Dinsdag 17/09/2019

In 2008 nog in de coulissen, dit jaar mogelijk in de schijnwerpers op het wereldtoneel

Tien spraakmakers van het nieuwe jaar

Van sommige internationale kopstukken weten we zeker dat ze ook in 2009 nadrukkelijk aanwezig zullen zijn op het wereldtoneel. Maar wie staat nu nog in de coulissen - of enigszins terzijde - en maakt een grote kans volgend jaar in het volle licht van de schijnwerpers te komen? Van wie mag worden verwacht dat ze in 2009 zo niet naast, dan toch in elk geval pal achter de Obama's, Merkels en de Poetins acteren? Tien potentiële spraakmakers van het komende jaar in tien portretten. De Volkskrant

Mayawati Kumari

Icoon van de Indiase kastelozen

De kasteloze Mayawati Kumari (52) is de ongekroonde koningin van de bijna tweehonderd miljoen dalits, kastelozen, in India. Na haar klinkende overwinning vorig jaar in Uttar Pradesh, de grootste Indiase deelstaat, heeft ze nu de ambitie in 2009 tot de eerste kasteloze premier van India te worden gekozen.

Haar strategie is om de twee grootste politieke partijen, de Nationalistische Hindoe Partij (BJP) en de Congrespartij, die sinds de onafhankelijkheid al meer dan zestig jaar afwisselend aan de macht zijn, zoveel mogelijk tegen elkaar uit te spelen. Zo beloofde zus Mayawatize Sonia Gandhi, voorzitter van de Congrespartij, onlangs tijdens een geanimeerde lunch haar steun. Een paar dagen later opende ze samen met een BJP-leider de aanval op "de verwende familie-Gandhi".

Mayawati, dochter van een kantoorklerk en een ongeletterde huisvrouw, staat bekend om haar listige politieke steekspel. Ze wist zelfs politici uit de hogere kasten en de moslimgemeenschap in haar Bahujan Samaj Partij (BSP) voor dalits te lokken. De slogan 'vernietig de hogere kasten door ze met je schoenen te slaan' veranderde ze in de verzoenende tekst: 'Kom mee voor een ritje op de olifant', het dier dat als symbool van haar partij kracht moet uitstralen.

Mayawati is de icoon van de dalits, die haar smeken om verlossing uit het onderdrukkende kastenstelsel. Het lijkt hen weinig te deren dat hun behenji, zus, behoort tot de corruptste politici van India. Haar bezittingen, banktegoeden en huizenbezit lopen in de miljoenen euro's, volgens Mayawati allemaal cadeaus van haar supporters. Op haar verjaardag liet ze zich met diamanten behangen en smikkelde ze samen met haar politieke vrienden een 52 kilo wegende witte chocoladetaart op, haar lievelingsgerecht.

Haar aanhangers klapten verrukt en genieten mee van de rijkdommen. Want als Mayawati er zo eenvoudig in slaagt de rijken af te zetten, dan kunnen zij dat straks toch ook mocht hun zus tot premier worden gekozen.

Anders Fogh Rasmussen

Europese opperpragmaticus

Ja is ja en nee is nee. Zo simpel is het doorgaans voor de Deense premier Anders Fogh Rasmussen. Vraag de Arabische wereld nog eens naar de cartooncrisis. Er kwam geen excuus over de lippen van de premier, die vond, vindt en zal blijven vinden dat vrijheid van meningsuiting een groot goed is. Niks excuses.

Rasmussen (55) zegt nu: "Ik ben geen kandidaat voor wat dan ook." Toch wordt zijn naam genoemd voor twee hoge functies: die van secretaris- generaal van de NAVO en vooral die van eerste president van de Europese Unie.

De liberale econoom is intelligent en sociaal vaardig, geliefd en een centrist, weten diplomaten in Brussel. Hij is op en top pragmaticus. Hij heeft een afkeer van grote theorieën en intellectuele debatten. Juist die karaktertrek zou hem geschikt maken als leider van 27 regeringen. En alsof het niet genoeg is: Silvio Berlusconi vindt de Deen "de knapste van de Europese leiders".

Rasmussen, die in 2007 voor de derde achtereenvolgende keer de parlementsverkiezingen won, komt steeds meer boven als de ideale compromiskandidaat. De geruchten worden steeds hardnekkiger. Zijn belangrijkste tegenkandidaten lijken stuk te lopen op te veel tegenstand. Tony Blair ontbeert de steun van Angela Merkel, Bertie Ahern creëerde zijn eigen financiële schandaal. En Jean-Claude Juncker (Luxemburg) en Wolfgang Schüssel (Oostenrijk) zijn te federalistisch voor de Britten.

