Donderdag 26/11/2020

'Ik zou nooit willen doodgaan'

Panamarenko is deze zomer nadrukkelijk aanwezig in Antwerpen. Hij is de eerste hedendaagse kunstenaar die in het Rubenshuis mag exposeren, in de Antwerpse Luchtschipbouw presenteert hij zijn nieuwste vliegende schotel en vandaag wordt de Pepto Bismo 2 op het Sint-Jansplein onthuld. Eind deze maand volgt in het MuHKA een tentoonstelling met de multipels van Panamarenko, tot nader order de onbetwiste nummer een van de Belgische kunst. Dat vraagt om een gesprek, nu het nog kan, vooraleer Panamarenko met zijn vliegende schotel van deze aarde verdwijnt.

Antwerpen

Van onze verslaggevers

Nica Broucke en Hans Van Goethem

Deze zomer bent u de ster van Antwerpen, hoewel u zich in het verleden vaak beklaagde over de manier waarop de stad u behandelde. Voelt u zich nu echt aanvaard?

Panamarenko: "Bwoah, aanvaard hebben ze me eigenlijk allang. Het heeft alleen lang geduurd vooraleer er iets kon gebeuren door alle verschillende politieke groepen die aan de macht waren. Die gunnen elkaar niets zodat er uiteindelijk niets in huis kwam van alle plannen, zoals mijn duikboot in de Schelde plaatsen. Ik ga ook nooit stemmen en behoor dus niet tot een politieke partij, wat het er ook niet makkelijker op maakt. (lacht) Maar nu met het standbeeld, de Pepto Bismo, is het dus wel gelukt."

U hebt de Pepto aan 't Stad geschonken. Waarom hebt u het niet gewoon verkocht?

"Omdat er altijd een heel gedoe ontstaat over de kostprijs. Ik vind het helemaal niet nodig dat geweten is wat iets kost. Mensen klagen dan altijd dat het te veel geld kost en willen het dan niet. Als je dan iets schenkt is er al heel wat minder over te doen. Ik wil niet dat de mensen in mijn zakken zitten want ik zit ook niet in hun zakken."

U bent altijd aan de stad Antwerpen gehecht geweest, maar onlangs bent u verhuisd naar de omgeving van Brakel in Oost-Vlaanderen. Zit de nieuwe liefde in uw leven daar voor iets tussen?

"Ik kende iemand die een boerderij had en ik kon daar intrekken. Ik denk dat verhuizen naar die boerderij wel wat zal veranderen aan mijn toekomstig werk want in de rust op den buiten kan ik naar hartelust experimenteren. In de stad ben je vlugger afgeleid. En ja, het heeft ook met mijn nieuwe vriendin te maken dat ik daar ben gaan wonen."

Panamarenko een vriendin. En dat terwijl u zich vroeger altijd zo negatief uitliet over liefde en verliefd zijn.

"Tja, verliefd zou ik mezelf ook niet noemen. Ik ben geen achttienjarige, hé. Mijn negatieve uitlatingen over liefde zijn altijd verkeerd geïnterpreteerd geweest. Wat ik eigenlijk bedoelde is dat men mannekes van vijftien, zestien jaar met rust moet laten in plaats van ze lastig te vallen met onzin als 'ge moet een lief vinden'. Je moet van alles 'hebben' wat je uiteindelijk toch niet kunt krijgen, waardoor je nooit content bent en nooit tot jezelf geraakt. En dat is toch het eerste dat je moet vinden, jezelf. Romantiek kan iets heel giftig zijn, terwijl men altijd maar doet alsof het iets heel natuurlijk is. Zoals een Fransman het ooit gezegd heeft: 'Aimer personne, être aimé par personne, être seul.' Dat is een hele goede slogan voor jonge jongens en ook meisjes. 'Het' hoeft helemaal niet."

Mogen we ons ooit nog verwachten aan uw lang aangekondigde Groot Seksboek?

(Lacht) "Dat komt er nooit niet. Het zou trouwens te gewelddadig zijn. Seks in een mens zijn fantasie gaat veel verder dan wat er in de werkelijkheid gebeurt. Je bouwt dat van binnen iets op en dat is veel intenser dan wat seks in het echte leven is. Wat je zelf fantaseert komt zo verschrikkelijk over dat de mensen denken dat je echt zo bent. Denk maar aan Marquis de Sade."

Is uw verhaal dat Coca-Cola zijn eerste bottelarij neerplantte aan de Wilrijkse Bel, waar uw ouderlijk huis stond, waar?

"Zeker. Dat is nooit zo officieel erkend maar het is inderdaad zo."

U voelde zich verwant met Beuys en Broodthaers. Hebt u dat ook met artiesten van vandaag?

(Ontwijkend) "Ja, maar die twee waren ook echt goed en intelligent op een goede manier. Je kunt ook moeilijk bevriend zijn met andere kunstenaars als je merkt dat ze niets kunnen. En zoveel kunstenaars die wat kunnen, ken ik niet. Een grote tentoonstelling als Beaufort, met zo'n tweehonderd idioten die eraan meewerken, zou ik om die reden niet kunnen maken. Ik zou er maar vijf bij elkaar krijgen. Iedere keer als je op een kunstmarkt komt, word je ziek van wat je ziet. Die massatentoonstellingen zijn verschrikkelijk. Aan de andere kant hebben die dingen wel als positief effect dat kunst wat populairder wordt."

U hebt uw kunst ooit omschreven als een manier om verstandige mensen te ontmoeten. Lukt dat een beetje?

