Dinsdag 27/10/2020

Opinie

"Illegale migranten zijn het nieuwe kanonnenvoer"

Mark Elchardus.Beeld Franky Verdickt

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel en opiniemaker bij De Morgen. Zijn bijdrage verschijnt op zaterdag.

Sinds 2014 zijn vluchtelingen prominent aanwezig in het publieke debat. Hun aantal daalde inmiddels, terwijl het aantal illegale migranten tot voor kort bleef stijgen. Nog lang niet in het reine met asiel, zou het debat nu eigenlijk over die illegale massamigratie moeten gaan. De meeste migranten die naar Europa willen, nemen voorlopig nog de centrale mediterrane route: via Agadez naar de Libische kust en Italië. Maar recentelijk is er weer meer verkeer langs de west-mediterrane route: via Marokko naar Spanje. In Marokko komt het erop aan met valse of gestolen papieren door, of zonder papieren over, de hoge hekken rond de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla te geraken. Eens die hindernis genomen, is men in Spanje en in de Europese Unie. Waarom werd het weer drukker langs die route?

Voor wat, hoort wat

Daar passeerden nog bitter weinig migranten. Ik schreef hier al (DM 7/8) dat die Spaanse steden alsook de zee-engte tussen Marokko en Spanje een van de best, zo niet de best bewaakte Europese buitengrens vormden. Een gezamenlijke verwezenlijking van Spanje en Marokko, met de even gulle als discrete steun van de EU. Zo goed afgesloten was die grens, dat men zich bezorgd kon afvragen of echte vluchtelingen nog wel voldoende toegang kregen tot Europa.

Plots geraken veel meer migranten voorbij de hoge hekken rond Ceuta en Melilla. Hun springplank ligt in een ver verleden. In 1975 trok Spanje zich terug uit wat toen nog de Spaanse Sahara heette. Daarna verdeelden Marokko en Mauritanië de door Spanje verlaten Westelijke Sahara onder elkaar. De onafhankelijkheidsbeweging die in dat gebied bedrijvig was geweest tegen Spanje, het Polisario, keerde zich nu tegen Marokko. Maar Marokko hield hardnekkig vast aan zijn nieuw verworven territorium. Bouwde een soort ijzeren gordijn van zand, beton en prikkeldraad, haast drieduizend kilometer lang. Negeerde straal de VN-resolutie die het lot van de Westelijke Sahara via referendum wil geregeld zien. 

In 2012 sloten de EU en Marokko een handelsakkoord dat vooral betrekking heeft op tomatenkweek, visvangst, fosfaatwinning, zonne- en windenergie. Het Polisario klaagde dat aan bij het Europese Hof omdat volgens hen Marokko niet kan investeren in de Westelijke Sahara alsof dat zijn grondgebied is, en de opbrengsten van die investeringen ook niet naar Marokko mogen terugvloeien. Het Europese Hof boog voor het Polisario. De EU ging in beroep, maar kan voorlopig het handelsakkoord niet naleven. Tot frustratie en woede van Marokko dat, na even geduld te hebben geoefend, onlangs liet weten dat het niet meer met de EU wil praten, tenzij over dat handelsverdrag. 

Belangrijk is natuurlijk waarover dan niet meer wordt gepraat: over de bijdrage die Marokko levert aan het stuiten van de stroom illegale migranten die naar Europa willen. De invloedrijke Marokkaanse minister van Landbouw en Visvangst, Aziz Akhannouch, verduidelijkte dat voor de hardhorigen: “Hoe willen jullie dat wij de emigratie tegenhouden als Europa niet met ons wil samenwerken?”

Leden van het Rode Kruis verzorgen migranten in de haven van Tarifa, Spanje. Beeld EPA

Spanje en Europa kregen al eerder een signaal. Een paar jaar geleden bevond het schip van de Marokkaanse koning zich blijkbaar in Spaanse territoriale wateren. Om onbegrijpelijke redenen achtte de Spaanse kustwacht het nodig toegang te eisen om de identiteit van de opvarenden te controleren. Ook koning Mohammed VI moest zijn paspoort tonen. Die vernedering werd kalm en waardig ondergaan. Een paar dagen later werden de puntjes op de i gezet en werd Spanje geconfronteerd met een plotse toevloed van illegale immigranten.