Maar ook voor de Deense premier zijn er minpuntjes. De Denen zijn - zonder euro - nooit zo pro-Europa geweest. Rasmussen wordt sinds de cartooncrisis gehaat in de moslimwereld. Maar voor wie toch nog twijfelt: Anders Fogh Rasmussen is Frans aan het leren. En dat spreken ze in Brussel.

Timothy Geithner

Amerikaanse Mr. Crisis

Nu de crisis om zich heen grijpt, is de baan van de Amerikaanse minister van Financiën ronduit spectaculair te noemen, met een behoorlijk risico om af te branden. De nieuwe minister gaat in 2009 miljarden uitgeven om de economie te redden, megadeals sluiten en hele sectoren van de economie herstructureren. Hij zal na de president het vaakst in het nieuws komen en nauwlettend worden gevolgd door de rest van de wereld.

Voor deze cruciale rol heeft Barack Obama het 47-jarige 'wonderkind' Timothy Geithner gekozen. De aandelenkoersen sprongen prompt omhoog toen dat bekend werd. Want Geithner geldt als solide. Hij speelde het afgelopen jaar als voorzitter van de Centrale Bank van de staat New York al een hoofdrol in de pogingen de crisis in te dammen, samen met de huidige minister van Financiën Henry Paulson en Amerikaanse Centrale Bankchef Ben Bernanke. In de jaren negentig was hij als onderminister op Financiën bezig met financiële crises in Zuid-Amerika, Azië en Rusland.

Critici stellen dat Mr. Crisis ook bij fouten was betrokken, zoals het besluit om Lehman Brothers failliet te laten gaan. Maar misschien dat hem dat helpt, want Geithner staat bekend als een heel snelle leerling en een onconventionele denker. Met zijn nieuwe baas deelt hij nog iets: een internationale achtergrond. Hij groeide op in Zimbabwe, India en Thailand, en heeft Chinees en Japans gestudeerd.

Salva Kiir Mayardit

Onwennige Soedanese krijgsheer-politicus

Als militair werd hij onbedoeld een prominente politicus. En volgend jaar komt het vervolg. Niet dat het Salva Kiir Mayardit (57) zal lukken in 2009 president van Soedan te worden, dat weet hij zelf ook wel. Maar hij zal van zich doen spreken. Als politicus, en misschien zelfs weer als militair.

In augustus 2005 was John Garang, de toen redelijk onbetwiste leider van de autonome regering in het zuiden van Soedan, op weg naar huis. Maar zijn helikopter, hem ter beschikking gesteld door president Yoweri Museveni van Oeganda, vloog tegen een berg aan. Salva Kiir werd als opvolger aangewezen.

Waarmee het vroegere militaire hoofd van de rebellenbeweging SPLA opeens, als president van Zuid-Soedan en vicepresident in de nationale Soedanese regering, uitvoering moest geven aan het vredesakkoord tussen het noorden en zuiden van Afrika's grootste land. Salva Kiir nam de taak wat onwennig ter hand.

Komend jaar vinden er in Soedan verkiezingen plaats voor parlement en president. Het is de prelude voor 2011, het jaar waarin de bevolking van Zuid-Soedan zich per referendum moet uitspreken over onafhankelijkheid en dus afscheiding van het bewind in Khartoem.

Dat nooit, als het aan Khartoem ligt. Want het zuiden heeft olie, en dus geld. De voortdurende spanning die hierover bestaat, kan makkelijk tot een nieuwe oorlog leiden. Zodat de politicus Kiir zich mogelijk opnieuw in krijgstenue moet bewijzen.

Nino Boerdzjanadze

Uitdaagster van de Georgische president

Het zou natuurlijk het beste zijn als Georgië in 2009 niet zo vaak in het nieuws komt als het afgelopen jaar. Of die ambitie haalbaar is, moet nog blijken. Internationaal woedt er inmiddels op een aantal fora een interessant debat over wie de oorlog eigenlijk begonnen is, Georgië of Rusland. In Georgië zelf heeft een onderzoekscommissie al geconcludeerd dat het Rusland was - maar dat soort commissies met zijn voorspelbare conclusies is nu precies waar de oppositie genoeg van heeft.

Een van de oppositieleden die een belangrijke rol kunnen gaan spelen, is Nino Boerdzjanadze (44). Voor de verkiezingen van mei gaf ze het voorzitterschap van het parlement op, evenals haar banden met Michail Saakasjvili, om na de oorlog terug te keren als zijn uitdaagster. Als komend jaar Saakasjvili's positie in het geding komt, neemt Nino zijn rol graag over.

Eind vorige maand, bij de oprichting van haar eigen oppositiepartij, kondigde Boerdzjanadze aan "hard te zullen vechten voor vervroegde verkiezingen in 2009". De huidige machthebbers, die ze in een interview beschuldigde van grote naïviteit over de Russische intenties, hebben volgens Boerdzjanadze "het morele recht om te regeren" verloren.

