Zaterdag 24/10/2020

Muziek

In 2019 stonden de vrouwen op de muzikale barricades

Liever een tedere Solange Knowles die de Afro-Amerikaanse invloed in de Texaanse westerncultuur herwaardeert, vindt Sasha Van Der Speeten.Beeld Aftonbladet

Het voorbije popjaar behoorde toe aan de vrouwen. In meeslepende muziek dissecteerden zij treffend mens en maatschappij en vochten voor gendergelijkheid. En dat op een wijze waar mannelijke muzikanten vandaag alleen maar van kunnen leren.

Misschien moeten we de Trumps, de Orbáns en de Bolsonaro’s dankbaar zijn voor de ontzagwekkende golf vrouwelijke artiesten die het voorbije jaar de popmuziek overspoelde. Misschien is de culturele impact van zangeressen zoals Solange, Kate Tempest, Little Simz en Charlotte Adigéry juist zo aanzienlijk omdat eerdergenoemde oude (bange) blanke mannen de westerse maatschappijen hebben herschapen tot een kil landschap waar minderheden tot paria’s worden herleid en waar eigenbelang en egoïsme normaal worden gevonden. 

Want bij wie anders kunnen de generaties Y en Z terecht in een wereld waar het botte seksisme en racisme van de alt-right zich een weg tot de mainstream hebben geïnfiltreerd? Bij boze mannelijke rappers die vuur met vuur willen bestrijden? Met alle respect voor de weinige echt politiek geïnspireerde mannelijke popartiesten van 2019 – Stormzy en Zwangere Guy, we kijken naar jullie – maar het huidige maatschappelijke discours is meer gebaat bij een kwaliteit die vooral vrouwelijke muzikanten het voorbije jaar in hun muziek smokkelden: nuance.

‘Nothing you can buy will ever make you more whole’, klinkt het bij Kate Tempest. Beeld Francis Vanhee

Zoals bij Kate Tempest, die op haar uitmuntende nieuwe plaat The Book Of Traps And Lessons luisteraars aanmaant hun kwellende gevoel van onbestemdheid niet langer te sussen met holle consumptiedrift. ‘Nothing you can buy will ever make you more whole’, klinkt het, ‘This whole thing thrives on us feeling always incomplete / and it is why we will search for happiness in whatever thing it is we crave in the moment / and it is why we can never really find it there.’

Ze veegt er niet alleen de gewetenloze vaandeldragers van het kapitalisme de mantel uit, maar evengoed de linkse hipsters. Het is een visie die we missen in de politiek van vandaag die zo graag verdeelt. Het volk, dat is niet alleen de verzuurde werkloze die uit wanhoop stemt op populistische partijen of de in het nauw gedreven ondernemer die uit opportunisme hetzelfde doet, maar ook de wereldvreemde … euhm … ‘yogasnuivers’ die hun eigen grote gelijk niet in vraag durven te stellen door de dialoog aan te gaan met iemand die er een ander wereldbeeld op nahoudt. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje dat straks de waterval afdondert. ‘Europe is lost, America lost, London lost’, rapte Tempest drie jaar geleden al, ‘Still we are clamouring victory / All that is meaningless rules / We have learned nothing from history.’

Surrogaatmoeders

Zoeken we in hardvochtige, ultramannelijke politieke tijden een balsem bij de vrouwelijke stem? Hunkeren we naar een relativerende wijsheid die we niet meteen verwachten bij de mannelijke artiesten omdat hun testosteron een constructieve boodschap in de weg staat? Liever een tedere Solange Knowles die de Afro-Amerikaanse invloed in de Texaanse westerncultuur herwaardeert met een zijdezachte songcyclus dan een Public Enemy-achtige rapper die met getrokken uzi leuzen van Malcolm X scandeert. Voelen popliefhebbers beter dan hun volksvertegenwoordigers aan dat anno 2019 niet polarisering het antwoord biedt, maar wel educatie en wederzijds begrip? Geduld. Dialoog. Nuance.

Misschien zetten we inspirerende vrouwen zoals Solange, Kate Tempest en Lana Del Rey op het ereschavotje omdat we in hen surrogaatmoeders zien van wie we de antwoorden willen horen op vragen die we niet langer aan onze bloedeigen moeders durven te stellen. Of het allemaal wel goed komt. Of ze de pijn even kunnen wegkussen. Of ze papa niet even op andere gedachten kunnen brengen in een rustig gesprek onder vier ogen. Hopeloos naïef-romantisch en een tikkeltje absurd? Misschien. 

