Vrijdag 02/06/2023

AnalyseOorlog in Oekraïne

In alles bevestigt Poetin dat Oekraïne van de kaart geveegd moet worden: de oorlog zou wel eens heel lang kunnen duren

Amerikaanse houwitsers staan klaar voor vertrek naar Oekraïne op een vliegbasis in California, 27 april. Beeld AFP
Amerikaanse houwitsers staan klaar voor vertrek naar Oekraïne op een vliegbasis in California, 27 april.Beeld AFP

Poetins invasie van Oekraïne kan uitmonden in een langdurige oorlog. Westerse landen signaleren dat ze bereid blijven Oekraïne te steunen. Maar hoe kun je een agressor intomen die met kernwapens zwaait?

Arnout Brouwers

“Wij zullen naar de hemel gaan, zij zullen gewoon sterven.” Bijna lyrisch wordt de Russische propagandist Solovjov als hij over een kernoorlog met het Westen praat. Het fantaseren over de inzet van kernwapens is allerminst nieuw op de Russische staatstelevisie, maar deze hoogmis der verongelijkten wordt nu bijna non-stop opgevoerd. Toen dat deze week opnieuw gebeurde, door Poetin zelf en zijn buitenlandminister Lavrov, riep het de vraag op of dit een teken is van Russische kracht of zwakte – en welke variant gevaarlijker is.

Zeker is dat de licht ontvlambare Russische retoriek ook een wapen is, bedoeld om het Westen af te schrikken en ervan te weerhouden zijn steun aan Oekraïne te blijven opschroeven. Dat het tegendeel gebeurt, komt doordat westerse landen er steeds meer van overtuigd raken dat Poetins Rusland koste wat kost tegengehouden moet worden in Oekraïne.

Het alternatief is, zo leert de ervaring in de (tijdelijk) bezette gebieden, een slachtpartij onder Oekraïners maar ook de poging – en in lijn met de retoriek in Moskou – de Oekraïense identiteit uit te wissen. Oekraïense baby’s die nu in bezet Marioepol worden geboren, krijgen een geboortecertificaat van de separatistische volksrepublieken die Rusland erkend heeft. Scholen en media worden op Russische leest geschoeid, Oekraïense lastpakken verdwijnen in martelkamers, musea worden leeggeroofd, Oekraïense monumenten verwoest.

Volg alle ontwikkelingen over de oorlog in onze liveblog

Essay Jonathan Holslag: ‘Welke prijs zijn we bereid voor de vrijheid te betalen?’

Kondigt Poetin op 9 mei de totale mobilisatie aan? Experts sluiten escalatie steeds minder uit

Omslag van het zelfbeeld

In alles bevestigen president Poetin, zijn ministers en zijn propagandisten dat Oekraïne van de kaart geveegd moet worden en, als dat niet lukt, tenminste het oosten en zuiden ‘heroverd’ moeten worden. Gedrag dat past in de eeuwenoude traditie van het Russische Rijk, waarin grenzen vaker verschoven of landen opgeslokt of verdeeld werden.

Van buitenaf zie je een land verstrikt in zijn post-imperiale frustraties. Herkenbaar voor andere Europese postkoloniale machten, die ook weten hoe moeilijk het is de omslag te maken van het zelfbeeld als expansief rijk naar een land dat zijn geluk zoekt binnen vaste grenzen.

Rusland is een veel complexer en veelzijdiger land dan zijn leiders willen doen voorkomen. Daarin schuilt een sprankje hoop voor een post-imperiaal Rusland na Poetin. Momenteel lijken westerse landen verenigd in de overtuiging dat dit imperiale Rusland in deze oorlog ten einde moet komen: ook Rusland, het grootste land ter wereld, moet genoegen kunnen nemen met zijn huidige grenzen.

Nu de wil niet op te geven aan beide kanten verhardt, dringt het besef door dat een langdurige oorlog dreigt. Het geldt voor Oekraïne, dat letterlijk voor zijn leven vecht, maar ook voor de westerse landen die hun schroom om steeds zwaardere wapens te leveren, hebben afgeworpen. Als zij deze oorlog – een anachronisme, een ouderwets staaltje landjepik – accepteren, zijn ze de internationale ordening die ze deze eeuw tegenover China willen verdedigen nu al kwijt.

Eensgezindheid

Langdurig ook, omdat de partij die hier tegen de stroom van de geschiedenis in roeit het grootste land ter wereld is, een grote militaire macht, een qua voedsel en grondstoffen zelfvoorzienende macht, met kernwapens bovendien. En land dus, dat nog over veel instrumenten beschikt om zich aan de oude realiteit vast te klampen – en te pogen andere volkeren ook in die mal te duwen.

Maar wat verklaart dan die westerse eensgezindheid (zolang die duurt) en die plotse bereidheid op te staan tegen Poetins expansiedrang? Een belangrijke reden hiervoor is dat westerse landen, Duitsland voorop, alle alternatieven, alle varianten van accommodatie en oogjes dichtknijpen in de loop der jaren met Poetin hebben uitgeprobeerd. Niet eenmaal, maar steeds opnieuw. Ze worden hiervoor nu ‘beloond’ met de grootste en bloedigste grondoorlog die Europa in decennia heeft gezien.

Opstaan tegen Poetin was behalve in Polen en de Baltische landen lang de minst populaire optie in het Westen, niet alleen in tal van Europese landen trouwens, ook in de VS – zelfs na de annexatie van de Krim en de invasie van Oost-Oekraïne in 2014. Nu de alternatieven zijn uitgeput, blijft dit over.

Wat betekent dit voor de omgang met de nucleaire dreigementen uit Moskou? Dat westerse behoedzaamheid, ook in de retoriek, op zijn plaats is. President Poetin waarschuwde deze week dat diegenen die “voor ons onacceptabele strategische dreigingen” creëren, snelle klappen terug zullen krijgen. Hij claimde over middelen te beschikken “waar niemand over beschikt” en deze zo nodig te zullen inzetten.

Dit wordt een centrale uitdaging voor het Westen: hoe kun je Oekraïnes zelfverdediging maximaal steunen, qua militaire steun en economische maatregelen, zonder de grens over te gaan naar een direct militair conflict? Onder meer door geen ‘no-flyzones’ te gaan afdwingen boven Oekraïne. Maar passen openlijk geventileerde doelen als de ‘permanente verzwakking’ van Rusland daarin?

Ook een andere vraag dringt zich op: Biden spreekt van ‘onverantwoorde retoriek’, voorts blijft het stil over Poetins nucleaire dreigementen. Dat is geen toeval, maar een bewuste strategie. Maar is de nucleaire afschrikking beter gediend met westers zwijgen of door iets te zeggen over de gevolgen van het gebruik van een kernwapen? Hoe kun je een agressor intomen die met kernwapens zwaait? Poetin heeft met zijn invasie de wereld onbekend terrein opgesleurd. Ook in die zin wordt de oorlog een beslissend scharnierpunt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234