Zaterdag 25/01/2020

'In België kun je maar beter geen handicap hebben'

Ze kan haar volkomen begrijpen, de Luikse moeder die eerder deze week haar twee gehandicapte kinderen om het leven bracht. Zelf overwoog Colette Van den Bossche (59) ook al een wanhoopsdaad. 'Door die angst: wat zal er anders na mij met hen gebeuren?'

In haar oudste dochter Caroline (33) gaat een meisje van zes schuil, in Annick (31) een grote baby van één jaar. Colette Van den Bossche en haar man Karel Plasman, CEO bij hr-groep Acerta, hebben twee verstandelijk gehandicapte kinderen met autisme. Kan ze niet vasthouden aan structuur, dan durft Caroline agressief uit te halen. Annick, op haar beurt, praat niet en is alleen overdag zindelijk. Het verhaal van de familie Plasman is een verhaal van twee vrouwen die kind zijn en dat altijd zullen blijven. Klinkt niet meteen als een sprookje? Dat is het ook niet.

"Ik heb hier grote drama's meegemaakt", verzucht Colette. "Toen Caroline 24 was, lukte het mij niet meer om alle zorg te dragen. Telkens als mijn man voor zijn job in het buitenland zat, stond ik er alleen voor. Ik herinner me nog een dag waarop Caroline haar zusje er voortdurend van langs gaf. En maar kloppen en slaan. De wanhoop nabij heb ik uiteindelijk een psychiater opgebeld: 'Dokter, zeg mij hoeveel ik u moet betalen om u onmiddellijk te doen langskomen. Het mag kosten wat het wil.' Ten einde raad was ik, maar die psychiater haakte gewoon in. Niemand die me kwam helpen. Dat gevoel heb ik veel gehad: 'Colette, je staat er helemaal alleen voor.'"

Recht op wachtlijst

Schokkend nieuws eerder deze week: een Luikse moeder bracht haar twee gehandicapte twintigers om het leven en probeerde daarna zelfmoord te plegen. De vrouw, een verpleegkundige, liet een afscheidsbrief achter waarin ze haar woede uit over de medische wereld. Die slaagde er volgens haar niet in haar kinderen te helpen.

"Niemand mag die vrouw veroordelen", zegt Colette stellig. "Wat ze deed, is volkomen menselijk. Die moeder moet door een hel gegaan zijn. Ik begrijp zo goed wat er daar gebeurd is. Eerlijk waar, ik heb het zelf ook overwogen, al blijft er natuurlijk nog een verschil tussen denken en doen. Hoe dan ook: dit is niet het laatste incident. Er zullen nog zulke gevallen volgen zoals in Luik, als er niks aan het beleid verandert. De toestand in ons land is zo schrijnend op dat vlak. Je kunt in België - toch een beschaafd land, zou je denken - maar beter niet gehandicapt zijn."

Voor heel wat ouders komt het vandaag hierop neer: tot 21 jaar kunnen hun kinderen met een handicap in de minderjarigenzorg terecht. Daarna begint de klok genadeloos te tikken, tot er na een ellenlange wachttijd een kamer in een dagcentrum of tehuis vrijkomt. Met een beetje geluk is dat een opvangplaats dicht bij de deur. Maar woon je in Antwerpen en weiger je een plek in Brugge: tant pis. Dan beland je zo weer onderaan op de lijst.

"Met andere woorden: in ons land hebben gehandicapten geen recht op zorg, alleen recht op een wachtlijst", klaagt Colette aan. "En die wachtlijst groeit de laatste jaren alleen maar aan, het systeem zit helemaal mis. Vlaanderen telt nu 65.000 mensen met een beperking die aangeven dat ze hulp willen. Meer dan 20.000 daarvan moeten geduld oefenen. Dat betekent dat één op de drie het, tijdelijk, zonder zorg moet stellen. Dramatisch is dat."