Transitlanden als Marokko en Turkije en ook de landen van oorsprong krijgen door de illegale massamigratie een doeltreffend drukkingsmiddel in handen. Een atoombom is het niet, wel een wapen waarmee men, handig aangewend, veel meer bereikt dan met kernwapens. Voor transitlanden een gevaarlijk spel: de aanwezigheid van grote aantallen migranten en mensensmokkelaars kan destabiliserend werken. Voor de machthebbers in de landen van oorsprong tekent zich daarentegen een aantrekkelijk businessplan af: in samenwerking met de mensensmokkelaars en de Europese verdedigers van illegale massamigratie, de eigen bevolking uit miserie laten emigreren om dan, als Europa de druk voelt, voordelen te bedingen om die emigratie wat in te tomen of de illegale migranten terug te nemen. Aan zo’n infernale kringloop valt wat te verdienen. Migranten zijn het nieuwe kanonnenvoer. Op hun miserie worden niet alleen privéfortuinen gebouwd, maar ook betere handelsvoorwaarden en ontwikkelingskansen afgedwongen.

Twee tegengestelde visies

Te oordelen naar hoe het debat doorsijpelt in onze media, lijkt de Europese bevolking verdeeld. Enerzijds de mensen die het vertrek vanuit de landen van oorsprong minder dwingend en/of minder aantrekkelijk willen maken, de mensensmokkelaars uitschakelen, het bereiken van Europa bemoeilijken, de gestrande migranten terugbrengen naar hun land, het signaal geven dat zo’n migratie niet loont, gevaarlijk is, tot mensonterende omstandigheden leidt en landen in armoede bestendigt. Anderzijds de mensen die van oordeel zijn dat iedereen het recht heeft zijn land te verlaten op zoek naar een beter leven. Dat eens onderweg migranten, illegaal of niet, in handen gevallen van mensensmokkelaars of dobberend op zee recht hebben op onze bescherming. Dat Europeanen daarentegen geen exclusief recht hebben op het immense voordeel in Europa te zijn geboren. Dat we onze welvaart guller moeten delen met iedereen die genoeg geld heeft om naar hier te komen.

Spaanse autoriteiten brengen Afrikaanse vluchtelingen, die met hun boot in de problemen kwamen, aan land in Cadiz.Beeld EPA

Het gaat om twee respectabele, maar fundamenteel tegengestelde en waarschijnlijk ook onverzoenbare standpunten. De keuze tussen de twee posities is in feite een keuze tussen het ontmoedigen van illegale massamigratie enerzijds en open grenzen anderzijds. Dat eerste zal, zeker aanvankelijk, onvermijdelijk gepaard gaan met hardheid en zelfs geweld. Hopelijk veel minder geweld dan de smokkelaars en hun trawanten gebruiken en waaraan de illegale migranten zich vrijwillig en zelfs tegen forse betaling blootstellen.

Niet kiezen is verliezen

Niet consequent kiezen tussen die twee mogelijkheden leidt tot de huidige situatie. Illegale migranten die door Europa trekken. Voor asiel komt de overgrote meerderheid van hen niet in aanmerking. Hen ertoe aanzetten asiel aan te vragen is een onethische trivialisering van het asielrecht, onvermijdelijk ten nadele van vluchtelingen. De meeste transitmigranten willen overigens geen asiel in België. Zij willen naar Groot-Brittannië. Daardoor zijn ze hier zonder afdwingbare rechten, kamperend in parken en stations. Hun miserie pijnlijk geëtaleerd van zodra zij zich groeperen. Precies daarom opgejaagd, aangezet om zich te verspreiden om zo minder zichtbaar te zijn en deze samenleving niet te confronteren met haar falen. Men spreekt alom van ze terug te sturen naar hun land, maar daar slaagt het huidige beleid niet of nauwelijks in.

Omdat we niet consequent voor een beleidslijn kiezen, worden we op die manier tot een andere keuze gedwongen: onmenselijk zijn of toch voor die mensen opvang voorzien en ons in feite inschrijven in een opengrenzenbeleid. Natuurlijk moeten we opvang voorzien, snel ook, vooraleer de vrieskou inzet. Dat is het gevolg van ons gebrek aan moed om een duidelijke keuze te maken en consequent het migratiebeleid te voeren dat daarbij past. Menselijkheid als noodoplossing; het verder aanzwengelen van de mensonterende illegale massamigratie als neveneffect.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234