De Amerikaanse r&b-zangeres Lizzo profileerde zich wél als bronstig sekssymbool, zij het een plussizeversie die helemaal in het reine is met hoe ze eruitziet.Beeld ANP Kippa

Niet alleen in het klimaatdebat, maar ook in de muzikale mainstream van 2019 maakten de vrouwen het verschil. Ze dynamiteerden de heersende schoonheidsidealen in de hedendaagse popcultuur. Billie Eilish, een jonge vrouw die generatiekloven overbrugde met goeie songs en een innoverende klankesthetiek, profileerde zich als een soort postmoderne superheldin die subculturen als gothic, emo, trap-hiphop en cyberpunk tot een inspirerende hybride klutste. Ze droeg geen weinigverhullende bimbopakjes op het podium maar dikke jassen en oversized, baggy trainers. In haar videoclips kwam ze liever grotesk uit de hoek dan verleidelijk. 

De Amerikaanse r&b-zangeres Lizzo pakte het lichtjes anders aan: zij profileerde zich wél als bronstig sekssymbool, zij het een plussizeversie die helemaal in het reine is met hoe ze eruitziet. Dat ze het tot in de hitparades schopte en overal lof kreeg voor haar entertainende liveshow, voelde revolutionair aan. Een opgestoken middelvinger naar bodyshaming, een hart onder de riem voor al wie lijdt onder de dictatuur van de Instagram-fashionista’s.

Zwaard in het kruis

In de nasleep van #MeToo spelden ook heel wat zangeressen de doorsnee chauvinistische machtswellusteling de les. Hun kordate, strijdlustige en soms grappige liedjes, clips en interviews tackelden verdedigers van het klassieke rollenpatroon en de behoeders van vergrijsde katholieke familiewaarden uit een tijd waar feminisme een vloekwoord was. ‘They will never admit I’m the best here / from the mere fact that I’ve got ovaries’, rapte Little Simz, wier album GREY Area een hoop eindejaarslijstjes siert.

In ons land was het Angèle die de kroon spande met haar radiohit ‘Balance Ton Quoi’ en de bijbehorende videoclip die internationaal weerklank kreeg. In Brussel infiltreerde een resem spraakmakende vrouwen de in de regel door mannen gedomineerde hiphopgemeenschap met catchy songs en een imago waarbij Jeff Hoeyberghs zich vast in zijn Viagra verslikt. Blu Samu, Lous & The Yakuza, Yseult: stuk voor stuk getormenteerde amazones met een multiraciale achtergrond die het heft in eigen handen nemen en straks de popmuziek van 2020 zullen tweaken. De Gentse Charlotte Adigéry bewees en passant dat je niet over een hitparadesound hoeft te beschikken om wereldwijd potten te breken. Haar roteigenzinnige visuele esthetiek en sociaalbewuste uitspraken in interviews maakten van haar een meerdimensionale alternatieve popster.

Op dat vlak sprak de Britse zangeres-danseres-performancekunstenaar FKA twigs het felst tot de verbeelding. Op haar uitmuntende nieuwe plaat Magdalene verwerkte ze een relatiebreuk en vervelde ze van wereldvreemde nimf tot een oppermachtige oer-vrouw: feilbaar maar onversaagd, tussen engel en demoon, tussen echtgenote en sloerie. Madonna mag trots op haar zijn. Dat twigs in haar video’s en op het podium de edele kunst van het paaldansen op weergaloze wijze beoefende en daarmee de marginale associaties bij die sport in vraag stelde, is briljant. Dat ze tijdens haar concerten ook de wushu-krijgskunst etaleerde – inclusief vlijmscherp samoeraizwaard – overrompelde en was tegelijk komisch: de doorsnee chauvinist greep er zichzelf wellicht preventief bij in het kruis.

Op het album ‘Eve’ van hiphopqueen Rapsody draagt elke track de naam van een belangrijke Afro-Amerikaanse vrouw. Beeld Chris Pizzello/Invision/AP

Dan waren er de vrouwen die het hardnekkige racisme in de maatschappij aan de kaak stelden. Niet door moord en brand te schreeuwen, maar door hun eigen afkomst en schoonheid te vieren. Solange eerde haar zwarte wortels in Houston, Jamila Woods noemde elk liedje van haar plaat naar een invloedrijke Afro-Amerikaanse kunstenaar of denker. Hiphopqueen Rapsody deed iets gelijkaardigs op haar album Eve, waar elke track de naam draagt van een belangrijke Afro-Amerikaanse vrouw.

Is met dit alles het tij gekeerd in de popmuziek? Mogen vrouwen er eindelijk een andere rol spelen dan lustobject, extravagante hippie of boze feministe? Effenen bovengenoemde fluwelen activisten het pad voor een generatie geëngageerde vrouwen die zelf de teugels in handen houdt in een door mannen geregeerde muziekindustrie? ‘White men run this, they don’t want this kind of passion’, rapt Rapsody evenwel meewarig op haar nieuwe plaat. Hout vasthouden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234