Het Luikse verhaal maakt dezer dagen veel los bij ouders van gehandicapte kinderen. Omdat ook zij vaak worstelen met dezelfde vraag: wat zal er met onze zoon of dochter gebeuren als wij er niet meer zijn? Toegeven dat je je kroost liever zou overleven, het is een taboe waar moeders als Colette komaf mee maken. "Wat staat er hen later te wachten? Ik vraag het mij af, precies omdat er zo weinig mensen zijn op wie je nu een beroep kunt doen. De wachtlijsten, de artsen die niet thuis geven. Echt waar, ik bid er elke dag voor dat mijn dochters voor mij sterven. Dat is toch eigenlijk niet normaal, in een 'welvaartsland' als het onze?"

Net omdat ze de toekomst van hun meisjes wilden verzekeren, begonnen Colette en haar man in 2008 een eigen opvangtehuis: Dieghemhof in Schilde. Dat privéproject herbergde twaalf kinderen met een handicap, maar moest na vier jaar - "na een boycot door de overheid" - opdoeken. "Wij hadden nochtans gehoopt dat onze dochters daar samen konden blijven wonen", betreurt Colette, die haar verzuchtingen van zich af schreef in het boek Dieghemhof - Laat ons kiezen waar we willen wonen.

De twee zussen verblijven momenteel in een instelling in Merksplas. Voor de oudste, Caroline, kwam die verhuis er nog voor Dieghemhof de boeken dicht deed. "Ze paste er totaal niet in de groep", vertelt Colette. "Ik had er bij de begeleiding nochtans op aangedrongen dat Caroline een strikt schema nodig had, een houvast. Het gebrek aan structuur maakte haar gek en agressief. Nu, in de voorziening in Merksplas, zit ze dieper dan ooit. Ze zit nu al acht maanden lang opgesloten in haar blootje, vrijwillig. Ze wassen haar, geven haar te eten, maar Caroline wil zich niet aankleden. Dat ze niet naar buiten durft te komen, zegt ze. Dat ze bang is om weer agressief te worden en dingen kapot te maken. Maar het blijft moeilijk om echt te weten wat er in haar hoofd omgaat. Hoe praat je over zulke gevoelens met een kind van zes?

Niet langer leefbaar

"Ik had het er onlangs nog over met mijn man. Ik weet dat het akelig klinkt, maar als de instelling mij vandaag zou opbellen om te zeggen dat Caroline er niet meer is, dan zou ik opgelucht ademhalen: dankuwel. Want nu is het niet langer leefbaar. De begeleiders daar doen hun uiterste best, daar ben ik mij goed van bewust. Maar Caroline zit zo diep nu, dat ik vrees dat ze er nooit meer bovenop komt. Vroeger was ze een gelukkig kind dat moeilijke momenten kende. Nu is ze alleen nog ongelukkig. Ze mist elk beetje levenskwaliteit. Ieder mens heeft daar toch recht op?"

Sterke madam

Als de demonen de kop opsteken, en dat durft weleens gebeuren, kan de moeder van twee maar aan één ding denken: mislukken. Colette: "Misschien ben ik te streng voor mezelf, maar ik heb dikwijls het gevoel dat ik mislukt ben. Mislukt over de hele lijn. Het tehuis dat we zelf opgericht hebben is er niet meer, het vooruitzicht dat de kinderen alleen maar achteruit zullen gaan. En dan te zeggen dat ik hen eigenlijk niet wilde wegstoppen in een instelling.

"Annick is een heel lief en makkelijk kind. Ze zou geen vlieg kwaad doen, met haar schattig snoetje. Ook Caroline kon bij momenten heel aangenaam zijn. Zij is erg sociaal, babbelt graag en zit niet verlegen om een grap. Maar door haar driftbuien werd het onhoudbaar thuis, de crisissen waren te hevig. Het bracht mij in onmogelijke situaties. Weet je, ik heb het geluk dat ik nog een sterke madam ben. Want je ziet in Luik, wat er kan gebeuren als je eraan onderdoor gaat."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234