Vrijdag 25/06/2021

zaak-khashoggi

Imitator vermoorde journalist Khashoggi verhoogt spanningen

Beelden die CNN te pakken kreeg. Links is de echte Khashoggi te zien, rechts een dubbelganger die ons moest doen geloven dat de man het consulaat wel degelijk levend had verlaten. Beeld RV CNN
Beelden die CNN te pakken kreeg. Links is de echte Khashoggi te zien, rechts een dubbelganger die ons moest doen geloven dat de man het consulaat wel degelijk levend had verlaten.Beeld RV CNN

De Turkse president Erdogan gaat morgen op een bijeenkomst van zijn AK-partij “de naakte waarheid” vertellen over de zaak-Khashoggi. Vandaag publiceerde CNN al camerabeelden van de Turkse autoriteiten waarop is te zien hoe een man het Saudische consulaat verlaat vermomd als Jamal Khashoggi. Erdogan voert de spanning behendig op. Wat betekent dit voor de toch al moeizame relatie tussen Turkije en Saudi-Arabië?

De gang van zaken zal volgens Erdogan morgen “volledig worden onthuld”. De verklaring die de Turkse president gaat afleggen over de gebeurtenissen in het Saudische consulaat kan eindelijk duidelijkheid geven over wat er op dinsdag 3 oktober is gebeurd met de Saudische journalist, maar zal ook een vingerwijzing geven over de toekomst van de betrekkingen tussen Turkije en Saudi-Arabië.

De Turkse president voert de spanning behendig op. De afgelopen weken werden al regelmatig feiten gelekt, schijnbaar afkomstig van Turkse veiligheidsdiensten en veelal naar buiten gebracht door Erdogan-gezinde kranten in Turkije.

Vandaag werden opnieuw details bekend. CNN kreeg van een Turkse functionaris beelden waarop is te zien hoe een man met valse baard en bril, gekleed in de kleren van Jamal Khashoggi, het consulaat verlaat, enkele uren nadat de journalist naar binnen is gegaan. En persbureau Reuters hoorde van een Saudische bron dat Khashoggi opgerold in een tapijt het pand had verlaten – net even een nettere manier van afvalverwerking dan de beenzaag die volgens Turkse bronnen op een geluidsband is te horen.

Lees ook ‘Khashoggi-crisis: en de winnaar is… Erdogan’.

Gruwelijke details

De ultieme beschuldiging hoeven de Turken niet meer uit te spreken – daar hebben de Saudi’s inmiddels zelf in voorzien. Vrijdag gaven ze, na een kleine drie weken glasharde ontkenning, eindelijk toe dat Khashoggi in het consulaat om het leven is gekomen.

Hun versie van de toedracht is weinig geloofwaardig: een uit de hand gelopen ondervraging en een “vuistgevecht” dat resulteerde in de dood van de journalist. Ze hadden net zo goed, zei analist Steven Cook in The New York Times, kunnen zeggen dat kolonel Mustard het had gedaan, in de bibliotheek met een kandelaar.

Met het geleidelijk lekken van de – vaak gruwelijke – details heeft Ankara de druk steeds opgevoerd. Op Saudi-Arabië, maar zeker ook op westerse landen, de Verenigde Staten in het bijzonder, die daarmee in de positie werden gebracht dat ze niet anders konden dan enige afstand nemen tot Riyad en mogelijke strafmaatregelen opperen.

null Beeld AP
Beeld AP

Moeizame relatie

Dat komt goed van pas voor Ankara. Turkije en Saudi-Arabië hebben een moeizame relatie. De landen belichamen in zekere zin twee tegengestelde politieke modellen en zien voor zichzelf een vooraanstaande rol weggelegd in de regio. Turkije is een seculiere staat met – alle ondemocratische strapatsen van Erdogan ten spijt – een gekozen regering. Saudi-Arabië is een islamitische staat met een erfelijk koningschap.

Vandaar dat het Saudisch koningshuis afkerig is van de Moslimbroederschap, een beweging die streeft naar politieke macht, en met afgrijzen zag hoe in de Arabische Lente van 2011 burgers in opstand kwamen tegen hun leiders. De regering-Erdogan daarentegen heeft goede banden met de Moslimbroeders en steunde de opstanden van 2011.

Het voedt een diep wederzijds wantrouwen, nog eens aangewakkerd doordat Turkije in de diplomatie rond Syrië samenwerkt met Iran (de aartsvijand van Riyad) en Qatar steunt in zijn conflict met Saudi-Arabië en de andere Golfstaten. Toen die Qatar gingen boycotten, stuurden de Turken voedsel en militairen.

Wensenlijstje

Grijpt Ankara de zaak-Khashoggi aan om de frictie met Riyad te laten escaleren? Tot nu toe is dat niet gebeurd en het is maar de vraag of Erdogan daarop uit is. Politiek mogen de verhoudingen beroerd zijn, de economische banden zijn goed. Zeker nu de lira het moeilijk heeft, kan Turkije Saudische investeringen goed gebruiken. De zaak-Khashoggi stelt de Turken wat dat betreft in staat een wensenlijstje in te dienen.

Terwijl Erdogan met het lekken van details ervoor zorgde dat Saudi-Arabië door het Westen de duimschroeven kreeg aangedraaid, hield hij zelf de handen vrij. Ook zal hij met genoegen hebben gezien dat kroonprins Mohammad bin Salman aangeschoten wild werd. Diens agressieve buitenlandse politiek is Erdogan een gruwel. De Turkse regering ondertussen kon zich afficheren als beschermer van de mensenrechten en – o ironie – de persvrijheid.

De dagen van terughoudendheid zijn nu voorbij. Morgen gaat Erdogan zich uitspreken. De vraag is of zijn “naakte waarheid” zo vernietigend is voor de Saudi’s dat een escalatie onvermijdelijk is, op straffe van gezichtsverlies voor de Turken. En de vraag daarbij is vooral of kroonprins Mohammad in de Turkse versie van de gebeurtenissen aan de schandpaal wordt genageld. Kan de verantwoordelijkheid naar onderknuppels worden afgeschoven, dan komt hij met de schrik vrij. Net als de Turks-Saudische relatie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234