Vrijdag 07/08/2020

Ik zweet, dus ik ben

Sport, het is niet meer wat het geweest is. Want benjispringen, daar word je niet meteen gezonder en gespierder van: het is gewoon fun. 'Sport is wat mensen doen als ze zeggen dat ze aan sport doen', zeggen Jeroen Scheerder en Bart Vanreusel, sportwetenschappers aan de KUL, die in opdracht van de Koning Boudewijnstichting een studie over cultuurtrends in de sport gemaakt hebben. 'Tussen pop en sport is er niet veel verschil meer, het zijn allebei massa-evenementen waar veel volk op afkomt.'

Niet iedereen die sportschoenen draagt, is die ochtend gaan joggen. "Het is een mode, en al die sportkleren, T-shirts met streepjes staan los van het beoefenen of zelfs bekijken van sport. Sportkleding heeft gewoon een gezond en jong imago, het is een voorbeeld van de versporting van de maatschappij. Maar er is ook een vermaatschappelijking van de sport aan de gang: een voetbalwedstijd is een media-evenement, dat het nieuws wekenlang kan beheersen. Want sport is een show, een film op het grote scherm, die gepromoot wordt als de nieuwe Spielberg, en gecommercialiseerd wordt tot de verpakking van de chips toe."

Ondanks die versporting is er ook sprake van een ontsporting. "Wat wij nu sport noemen, is eerder bewegen dan spieren kweken. Dat sport ook fun mag zijn, en niet alleen je lichaam aftrainen, is een positieve evolutie", vindt Jeroen Scheerder. "Ik lijd, dus ik ben, dat was vroeger een beetje te vaak de filosofie. Sporten was in de jaren na de Tweede Wereldoorlog eerst een deel van het volksgezondheidsprogramma, zoals lichaamshygiëne en de medische begeleiding van pasgeboren baby's. Sport op school hoorde daar ook bij. Wanneer de samenleving individualistischer en commerciëler wordt, zie je dat ook in de sport. In de jaren '80 krijg je boeken zoals 'Hoe leef ik gezond' en ontstaan fitnesscentra, die ook op de slank-en-fitidee inspelen.

Het idee dat lichaam en geest maakbaar zijn, en een deel van je identiteit vormen, is toen ook populair geworden. Maar dat de lengte van lichamen verschilt, dat vinden we normaal, de verschillen in de breedte daarentegen worden niet aanvaard. Al zie je nu wel een trend in de reclame om niet meer alleen het slanke, afgetrainde lichaam voor te stellen van de atleet in volle actie met het perfecte kapsel. Atleten en voetballers mogen er vandaag minder glamoureus uitzien, met zweet op hun voorhoofd, hun gezicht vertrokken van de inspanning. Minder perfecte mensen duiken steeds meer op in reclamecampagnes, omdat ze echter en herkenbaarder zijn."

De echte ervaring en emotie, dat zoeken mensen vandaag in sport. "Sport is niet alleen meer aanwezig in het straatbeeld, er wordt ook meer aan sport of beweging gedaan vandaag. Door de virtuele identiteiten op internet, het communiceren via de telefoon, krijg je een terugkeer naar het eerste ik, het lichaam. Want dat is echt, dat kun je voelen. Wie extreme ervaringen wil, kiest voor kicksporten zoals benjispringen, rafting of parapente. Wie op zoek is naar een groepservaring, kiest voor ecosport: de prestatie is niet langer belangrijk, het contact met elkaar en met de natuur wel: samen wandelen of paardrijden door het bos."

De opkomst van sport kan ook sociologisch verklaard worden, merkt Bart Vanreusel op. "In tijden van crisis zie je dat sport opeens veel populairder wordt bij de bevolking. Net voor oorlogen, zoals in nazi-Duitsland, was er een veel grotere sportbeoefening, alsof de bevolking zich paraat wilde houden, merkte de sportwetenschapper Gear in de jaren '70 op. Misschien wordt de toename vandaag veroorzaakt door het teveel aan informatie in onze maatschappij. Ook de democratisering van de sport, zodat subculturen als skaten ontstaan, kan bijdragen tot het grotere aantal sporters vandaag."

Maar naast de ecosport voor allen krijg je ook de technosport. "Als sport voor de gewone man meer en meer bewegingscultuur wordt, dan wordt topsport veel technologischer. Niet alleen in de medische begeleiding worden de nieuwste snufjes toegepast, ook voor uitzendingen via satelliet en op grote beeldschermen is technologie onmisbaar. Het beeld is voor de sportman even belangrijk als voor de popster. Sport bekijken of beoefenen wordt een vrijetijdsbesteding zoals alle andere, een koud buffet waaruit de consument kiest, zoals in de winkel of in religies."

De meisjes en jongens van 50 hebben ook de sport ontdekt. "Er zijn vandaag drie keer meer senioren die aan sport doen dan vroeger. De jonge en actieve senioren zijn goede klanten van de sportclubs en maken ook gebruik van de sportvoorzieningen van de gemeenten. De jongeren zijn wel een problematische groep, want na hun twaalfde, wanneer ze in de puberteit komen, stoppen ze vaak met sporten. Omdat ze andere interesse krijgen, zeker. Maar ook de schoolse aanpak van sport kan een rol spelen: in sommige scholen heerst nog steeds het turn-, volleybal- en atletiekconcept van de jaren stillekes. Terwijl de maatschappij steeds verder evolueert. Zelfs hetOlympisch Comité, nu niet meteen een progressieve instelling, heeft van inlineskaten een discipline gemaakt."

Maar misschien is er vernieuwing op komst. "Deze studie moet ons doen nadenken over de rol van sport in de samenleving, en ook op school", zegt Ann de Mol, opdrachthouder bij de Koning Boudewijnstichting. "In het najaar gaan we een commissie samenstellen met mensen van buiten de sportwereld, die adviezen zullen formuleren. Weg met volleybal op school en parapente een verplicht vak? Het zal nog niet voor morgen zijn. Al kan het een manier zijn om jongeren bewust te maken dat sport plezier is, en geen schoolse plicht."

'Sport is een show, een film op het grote scherm, die gepromoot wordt als de nieuwe Spielberg, en gecommercialiseerd wordt tot de verpakking van de chips toe'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234