Vrijdag 13/12/2019

Politieschandaal

In Antwerpen geldt de wet van de sheriff

Het politiebureau in de Handel-straat in Antwerpen. "Vandaag ligt de nadruk bijna volledig op interventie en ordehandhaving." Beeld Wouter Van Vooren

De Antwerpse politie heeft zich schuldig gemaakt aan 'schokkende feiten'. Volgens critici draagt zowel burgemeester De Wever als korpschef Muyters boter op het hoofd. "Hun harde, Amerikaanse aanpak zou sommige agenten wel eens als een vrijbrief kunnen interpreteren."

In 2008 werd de voormalige Antwerpse politiecommissaris Bart Debie veroordeeld tot vier jaar cel, waarvan één effectief. Wat Debie werd aangewreven was zeker niet min.

De commissaris, later gemeenteraadslid voor het Vlaams Belang, werd ervan beschuldigd dat hij 12 arrestanten van andere origine had geslagen en op het hoofd had gestampt. Behalve aan buitensporig geweld en racisme achtte het hof hem ook schuldig aan vervalsing van processen-verbaal en diefstal.

Het hof voegde daar nog aan toe dat Debie enkel kon opereren dankzij de steun van zijn oversten. Een van die oversten was zijn chef en kompaan Serge Muyters, vandaag korpschef van de Antwerpse politie. Serge Muyters, de broer van N-VA-politicus Philippe Muyters, overleefde de storm zonder kleerscheuren. Maar zijn reputatie als "harde" zou hij nooit verliezen.

Autoritaire leidingstijl

In de jaren die volgden liet Serge Muyters de harde hand nog voelen met stevige "opkuisacties" in een aantal moeilijke Antwerpse wijken, waaronder de omgeving van het De Coninckplein. Zijn aanpak leidde wel eens tot conflicten met voormalig burgemeester Patrick Janssens (sp.a). Janssens verklaarde ooit openlijk dat Muyters' "specifieke autoritaire leidingstijl" tot een "ongezonde situatie" had geleid.

Toch wist Serge Muyters nog onder het bewind van Janssens de carrièreladder verder te beklimmen. Toen voormalig korpschef Eddy Baelemans in 2012 de stap zette naar de politiek, moest de burgemeester op zoek naar een vervanger. Muyters stelde zich kandidaat. Met succes.

Korpschef Muyters heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij zich beter kon vinden in de visie van de nieuwe burgemeester Bart De Wever (N-VA). Al kort na de machtswissel liet Muyters zich ontvallen dat hij zich verheugde "op een politie die weer politie mag zijn". Ontegensprekelijk wierp die visie vruchten af. Al een aantal jaar kan het bestuur uitpakken met dalende criminaliteitscijfers.

Maar tegelijk groeide de wrevel. Begin 2015 bracht Gazet Van Antwerpen het bericht dat de cel Diversiteit van de Antwerpse politie leegliep. Drie van de vijf personeelsleden vroegen de overplaatsing, volgens hen omdat de korpsleiding klachten over racisme binnen en buiten het korps niet ernstig nam. "De mensen van de cel Diversiteit voelden zich steeds meer een excuusdienst", klonk het toen." Ze worden ingeroepen als argument voor het diversiteitsbeleid binnen het korps, maar in realiteit is deze dienst volledig uitgehold."

Later volgde een aantal veelbesproken incidenten. In november vorig jaar schakelde de Antwerpse politie een veertienjarig meisje tijdelijk uit met een verfkogel. Zowel korpsleiding als burgemeester verdedigde de interventie. Felle kritiek kwam er ook na een interventie tijdens een jazzconcert in café Kiebooms, die eindigt met de inbeslagname van de saxofoon en de arrestatie van de saxofonist. "Er heerst te veel tolerantie voor geweld, brutaliteit en racisme", oordeelde oppositielid Wouter Van Besien (Groen) toen.

Burgemeester De Wever bleef pal achter zijn korps staan. "Als ik Groen en sp.a mag geloven, ben ik er in drie jaar tijd in geslaagd om van de Antwerpse politie een soort militie te maken die eerst schiet en dan pas vragen stelt. Wat natuurlijk klinkklare onzin is." Tegelijk stipte De Wever aan dat geweld binnen zijn korps zeker nooit straffeloos blijft. "In 2014 zijn er 35 agenten die een tuchtstraf hebben gekregen, gaande van een waarschuwing tot inhouding van wedde of terugzetting in de weddeschaal. Vorig jaar zijn er zelfs een aantal politiemensen ontslagen, omdat ze echt manifest in de fout waren gegaan."

Serge Muyters, korpschef bij de politie Antwerpen. Beeld kos
De Wever bij de officiële huldiging van de drugshonden van de Antwerpse politie. Beeld photo_news

Tot ontslag kwam het in elk geval niet in een ander, voor de burgemeester vandaag meer dan ooit vervelend incident. Het gaat over een ontaarde caféruzie tussen een jongeman van Marokkaanse origine en twee Antwerpse politieagenten. De agenten werden veroordeeld tot effectieve celstraffen, maar mochten desondanks in dienst blijven.

Dienstverlening

"Geweld is altijd een probleem geweest binnen de Antwerpse politie", zegt - anoniem - een veiligheidsexpert die de Antwerpse politie van binnen uit kent. "Dat probleem was er ook onder Janssens, en het is er onder De Wever zeker niet kleiner op geworden. Daar is ook een aanwijsbare reden voor. Politie zou in de eerste plaats dienstverlening moeten zijn. Maar vandaag ligt de nadruk bijna volledig op interventie en ordehandhaving.

"De Wever zegt in zijn communicatie over deze nieuwe feiten dat het een goede zaak is dat zijn politiekorps in staat is om pijnlijke en schokkende feiten zelf aan het licht te brengen. Dat is heel slim van hem. Hij pareert nu al de kritiek die de komende dagen zeker zal volgen. In plaats van wijkagenten en onthaal is er ingezet op sheriffs en interventies in kogelvrije vesten. De Wever en zijn korpschef zijn gefascineerd door het Amerikaanse politiemodel. Ik ken de feiten natuurlijk niet, maar het lijkt me logisch dat sommige elementen binnen de politie die aanpak als een soort vrijbrief ervaren om zich eens goed te laten gaan."

Het politiekantoor waar de bewuste agenten tewerk gesteld waren. Beeld Wouter Van Vooren
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234