Saakasjvili zelf ziet overigens niets in vervroegde verkiezingen. Hij zei onlangs zijn mandaat tot 2013 te zullen uitdienen, waarna hij zich niet opnieuw verkiesbaar zal stellen. Ook de Georgische oppositie, wier verdeeldheid spreekwoordelijk is, staat niet direct te juichen bij het perspectief van 'Boerdzjanadze for president'. Maar daardoor laat zij zich natuurlijk niet afschrikken.

Norbert Röttgen

Jonge en frisse Duitse kroonprins

Op 7 oktober debatteerde de Duitse Bondsdag over het reddingsplan voor de bancaire sector. Bondskanselier Angela Merkel toonde zich bezorgd. Minister van Financiën Peer Steinbrück (SPD) was vooral boos. De meeste woordvoerders van de fracties worstelden nog met de onbevattelijkheid van de gerezen problemen en de bedragen waarmee de regering deze probeerde op te lossen.

Eén spreker onderscheidde zich van de rest. Volgens Norbert Röttgen, de 43-jarige secretaris (parlementarischer Geschäftsführer) van de CDU/CSU-fractie, toonde de crisis dat de markt 'geen moraalvrije zone' is. Ze schept kansen voor sociale deugden die tijdens het regime van de bankiers verloren waren gewaand.

Met deze woorden oogstte Röttgen, die pas twee dagen eerder als woordvoerder naar voren was geschoven, veel bijval binnen en buiten de Bondsdag. Hij benaderde de crisis minder fatalistisch dan in Duitsland gebruikelijk is en hij bekrachtigde de identiteit van de CDU als volkspartij. Zijn optreden heeft er volgens waarnemers toe bijgedragen dat noch de SPD noch de postcommunistische Linke tot dusverre van de 'kapitalistische systeemcrisis' heeft kunnen profiteren.

De jurist Röttgen geldt sinds zijn finest hour op 7 oktober als een van Merkels troonpretendenten. Hij is loyaal tegenover de bondskanselier, maar veroorlooft zich ook kritiek op haar - zij het dat hij die niet publiekelijk ventileert. Hij is gretig, maar ook geduldig. En hij oogt jong en fris, zowel in vergelijking met de andere 'kroonprinsen' van Merkel, als in vergelijking met de leiders van de concurrerende partijen.

Dilma Rousef

Jeanne d'Arc van de Braziliaanse guerrilla

Het Amerikaanse consulaat in Sao Paolo heeft al jaren een dik dossier over haar. Hierin wordt Dilma Rousef, het hoofd van de Casa Civil, de presidentiële staf van de Braziliaanse president Lula, omschreven als een strenge en veeleisende workaholic. Opvallender zijn echter de passages waarin de 61-jarige Rousef, dochter van een Braziliaanse vrouw en een gevluchte Bulgaarse communist, als de Jeanne d'Arc van de guerrilla wordt bestempeld.

Die bijnaam dankt Rousef waarschijnlijk aan haar jarenlange gewapende strijd als lid van de Vanguardia Armada Revolucionaria Palmares, een verzetsbeweging die tussen 1964 en 1985 met aanslagen en ontvoeringen het Braziliaanse militaire regime trachtte te destabiliseren. 'Subversieve activiteiten' waarvoor Rousef tussen 1970 en 1973 zelfs in de gevangenis terechtkwam.

Gedurende die periode werd ze mishandeld en gemarteld. Maar ze brak niet voor haar ondervragers. Een wapenfeit waarop ze nog altijd trots is, want door te liegen zou ze veel strijdmakkers hebben behoed voor een zelfde of nog ernstiger lot.

Verder wil Rousef weinig kwijt over wat haar destijds is aangedaan. De econome is sowieso zwijgzaam terughoudend over haar privéleven. President Lula loopt echter met haar weg. Bijna zes jaar geleden benoemde hij haar tot minister van Energie in zijn eerste kabinet. Om haar vervolgens in 2005 als eerste Braziliaanse vrouw zijn presidentiële staf te laten leiden. Eind november zette hij haar helemaal in de schijnwerpers. De populaire president schoof haar alvast naar voren als zijn beoogde opvolger bij de verkiezingen van 2010. "Ik zou willen dat Brazilië na mij door een vrouw wordt geregeerd. En die vrouw is er: Dilma Rousef."

Fabrieksarbeider Wang

Chinese Joe the Plumber

Hij heeft een paar goede jaren gehad, Wang de fabrieksarbeider. Loonsverhogingen van 10 tot 20 procent, betere sociale bescherming - en toen sloeg de crisis toe. Hoewel de meeste aandacht uitgaat naar de malaise in het welvarende Westen, komen de klappen in China harder aan. De fabriek van de wereld heeft al miljoenen arbeiders naar huis gestuurd, op vervroegd nieuwjaarsverlof.