"Dat valt natuurlijk soms tegen. Maar het is ook heel moeilijk om iemand te vinden van wie ik vind dat zijn hele collectie uit goede spullen bestaat. Dat kun je makkelijk vergelijken met een muziekcollectie. 'I Can't Get No Satisfaction' vind ik bijvoorbeeld een geweldige rock-'n-rollplaat, maar er bestaat tegelijkertijd ook zoveel rotzooi. Iemand die een hele dag naar de radio kan luisteren, moet toch een halve gare zijn. Als ik werk zet ik nooit de radio op, ik wil enkel mij eigen gerommel horen, opdat ik mij kan concentreren.

"Ik werk ook altijd alleen aan mijn kunstwerken, ik maak geen gebruik van helper, behalve als het een echt groot werk is. Zo'n hofhouding, dat werkt toch nooit? Dan zou voor mij het plezier er af zijn, en zou ik het nog wel mooi vinden? Iemand anders zou mijn werk ook niet voor mij kunnen uitvoeren want mijn kunstwerken komen in de meeste gevallen tot stand door te experimenteren. Ik teken vooraf ook geen grote plannen uit. Een werk ontstaat door een gedachte of door een fascinatie van mij. Een kunstwerk dat ik maak, is ook nooit af. Ik doe dus liever alles zelf."

Klopt het verhaal dat u zelfs uw eigen kunstgebit hebt gemaakt?

"Ja, maar daar ga ik niet mee in een tentoonstelling staan, zo schoon is het niet." (lacht)

U hebt uw kunstwerken omschreven als 'speelgoed met een technische component'. Als u aan een kunstwerk bezig bent, bent u dan aan het werken of aan het spelen?

"Aan het spelen natuurlijk, ik zou niet kunnen werken. Iets doen wat niet plezant is, zoals een hele dag zakken vullen met patatten of roofing leggen, zou mij niet lukken, tenzij het echt niet anders kan. Dat technische aspect komt er enkel bij kijken omdat de dingen anders niet compleet zouden zijn."

Welk is eigenlijk uw favoriete werk?

"Hmm, mijn laatste werk. Die vliegende schotel (Bing II, NB/HVG) die ik nu ineen aan het zetten ben voor het Antwerpse Luchtschipbouw, want die zal ooit echt werken. Om dat te begrijpen, moet men wel over enige basiskennis beschikken. (Panamarenko steekt van wal met een complex exposé over zijn Toy Model of Space, NB/HVG) Verschillende academies, in München, Düsseldorf, Salsburg, Malmö, zelfs Alaska en Hawaï, hebben mij ooit gevraagd om te komen doceren, maar ik ben er nooit op ingegaan."

U hebt zich al regelmatig laten ontvallen dat uw werk niet echt in een museum thuishoort. Waar dan wel?

"Alles hangt af van de ruimte, soms is dat wel in orde. Ik doel vooral op het gebrek om je als artiest te kunnen verdedigen tegen de museumdirecteurs. Iemand als Jan Hoet is wel oké, maar er zijn zoveel slechte museumdirecteurs. Bij de meesten hebben artiesten echt niets te zeggen en als ze het toch doen, dan vliegen ze buiten. Met hun tentoonstellingen klodderen de meeste directeurs toch maar van alles door elkaar. Er zijn twee soorten museumdirecteurs, diegene die half leven en diegene die half dood zijn. De ene bemoeit zich te veel en de ander doet te weinig."

Een jaar geleden is uw moeder overleden. U hebt het aftakelingsproces van dichtbij meegemaakt. Hoe zou u zelf oud willen worden?

"Ik zou nooit willen doodgaan. In de laatste jaren voor mijn dood hoop ik niet dement te worden zoals mijn moeder. Maar naar het schijnt gebeurt dat minder bij mannen."

Waaraan bent u nu aan het werken?

"Ik ben bezig met de tentoonstelling hier. Maar ik denk dat ik later wat kiekskes ga maken van ijzerdraad. Daarna wil ik beginnen werken aan mijn zwevend eiland, waar ik al een proefmotor voor gemaakt heb."

In de tentoonstelling hier in het Antwerpse Luchtschipbouw staat een opgezette prehistorische vogel die u in het Amazonewoud bent gaan zoeken. Ziet u zichzelf nog op zulke avonturen trekken?

"Dat heb ik toen gedaan omdat ik er een bericht over had gelezen in National Geographic. Ik ben toen met een speciale gids op zoek gegaan naar dat beest. Mocht ik nu te weten komen dat de gouden stad Eldorado echt bestaat, dan ga ik er zeker naar op zoek. Maar waarschijnlijk was dat maar een foefje van de inca's of de maya's om van de Spanjaarden af te geraken."

Bent u nog altijd van plan om met Bing II deze verdoemde planeet te verlaten om tussen de sterren te gaan wonen?

"Ja, natuurlijk. Er moeten alleen nog enkele dingen bijgesteld worden."

Vandaag wordt op het Antwerpse Sint-Jansplein het standbeeld Pepto Bismo 2 van Panamarenko onthuld. Vanaf 25 mei opent in het Rubenshuis de tentoonstelling Tekenen en rekenen. In de Antwerpse Luchtschipbouw (Karel Geertsstraat 2b, Borgerhout) is er een expo met originele werken: Bing II e.a; ter gelegenheid daarvan verschijnt het boek Milkyways & Happenings. Vanaf 21 juni zijn ook de multipels 1966-2003 te bezichtigen in het MuHKA. Alle expo's lopen tot tot 31 augustus.

'Er zijn twee soorten museumdirecteurs, diegene die half leven en diegene die half dood zijn'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234