Zondag 09/05/2021

GetuigenisArmoede

‘Ik zou niet weten waar ik het geld moet halen om nieuwe tanden te kopen’

Jurgen Vonck gaat tandeloos door het leven. ‘Ik zou niet weten waar ik het geld moet halen voor nieuwe tanden.’  Beeld Bas Bogaerts
Jurgen Vonck gaat tandeloos door het leven. ‘Ik zou niet weten waar ik het geld moet halen voor nieuwe tanden.’Beeld Bas Bogaerts

Voor mensen in armoede is een bezoek aan de tandarts of specialist verre van evident. Want ondanks allerhande beschermingsmechanismen vallen velen van hen toch nog uit de boot. ‘Plots een grote som op tafel moeten leggen, is voor ons onmogelijk.’

Je ziet het niet echt, vindt Jurgen Vonck (48). De papa van drie gaat al zestien jaar noodgedwongen tandeloos door het leven. Iets wat hij handig weet te camoufleren met baard en snor. “Eten is moeilijker”, zegt hij aan de telefoon. “Ik knabbel niet, ik verbrijzel mijn eten met mijn tandvlees. Ik ben het nu zo gewoon, maar aangenaam is het niet.”

Zestien jaar geleden ging het mis. Vonck moest alle tanden laten trekken omdat hij cystes had. Tegelijkertijd werd ook een hartafwijking bij hem vastgesteld, waarna hij twee openhartoperaties onderging. Door die operaties kwam hij niet toe aan een tandreconstructie. Na de operaties kon hij niet meer werken, zijn vrouw gaf noodgedwongen haar baan op om voor hem te zorgen. Het gezin raakte in financiële problemen. Vonck: “Het geld dat we hebben, gaat nu vooral naar de kinderen. Een van hen heeft ook veel medische zorgen nodig. En zowel mijn vrouw als mijn zoontje draagt een bril. Ik zou niet weten waar ik het geld moet halen om nieuwe tanden te kopen.”

Mensen die in armoede leven hebben het al langer moeilijk om noodzakelijke zorg te betalen. Uit een nieuw rapport van het Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) blijkt dat de groep die omwille van de centen niet naar een tandarts of een specialist gaat stijgt.

De onderzoekers merkten ook dat een grote meerderheid van mensen die zorg uitstellen geen enkele buffer heeft om onverwachte uitgaven op te vangen. “Het gaat echt om een keuze maken tussen basisbehoeften als eten en gezondheidszorg”, stelt Nicolas Bouckaert, expert-onderzoeker bij het KCE. “In 2016 kon 36 tot 54 procent van deze mensen zich niet om de andere dag een warme maaltijd veroorloven. Bijna de helft van hen valt terug op een leefloon of een invaliditeitsuitkering.”

Het KCE-rapport somt ook enkele oorzaken op voor die situatie. Zo moet een Belgische patiënt nog altijd een groot aandeel van de kosten voor zorg zelf betalen. Veel meer dan in het buitenland. De onderzoekers stelden ook vast dat in 2018 ongeveer 4 procent van de gezinnen te maken had met ‘catastrofale’ eigen betalingen. “Dan hebben we het over uitgaven voor zorg die meer dan 40 procent uitmaken van de totale gezinsuitgaven.”

Derdebetalerssysteem

We moeten dus meer uit eigen zak betalen, maar de maatregelen van de overheid om de zorg toegankelijk te maken, beschermen ook lang niet iedereen die dat nodig heeft, stelt het KCE vast.

Dat ondervond ook Jurgen Vonck. Door het systeem van verhoogde tegemoetkoming, waardoor hij minder remgeld moet betalen, en het derdebetalerssysteem, waardoor hij het artsenloon niet eerst moet voorschieten, kan hij nu voor 1 euro op consultatie bij de huisarts. De rest van zijn honorarium krijgt de huisarts via het ziekenfonds. Als chronisch patiënt komt Vonck ook in aanmerking voor het systeem van de maximumfactuur bij de apotheek. Dat wil zeggen dat de totale kosten voor zijn medicijnen niet boven een bepaald bedrag kunnen gaan. Maar toch blijft het voor het gezin moeilijk om alles betaald te krijgen. En geld voor nieuwe tanden is er al helemaal niet.

“Ik durf zelfs niet vragen aan een tandarts hoeveel me dat zal kosten”, zucht hij. “Mijn vrouw moest onlangs zelf naar de tandarts en moest daar 180 euro betalen. Je krijgt daar een stuk van terug, ja, maar je moet ze er wel eerst kunnen leggen. Dat is voor ons een probleem.”

De beschermingsmechanismen die onze overheid instelde, zoals het derdebetalerssysteem bij huisartsen, zijn goeie systemen, menen de KCE-onderzoekers. Alleen gelden die niet bij tandartsen en specialisten. Bouckaert: “We zouden die regeling dan ook graag uitgebreid zien.”

Bovendien zouden de beschermingsmechanismen ook automatisch toegekend moeten worden aan wie er recht op heeft, menen ze bij het KCE. Nu moet het actief gevraagd worden. Soms weten mensen dat niet of vinden ze het te stigmatiserend.

Eerstelijnszorg

Sara Willems, voorzitter van de vakgroep Volksgezondheid en Eerstelijnszorg (UGent) en specialist op vlak van toegankelijkheid van zorg, wil zelfs nog een stap verder gaan. “Het is mij nog altijd een raadsel waarom we dat derdebetalerssysteem niet gewoon voor alle patiënten invoeren in de eerstelijnszorg. Dan gaan we gewoon met onze identiteitskaart bij de dokter en betalen we enkel het stukje dat niet terugbetaald wordt. Voor de artsen maakt het niets uit, die krijgen evenveel betaald. En zo zouden er minder mensen uit de boot vallen. En zouden mensen in armoede niet eerst een som geld op tafel moeten leggen vooraleer ze dan een deel terugkrijgen van het ziekenfonds.”

Al is het volgens haar wel een illusie om te denken dat er enkel financiële barrières spelen bij de toegang tot de gezondheidszorg. Er bestaat ook zoiets als ‘gezondheidsgeletterdheid’. “Soms weten mensen niet goed wanneer ze naar de dokter moeten met een probleem. Soms begrijpen ze de complexiteit van ons gezondheidssysteem niet. Vaak zijn systemen ook niet afgestemd op de realiteit waarin de doelgroep leeft. Voor een vrouw die seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft ervaren is het soms een brug te ver om op een dokterstafel te gaan liggen voor een uitstrijkje. Ook dat zijn barrières waar we rekening mee moeten houden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234