Wat zal Wang doen, in 2009, het Jaar van de Os? Zal hij, als noeste doorzetter, er maar het beste van proberen te maken, een baantje trachten te vinden bij een van de vele werkverschaffingsprojecten die de regering in gang zet om de sociale vrede te bewaren? Of toont hij, net zoals Joe the Plumber afgelopen jaar in de Verenigde Staten, openlijk zijn onvrede? Gaat hij rebelleren, samen met de net afgestudeerde academici die geen emplooi meer kunnen vinden?

Wie China's geschiedenis kent, weet dat het twee kanten op kan. Aan de ene kant zijn de Chinezen een gezagsgetrouw volk dat, in de traditie van Confucius, veel tegenslag schijnbaar laconiek op de schouders kan nemen. Maar als het volk eenmaal tot de slotsom komt dat de leiders hun mandaat van de hemel verspeeld hebben, kan het ook koppig rebelleren. Zie de boerenopstanden onder de laatste keizers, of het studentenprotest van 1989.

De Chinese staat is dankzij dertig jaar export naar het Westen rijk genoeg om onrust af te kopen - 400 miljard euro is al uitgetrokken, de politie wordt versterkt. Wang de fabrieksarbeider weet dat hij wat te verliezen heeft, indien hij de barricade op gaat.

Navanethem Pillay

Zwarte rechter met historisch cv

In april ondergaat Navanethem (Navi) Pillay haar vuurproef als Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties. Zij is in Genève dan gastvrouw van de VN-conferentie tegen racisme. De vorige racismetop, in 2001 te Durban, werd verknald doordat de Palestijnse lobby zich op het parallelle ngo-forum overschreeuwde. De vrienden van Israël (dat al heeft afgezegd) zijn nu extra gespitst op anti-Israëlische uitingen. Het zal mede afhangen van diplomatieke brille en - if any - vernuft van Pillay of 'Durban 2' slaagt, althans niet totaal mislukt.

De nieuwe baan van Pillay (67), die op 1 september aantrad, is uitdagender dan haar vorige: rechter bij het Internationaal Strafhof, dat sinds zijn start in 2003 nog geen enkele zaak te behandelen kreeg. Maar voordien kende haar loopbaan menig hoogtepunt. Als advocaat hielp zij slachtoffers en tegenstanders van de apartheid. Later werd zij de eerste niet-blanke vrouw in het Hooggerechtshof van Zuid-Afrika. Mede dankzij Pillay verbiedt de Zuid-Afrikaanse grondwet discriminatie op grond van seksuele geaardheid.

Als rechter van het VN-tribunaal voor Rwanda schreef zij historische vonnissen. Zij was, in 1998, de eerste rechter in de geschiedenis die een veroordeling wegens genocide uitsprak. Ook was zij de eerste die verkrachting omschreef (en bestrafte) als een vorm van genocide.

Radoslaw Sikorski

Poolse diplomaat met NAVO-ambities

Als de speculaties kloppen en de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radoslaw Sikorski (45) volgend jaar zoals gesuggereerd Jaap de Hoop Scheffer zou opvolgen als secretaris-generaal van de NAVO, zal niemand hem een gebrek aan terreinkennis kunnen verwijten. Tijdens de Sovjetinval in Afghanistan trok hij als oorlogsverslaggever op met de moedjahedien, de islamistische strijders van wie sommigen vandaag de meest geduchte vijanden van het bondgenootschap zijn.

Pas na de val van het communisme keerde Sikorski, die in 1981 met een diploma middelbaar onderwijs op zak naar Groot-Brittannië was uitgeweken, naar zijn geboorteland terug. Na een intermezzo bij een conservatieve Amerikaanse denktank werd hij in 2005 minister van Defensie. Nadat hij gebrouilleerd was geraakt met de conservatieve gebroeders Kaczynski, liep hij over naar het neoliberale Burgerplatform.

Van de nieuwe premier Donald Tusk kreeg hij na de parlementsverkiezingen van 2007 de kans om als minister van Buitenlandse Zaken het gehavende internationale blazoen van Polen op te poetsen. De diplomatieke vaardigheden die hij daarbij etaleerde, zouden hem ook tijdens de coördinatie bij de NAVO-operatie in Afghanistan goed van pas kunnen komen.

Alleen zal de eloquente Sikorski, die getrouwd is met de bekende Amerikaanse journaliste Anne Applebaum, als secretaris-generaal waarschijnlijk niet graag herinnerd worden aan de lessen die hij indertijd uit zijn eigen Afghaanse ervaringen trok: "Hoe groter het verschil tussen de maatschappelijke en technologische ontwikkeling van beide kampen, des te groter is de kans dat het arme en achtergebleven land het modernere verslaat."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234