsten.

“Hij heeft hier nooit meer gewoond”, zei De Smet. “Maar af en toe kwam hij wel een opdracht uitvoeren. Na de Tweede Wereldoorlog werd hij internationaal gevierd en met tentoonstellingen en onderscheidingen wilde België de banden opnieuw aanhalen.”

Via mail voegde Joris van Parys, die in 1995 een biografie over Masereel uitbracht, eraan toe: “De ontstaansgeschiedenis van Mon pays hangt direct samen met Masereels vriendschappelijke relatie met de Antwerpse socialist en bankier (Paribas) Maurits Naessens, in de jaren 1950 en 1960 zijn voornaamste opdrachtgever en mecenas. Naessens bezorgde hem lucratieve opdrachten die door Paribas werden gefinancierd via het Mercatorfonds, uitgeverij van kunstboeken.”

Masereel begon in zijn geboorteplek Blankenberge aan de reis door son pays. Via Brugge, Ieper, Doornik en Gent begaf hij zich oostwaarts, richting Antwerpen, Brussel en Luik, zonder de vele kleine dorpen tussen de steden te vergeten. Hij kwam in Binche, Waterloo en Langerbrugge, vereeuwigde winterlandschappen en een Pajottenland in bloei, seizoensarbeiders bij de vlasoogst en mijnwerkers tijdens een staking.

Van een blik op België gesproken.

Van Parys: “Om inspiratie op te doen voor Mijn land heeft Masereel zich inderdaad rond laten toeren door België. In de prachtige bundel Souvenirs de mon pays heeft hij vanuit zijn oorlogsasiel in Genève zijn jeugdherinneringen aan Vlaanderen gestileerd, in Mijn land heeft hij zich laten inspireren door concrete stadsgezichten en landschappen.”

De Smet: “Je ziet de typische thema’s terugkeren die hem in die periode interesseerden: natuur en stad, mensenmassa’s, de auto die overal opduikt. Er sloop een zeker optimisme en jeugdigheid in zijn werk, een terughoudende liefde voor dit land ook. Maar hij gaat de schaduwkant van de vooruitgang weer niet uit de weg.”

Uit het boek gesneden

Joris van Parys voegde er nog aan toe dat Mijn land een van Masereels naoorlogse houtsnedensuites was die niet tot zijn betere werk behoren. “Hopelijk hebt u inderdaad niet veel betaald voor de reproducties van houtsneden uit Mijn land”, schreef hij. “Dat zijn immers geen originele afdrukken, maar uit het boek gesneden bladzijden.”

Slik. Zo te horen had ik me weer eens laten rollen.

Gelukkig bevond ik me op de dag dat de vier uit het boek gesneden bladzijden in mijn brievenbus vielen in Bouillon.

In de burcht aldaar waren geen kruisvaarders meer te bespeuren, alleen maar trailrunners. Met hun loopstokken en waterzakken maakten ze zich op voor een persoonlijke kruistocht door de Semois-vallei, terwijl elders in Europa de bommen uit de lucht bleven vallen.

Vlak voor het startschot kwam Masereel als vanzelf mijn gedachten binnen. Hoe had hij, de eeuwige pacifist, naar dit tafereel gekeken?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234