Zondag 26/01/2020

In Amerika valt elke 17 minuten een dode door een vuurwapen

Revolvers en geweren oorzaak helft gewelddadige sterfgevallen in Verenigde Staten

Bij de helft van alle gewelddadige sterfgevallen in de VS is een vuurwapen in het spel. Dat blijkt uit onderzoek van het Center for Disease Control and Prevention (CDC). Bij ruim de helft van deze sterfgevallen is sprake van zelfmoord. Drie op de tien slachtoffers werden vermoord.

door maarten rabaey

Washington l Een gezaghebbend medisch vakblad roept nu op om de vuurwapendoden als 'ernstig volksgezondheidsprobleem' te beschouwen.

In de Verenigde Staten komen elk jaar circa 50.000 mensen op een gewelddadige manier om het leven. Dat zijn er gemiddeld 173 per dag. Voor zijn National Violent Death Reporting System werden door het Center for Disease Control (CDC) 15.962 gewelddadige sterfgevallen uit 2005 in zestien staten onderzocht. Daaruit bleek dat de meerderheid van de geweldsdoden zelfmoorden (56,1 procent) zijn, gevolgd door moorden en doden bij gewettigde interventies door politiediensten (29,6 procent, exclusief doodstraf), gewelddadige dodingen waarvan de intentie niet wettelijk werd vastgesteld (13,3 procent) en onopzettelijke doding door vuurwapens (0,7 procent).

Bij de helft van gewelddadige sterfgevallen werd een vuurwapen gebruikt. Daarnaast zijn vooral vergiftiging en verhanging/wurging/verstikking de doodsoorzaak. Bij Afro-Amerikanen ligt het aantal gewelddadige sterfgevallen in het CDC-onderzoek 50 procent hoger dan bij blanke Amerikanen en 60 procent hoger dan bij Aziatische Amerikanen. Bij latino's ligt het percentage 15 procent lager dan bij blanken.

Het hoogste aantal slachtoffers viel onder twintigers, vooral tussen de 20 en 24 jaar. Mannen lopen in de VS met 31,9 gewelddadige sterfgevallen op 100.000 drie keer meer kans om op een gewelddadige manier aan hun einde te komen dan vrouwen. Ook een meerderheid van de moorden vond plaats onder mannen, vooral jongvolwassen zwarten, en ook hier hoofdzakelijk door vuurwapens. De meeste moorden werden voorafgegaan door een ruzie of door een overval.

Mannen plegen in de VS ook vier keer zoveel zelfmoord. De zelfmoorden vonden vooral plaats onder blanken, inheemsen en bewoners uit Alaska, oudere mensen en vooral door gebruik van vuurwapens thuis. Liefst 20 procent van de zelfmoorden wordt gepleegd door soldaten of oorlogsveteranen.

In absolute cijfers betekent dat er in 2005 in de zestien onderzochte staten 1.821 zelfmoorden plaatsvonden onder actief of gewezen militair personeel, vooral blanke mannen. Bijna al deze slachtoffers waren jonger dan 45. Bijna zeven op de tien betrokkenen gebruikten een vuurwapen. Opmerkelijk is het gebrek aan psychische begeleiding voor deze (ex-)militairen.

"Hoewel 47,2 procent depressief was op het ogenblik van hun dood, en 34,8 procent een vastgesteld mentaal gezondheidsprobleem had, genoot slechts 26,7 procent mentale gezondheidszorg. 29 procent maakte hun voornemen om zelfmoord te plegen vooraf bekend, met voldoende tijd zodat iemand tussenbeide kon komen."

Ook voor zelfmoorden onder burgers klagen de onderzoekers de gebrekkige opvang aan, al merken ze ook op dat het stigma over zelfdoding een drempel is om hulp te zoeken. "Er zijn effectievere preventieprogramma's nodig om gewelddadige doden te voorkomen", besluiten de wetenschappers.

Het gezaghebbende New England Journal of Medicine (NEJM) legt de vinger op de zere wonde door deze maand in een opmerkelijk hoofdartikel het wettelijk vuurwapenbezit op de korrel te nemen. "Doden en gewonden door handvuurwapens zijn een ernstig volksgezondheidsprobleem dat niet alleen een antwoord vergt van de veiligheidsdiensten en rechtbanken, maar ook vanuit de medische gemeenschap", schreef het medische vakblad.

"Vuurwapens doodden 30.143 mensen in de VS in 2005 (ter vergelijking: het aantal doden door prostaatkanker bedroeg in dat jaar 28.905 en het aantal doden door hiv/aids 12.543, MR). Daarvan waren er 17.002 zelfmoorden, 12.352 moorden en 789 dodelijke ongevallen met vuurwapens. Bijna de helft van de doden waren -35-jarigen. Als we in overweging nemen dat er ook bijna 70.000 gewonden zijn door vuurwapens, blijven we achter met het verbijsterende gegeven dat 100.000 mannen, vrouwen en kinderen gedood of verwond werden door vuurwapens in één jaar tijd. Dit betekent dat er elke 17 minuten één dode of elke 5 minuten een dode of gewonde valt door een vuurwapen."

In dezelfde editie van NEJM legt Garen J. Wintemute, een professor noodgeneeskunde van de University of California die in Sacramento ook geweldpreventie doceert, in zijn onderzoek een rechtstreeks verband met wapenbezit. "Wapengeweld is dikwijls een onbedoeld gevolg van wapenbezit. Amerikanen hebben miljoenen wapens gekocht, vooral handvuurwapens, in het geloof dat een wapen thuis hen veiliger maakt. Feitelijk verhogen eigenaars het risico op een gewelddadige dood. En niet alleen voor de kopers: epidemiologisch kun je spreken van 'passieve geweereigenaars', die te vergelijken vallen met 'passieve rokers'. Leven in een huis waar er wapens zijn verhoogt de kans op moord met 40 tot 170 procent en het risico op zelfmoord met 90 tot 460 procent."

Wintemute legt de verantwoordelijkheid bij de wetgevers "die misleidend een radicale deregulering van wapengebruik in de gemeenschap tot wet hebben verheven". Vijfendertig staten delen momenteel wapenvergunningen uit aan iedereen die dat verzoekt en wettelijk mag. En sinds 2005, merkt de professor op, hebben veertien staten bepalingen aangenomen die het aantal plaatsen uitbreidt waar mensen wapens tegen anderen mogen gebruiken en schutters immuniteit geven van vervolging.

"Dat beleid is gebaseerd op mythes", schrijft Wintemute. "Een van dit mythes is dat toenemend wapenbezit de misdaadstatistieken verminderen - dat werd ontkracht. Wapenbezit en -geweld stijgen en dalen samen. Een andere mythe is dat defensief wapengebruik zeer ingeburgerd is. De meest geciteerde schatting, 2,5 miljoen gevallen per jaar, zijn met een factor van tien te hoog."

Wintemute waarschuwt het Hooggerechtshof, dat momenteel de uitbreiding van wapenbezit in Washington D.C. overweegt. "Door het bevorderen van ons gevoel dat we het recht hebben om tegen elkaar wapens te gebruiken, kan ons gestel verzwakken van geordende vrijheid dat civil society mogelijk maakt."

Professor Wintemute in 'New England Journal of Medicine':

Leven in een huis waar er wapens zijn verhoogt de kans op moord met 40 tot 170 procent

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234